Երբ զանգվածի մարդուն վստահվեց հավաքական ճակատագրի պատասխանատվությունը
[ 2010/02/03 | 17:05 ]Արամ Մաթեւոսյան
Դուրս շպրտվելով բնությունից, օտարվելով հարազատ ափից, մարդը բռնեց այլ ափ տանող ճանապարհը: Այդ ճանապարհին նա ձեռք բերեց բանականություն, գիտակցեց կորցրած նախկին տեղի արժեքն ու … թշնամացավ: Չարացավ իր բախտի դեմ, իր բնօրրանից իրեն վռնդողի դեմ, իր բնօրրանի դեմ: Այդ չարությունն է, որ ծնել է քաղաքակրթությունն ու այդ քաղաքակրթության ստեղծած բարիքները: Ու հիմա էլ մյուս ափ տանող իր ճանապարհին մարդը պայքարում է ինքն իր դեմ, էվոլյուցվելով, ձգտում է զտել ու մաքրել իր մեջի չարը, այդ ինքնամաքրման գործընթացում չարածն ու «չի կարելիների» ողջ համախումբը փորձելով նետել դուրս իրենից … մինչ այսօր ապարդյուն:
Այդ դուրս ասվածը պարզվում է նույն մարդու մեջ բուն դրած ենթագիտակցականն է, իսկ դուրս նետվածն էլ այդ նույն անգիտակցականի խորքում ամուր նստած ամենանվիրական ցանկություններն են:
Եվ հենց այդ բոլոր «չի կարելիների» շտեմարան հանդիսացող ենթագիտակցականն էլ իր պատմականության մեջ մարդ տեսակին դարձրեց բնօրինակը կորցրած գենետիկ խոտան:
Մարդու իր բնօրինակից շեղման ամենացայտուն օրինակ է նորանկախ Հայաստանի մեծահարուստը: Որպես առանձին երկրում կոմունիզմ կառուցելու ձախողված փորձի արգասիք, քաղաքակրթության միջգյուղյա ճանապարհին որերորդ անգամ նորից հայտնվեց հայկական պետություն կոչվածը:
Հայտնվեց ու խնդիր դրեց հայ նորանկախ պետության մեքենան մայրուղի դուրս բերելուց առաջ ըստ հավուր պատշաճի այն նախապատրաստել այդ ճանապարհի պայմաններին համապատասխան: Մայրուղում շքեղ մեքենաներ էին իրենց հարուստ տերերով:
Եվ նրբերշիկների կիլոմետրանոց շարաններ սպառած, իշխանության բուրգի գագաթին հայտնված խորհրդային արդեն նախկին մտավորականը հասկացավ, որ պետք է ոչ միայն արագ ձեռք բերել բարձրարժեք ու արագընթաց մեքենաներ, այլ պետք է արագ լրացնել հարուստ լինելու պատմական «անարդար» բացը:
Նախորդ համակարգում «իրենց արժանի տեղը չգտած» վիրավորվածներն ու խռովածները ազատություն տվեցին մինչ այդ կարմիր աքցանով զսպված բնազդներին:
Եվ անցած դարի իննսունականների սկզբի պատերազմի, բլոկադայի ու սովի տարիներին սկսեցին վեր խոյանալ հայ առաջին մեծահարուստների առաջին երկնաքերները :
Աշխարհասփյուռ հայությունը պատմական հայրենիքի իր իշխանավորին սկսեց սովորեցնել «մեծ ճանապարհի» արիստոկրատիկ կարգն ու կանոնը:
Աշխարհի ծայրագավառ հանդիսացող Հայաստանում հայտնվեցին արևմուտքում որպես հնոտի ուտիլիզացված առաջին «յագուարներերն» ու «համերները»:
Հիմա ամեն ինչ գուցե երեւա այլ կերպ. իր քսանամյա անկախությունը բոլորած երկրի նոր դարի առաջին տասնամյակի վերջին միջգյուղյա ճանապարհներին դեգերող հայ մեծահարուստին գուցե թվա, որ ինքն արդեն «մեծ ճանապարհին» է: Եվ գուցե թվա նորօրյա մազութի համոներին, որ Երկիր Նաիրին միֆ չէ, այլ իրականացած երազանք:
Սակայն որքան էլ տարփողի պալատական միտքը, թե մենք աշխարհի հետ ենք ու աշխարհի նման, փաստը մնում է փաստ, որ աշխարհը առաջ է գնացել հենց վերջին այս քսան տարիներին, որում հայ նորահարուստը իր դամբանաբուրգերն է կառուցում հայրենակցի ոսկորների վրա:
Շատ կարճ պատմական հետհայացքով, եթե գնահատենք վերջին երկու տասնամյակում մարդու ներքնաշխարհում կատարվածը, ապա կտեսնենք, որ մարդը` քաղաքակիրթ աշխարհի ունեւոր մարդը, որոնել ու հաստատել է արժեւորումների նոր համակարգ:
Այն ընթացքում, երբ հայ իշխանիկները բլուրների բարձրունքներին իրենց պալատներ են կառուցում, քաղաքակիրթ ունեւորը մարդու նոր բնօրինակի տիեզերական որոնման ճանապարհին մի ցատկաչափ էլ է գնացել առաջ:
Քաղաքակիրթ ունեւորը վաղուց է կատարել դամբարան-պալատներով մարդու ինքնահաստատման պատմական անցումը:
Հումանիզացիայի ճանապարհը բռնած հավաքականությունների համար յոթնբլուրյա պատրիարխ պոլիսների պատմությունը խրեստոմատիկ դիստիպլին է, որի չիմացությունը տեղական նշանակության մեր ֆեոդին դեռ պահում է մայրուղուց շատ հեռու, արվարձանային ճանապարհի փակուղում:
Մեր պատմական տեղապտույտի էությունը կայանում է հատկապես նրանում, որ նորանկախ պետության ղեկը վերցրած սոցիալական անապահով շերտերից վեր բարձրացած ընչազուրկի արագ հարստանալու խնդիրը անկախանալուց երկու տասնամյակ անց էլ դուրս չի գալիս օրակարգից:
Եվ կուտակման այդ մոլուցքում մոռացվում է հայազգի մարդ արարածի գերխնդիրը: Մանուկ տարիքում միլիցիոներ, կամ հրշեջ դառնալու երազանքով ապրող ամբոխի մարդու համար, երբ բացվեց իշխանական բարձունքներ տանող դուռը, այդ նույն պահին էլ նրա մոտ վերացան ենթագիտակցական ցանկությունները գործի դնող մեխանիզմի արգելակները:
Արդյունքում ամենանկատելի տեղերում անհայտ ծագմամբ «իշխանների ու իշխանազունների» համար վեր խոյացած տներ, որպես երես առած մանկան իրականացած ցանկություն, որպես արքայավայել կյանքի երազխաբություն, որպես նյութականացած ուտոպիա` «տեղ մտացածին, որ երբևէ գոյություն չի ունեցել»:
Մարդն օտարվելով բնությունից փորձում է հիշողության խոր ընդերքներից վեր հանել, նկարագրել ու որպես ժառանգություն պահպանել կորցրած բնօրրանի մտապատկերը: Այդպես արել են քաղաքակիրթ ազգերի պայծառ դեմքերը:
Նրանցից ամենահամարձակը երազել է, մյուսը սուր ու արյունով փորձել է իրականացնել այդ երազանքը: Ուտոպիստը խաչվել ու հրկիզվել է իր ժամանակին, հետո սրբագործվել ու դարձել է լուսատու իր հաջորդի համար:
Այդպես կայացել ու հաստատվել է ներկա քաղաքակրթությունը: Իսկ մե°նք…: Ինչպես պարզվեց մեր ուտոպիաները ծնող ծագումնաբանական աղբյուրն է ոչ մարդկային:
Շպարված ու ծեքծեքուն արքայագովերգ հայ գեղարվեստական երկ ու պատմությամբ սնված մեր նորահարուստների ենթագիտակացականի խորքերում պարզվում է կար նմանակին սեփականազրկելու ու ստրկացնելու նվիրական մի ցանկություն, որն իրականացավ ամենաթողտվության պարագայում, երբ զանգվածի մարդուն վստահվեց հավաքական ճակատագրի պատասխանատվությունը:
03 փետրվարի 2010 թ.
Փետրվար 3rd, 2010 at 19:32
Պարոն Մաթեւոսյան ինչպես կարող ենք կապվել Ձեզ հետ:
Փետրվար 4th, 2010 at 13:38
Aram, barev, sirov em kardum hodvacnerd ev mec bavakanutiun em stanum, naev hpartanum em qeznov.Larisa
Փետրվար 4th, 2010 at 14:03
Շնորհակալություն Լարիսա: Ժամանակ որ գտնես, կարդա նաև “Անալիտիկոն” ամսագրում տպագրված իմ գրվածքները: / analyticon.org /