Կիրակի, 31 օգոստոսի

Ստամբուլյան օրագիր. 1-6-ը մայիսի (վիդեո)

Վահե Սարուխանյան


05:53, 7 մայիսի, 2011

Հայաստանցիների Ստամբուլը

Այս օրերին ես ինձ համար բացահայտեցի մի նոր Ստամբուլ: Դա քաղաքի ժամանակակից կենտրոն Բեյօղլուն չէ՝ տուրիստներով լեցուն Իսթիկլալ պողոտայով ու Թաքսիմ գլխավոր հրապարակով: Ոչ էլ Էմինյոնուն է կամ Սուլթանահմետը՝ բյուզանական ու օսմանյան դարաշրջանների հին հուշարձաններով, որոնց կողքին «աճել են» նոր շինություններ: Իմ տեսածը հայերի Ստամբուլն է, ավելի ճիշտ կլինի ասել՝ հայաստանցի հայերի Ստամբուլը՝ Կումկափին (հայոց պատմության դասագրքերում՝ Գում Գափու), Յենիկափին, Գեդիկփաշան, Լալելին, Բեյազիտը:

Երբ բացում եմ տուրիստական քարտեզը, անմիջապես աչքի է զարնում «Հին քաղաքը»՝ իր պատմամշակութային տարբերանշաններով, սակայն «Հին քաղաքի» թերակղզու հարավային ափամերձ երկար հատվածը անմասն է դրանցից: Միայն երկաթգծի հարեւանությամբ կարելի է տեսնել եկեղեցու մի քանի կարմիր նշան՝ Պոլսո հայոց պատրիարքություն, Սբ. Աստվածածին, Սբ. Հարություն, Սբ. Հովհաննես: Կան նաեւ հունական եկեղեցիներ եւ մզկիթ, սակայն դիտողին քարտեզը ոչինչ կթվա գեթ մեկ անգամ Կումկափի ոտք դնելուց հետո:

Իջնում ենք տրամվայի Բեյազիտ կայարանում եւ քայլում դեպի ծովը զառիթափ իջնող փողոցով: Գեդիկփաշան է: Մեր դիմացով մի կին է անցնում, տիպիկ հայ է. դեմքը, նայվածքը, քայլվածքը... ներկած մազերը: Ահա եւ երկրորդը: «Լուսո ջան, բարեւ, ո՞նց ես, աղջի՞կդ ոնց ա...»,- կողքից քայլելով՝ լսում ենք նրանց խոսակցությունը:

 Սալիկապատ նեղ փողոցներից տեղ-տեղ աղբի ու կոյուղու տհաճ հոտ է գալիս, այս ու այն կողմից լսվում են տարբեր խոսակցություններ՝ թուրքերեն, քրդերեն, հայերեն: Մի տեղ սովորական անցորդ է, մեկ այլ տեղ՝ դռանը կանգնած խանութպան, քիչ հեռվում՝ երկու բեռնակիր, որոնցից մեկը ավանակի պես տքնաջան քաշում է առջեւից, երկրորդն էլ հետեւից հրում է երկանիվ բեռնասայլը: Փողոցի անկյունում թուրք երեխաները խաղում են երթեւեկելի հատվածի ու մայթի միջեւ անցնող ջրատարի կեղտաջրով՝ լցնելով դա պլաստմասսայից դատարկ շշերի մեջ: Դիմացի մայթին բեղավոր տղամարդը մրգեր ու բանջարեղեն է վաճառում. շուրջ 4 անգամ ավելի էժան, քան Իսթիկլալում կգտնես: Նրա կողքին շաուրմա է «քերթում» մսավաճառը:

Թվում է, թե կյանքն այս թաղերում այսպիսին է եղել նաեւ սուլթանի օրոք: Փոխվել է միայն մարդկանց հագուստը, նոր մանր-մունր խանութներ ու մեքենաներ են ավելացել: Բայց մսավաճառն էլի միս է վաճառում, էլի տղեկներ են վազվզում այս ու այն կողմ, թեյարանի դիմաց նորից թազբեհով մի տղամարդ է նստած՝ կողքի սեղանիկին՝ թեյի թուրքական բաժակը: Խաչմերուկից կրկին անցնում է սեւազգեստ մի թրքուհի...

Բայց հայի համար, այդուհանդերձ, փոխվել է մի բան, մեծ բան: Կումկափիում եւ հարակից թաղերում արեւելահայերեն ես լսում: Հակասական զգացումներ են: Մի կողմից՝ ի՞նչ է եղել որ, մարդիկ խոսում են իրենց հարազատ լեզվով, բայց մյուս կողմից՝ Երեւանի, Լոռվա, Գյումրվա բարբառը՝ Ստամբուլու՞մ: Ինչու՞, ինչպե՞ս...

Կումկափիի բացօթյա շուկան, որ կազմակերպվում է ամեն հինգշաբթի՝ վաղ առավոտից մինչեւ երեկո, լավ հնարավորություն է տալիս հասկանալ, թե ովքեր են ապրում այստեղ, որովհետեւ վաճառականները գերազանցապես հենց տեղի բնակիչներն են: Հայ ընթերցողին մեկ արտահայտությամբ այս տարածքը կարելի է ներկայացնել որպես տեղական «Ֆիրդուսնոց», որտեղ նաեւ շատ գյուղմթերքներ կան: Կումկափիի հայերից ոմանց կգտնես այստեղ:

Նրանք բոլորը Հայաստանից եկածներ են, որոնք շարունակում են ՀՀ քաղաքացի մնալ, սակայն կյանքը նրանց օրինական ու զարտուղի ճանապարհներով բերել է այստեղ՝ քրդերի ու թուրքերի հարեւանությամբ ապրելու, աշխատելու, նրանց հետ թրքերեն, իսկ հայերի հետ արդեն իսկ թրքերեն որոշ բառերով համեմված հայերենով խոսելու:

Այս կողմերում տները միանման են՝ հին ու երբեմն խոնավ պատերով, լվացքից կքած պարաններով, աղմկոտ բակերով: Այնպես որ, չես կարող ասել, թե որն է հայի տուն: Եթե հայ ես ուզում գտնել, պարզապես ուշադիր նայիր անցորդների դեմքին, թե կուզես, մի քիչ բարձր ձայնով հայերեն խոսիր. հայրենակիցներդ քեզ ուշադրություն կդարձնեն:

Սա ուրիշ աշխարհ է, սրանք պոլսահայեր չեն, սրանք ստամբուլահայեր են, որոնք առանձնապես կապ չունեն Պոլսո մեջ ծնված, մեծացած կամ Թուրքիայի այլ քաղաքներից ու գյուղերից այստեղ տեղափոխված հայերի հետ: Պոլսահայերը ժառանգաբար տուն ու տեղ ունեցող, գործ ունեցող, որոշ մասամբ ունեւոր մարդիկ են, որոնք նաեւ Թուրքիայի քաղաքացիներ են:

Իսկ ստամբուլահայերին ես նմանեցնում եմ դարեր առաջ Հնդկաստան, Ռուսաստան, արաբական երկրներ գնացած առեւտրական ու բանվոր պանդուխտ հայերին, որոնց մի հատվածը հետագայում հասել է ինչ-ինչ ձեռքբերումների ու, ասենք, բանվորի մակարդակից եկել դարձել է բանվոր աշխատեցնող ֆաբրիկայատեր: Այս մարդկանց մի մասը անձնագրային խնդիրներ ունի, նրանցից ոչ ոք իրականում աշխատելու իրավունք չունի: Բայց այստեղ հայտնվելու միակ նպատակի՝ օրվա հաց վաստակելու համար ճանապարհներ միշտ էլ գտնվում են՝ սահմանային անցակետում առաջացած խնդիրները լուծելուց մինչեւ հացի գումար աշխատելու մեթոդները:  

Ստամբուլ


Գլխավոր էջ

Տես նաև՝



Այս թեմայով

  • Հայաստանցիները Թուրքիայում
    Ստամբուլում բնակվող գրեթե ամեն հայ, առավել եւս հայաստանցի տեղյակ է Կետիկփաշա թաղամասի Հայ Ավետարանական եկեղեցում ամեն կիրակի տեղի ունեցող եկեղեցական հավաքի մասին, որն իրականացվում է վերապատվելի Գրիգոր Աղաբալօղլու անմիջական հովանավորությամբ:
  • Հայաստանցիները Թուրքիայում
    Արթուրի հետ ծանոթացա վերջերս: Նա կոշիկի ֆաբրիկայից որոշ պատվերներ էր բերում ամուսնուս հարազատներին: Նրան նկատեցի, քանի որ Ստամբուլում ակամայից նկատում ես բոլոր հայերին: Ինձ զարմացրեց նրա տարիքը:
  • Հայ-թուրքական բեռնափոխադրումների շուկայում պատահական մարդիկ չկան
    3 տարում Հայաստանը Թուրքիա է արտահանել 8.252 տոննա ապրանք, փոխարենը ներկրել 344.673 տոննա: Այսինքն՝ արտահանումը կազմել է ներկրման ընդամենը 2,4 տոկոսը:
  • Հայ-թուրքական առեւտուր. ինչու՞ պետությունը չի պաշտպանում քաղաքացու եւ իր շահը
    Անհանգստացնողն այստեղ հայկական կողմի պասիվ կեցվածքն է: «Հետքի» անանուն աղբյուրը, որն անմիջական կապ ունի այս ոլորտի հետ, նշում է, որ դաշտը շատ բաց է ու չկարգավորված:
  • Ապրում են Թուրքիայում, որ Հայաստանում տուն ունենան
    Երբ գյումրեցի Արտաշին հարցրինք, թե ինչու է հայտնվել Ստամբուլում, պատասխանեց. «Ամենաէժան տոմսն էստեղ էր, ստեղ եկա»: Բանակից վերադառնալուց հետո այդպես էլ աշխատանք չի գտել Հայաստանում, որոշել է արտագաղթել: Եթե նախկինում միայնակ էր մեկնել Ռուսաստան, այս անգամ` մոր ու քրոջ հետ բռնել է Թուրքիայի ճամփան:
... կարդացեք ավելին «Թուրքիան եւ հայերը» թեմայով
Մեկնաբանություններ (3)
1. shaqar17:41 - 7 մայիսի, 2011
հետաքրքիր էր, ես չգիտեի հայերի փողոցի մասին, մեր խումբը Լալեիի հյուրանոցներից մեկում էր, այնտեղ էլ լցված էր ռուս "տարգաշներով", ռեսեպշնից սկսած, թուրք առևտրականներով վերջացած բոլորը ռուսերեն էին խոսում, ռուսերեն ռեկլամներ շատ կար, բայց դե անկեղծ ասած ես զզվեցի այդ քաղաքից: Հիմա էլ երբ հիշում եմ Լալեին, աչքիս առաջ փոքրիկ կոշիկ մաքրողներն են, որոնք աղերսալից, սոված աչքերով նայում են քեզ ու աղերսում, գյալ, գյալ,(տերդ մեռնի "զարգացած" թուրքիա, էդպես էլ եվրոպա ես երազում մտնել ... կոշիկ մաքրելով)
2. Varaz Syuni in Amsterdam18:08 - 8 մայիսի, 2011
NOSTRADAMUS: 1.gushakutiun 5,54-----------------------"2025-2030: Central Asia-its MI BANAK antsnum e KOVKASOV u HAYASTANOV u VERAGRAVUM Constantinopoly.... BYZANTIUMUM na toxnum e ir AYRUNOT hetqery.-----------------------------------------------------------------------------------2. gushakutiun 5,68-----------------------------" METS UXTY (Chinastany- Arabneri ognutiamb) galu e, vorpeszi JUR XMI Rhine u Danub geterits...."
3. Varaz Syuni in Amsterdam18:15 - 8 մայիսի, 2011
Aystex el Turka-Hayery CHEN chpvum Hayastani Hayeri het. TARBER ENK.--------------------PS1. Yes,andzamb, naxyntrum em "ստամբուլահայերին", ayl VOCH TE "Պոլսահայերին". PS2. Պոլսահայերը ARAJIN HERTIN irents zgum en Թուրք yev Թուրքիայի քաղաքացիներ u IRENK SIRUM EN TURKIAN.
Մեկնաբանել
Շնորհակալություն մեկնաբանելու համար: Ձեր մեկնաբանությունը պետք է հաստատվի խմբագրության կողմից:

Արխիվ
 
 
  Պատրաստված է՝

Մեր մասին

Հասցե՝ Հայաստանի Հանրապետություն,
Երեւան-0010, Բուզանդի 1/3, 8-րդ հարկ
Հեռ.՝ +374 10 563363
Էլ-փոստ՝ info@hetq.am

Մեջբերումներ անելիս հղումը «Հետքին» պարտադիր է:
© 2014 Հետք online: Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են:
Աջակցեք «Հետքին»