«Քրիստոնեությունը Հայաստանի խաչմերուկներում» գրքի հեղինակ, ամերիկացի ազգագրագետ, լուսանկարիչ Ռոբերտ Բեքմեն Բրինին հանդիպեցինք Կարմիրգյուղի N1 միջնակարգ դպրոցում: Ռոբերտը եկել էր հերթական անգամ հանդիպելու ու շփվելու իր համար հարազատ դարձած մարդկանց հետ: Կարմիրգյուղում Ռոբերտը սպասված ու սիրված հյուր է:

Ռոբերտի համար Հայաստանը բացահայտվել է ընդամենը մեկ տարի առաջ: Ինչպես ինքն է ասում, ինքը չգիտեր` որտեղ է Հայաստանը և ինչպիսին է այն: Նա Հայաստան է եկել` իր ծանոթուհի Լուսինե Դաշյանի հետ հանդիպելու նպատակով: Լուսինեին էլ ձոնվել է Ռոբերտի գիրքը:

«Քրիստոնեությունը Հայաստանի խաչմերուկներում» գիրքը լույս է տեսել այս ապրիլին: Գրքում տեղ է գտել ՀՀ-ի և Արցախի 25 պատմաճարտարապետական հուշարձան՝ իր լուսանկարներով ու պատմություններով. Տաթև, Գեղարդ, Նորավանք, Որոտնավանք, Հաղպատ, Սանահին, Հովհանավանք, Սաղմոսավանք, Հաղարծին, Մարմարաշեն, Սևանավանք, Գանձասար, Գավառի Սուրբ Հովհաննես մատուռ և այլն:

Գրքի մասին պատմելով` Ռոբերտը հպարտությամբ է նշում, որ Գառնիի և Գեղարդի վաճառակետերում դրված բոլոր օրինակներն արդեն վաճառվել են: Գրքի նախաբանում, խոսելով հայ ժողովրդի մասին, հեղինակը գրում է. «Ես մինչև Հայաստան գալս չգիտեի, թե ով և ինչպիսին է հայը: Հայ ժողովուրդը օտարին ու հյուրին գրկում է իր հոգով ու սրտով, ոչ թե բազուկներով: Չկա այդպիսի մի հայ, ում հանդիպես, ու քեզ չհրավիրի իր տուն` իր հացը կիսելու, իր հետ սուրճ խմելու: Հայի հետ սուրճ խմելն էլ սովորականի պես չէ: Նստում են, զրուցում, ու հայն իր սիրտն է բացում քո առաջ և ցույց տալիս իր բյուրեղյա հոգին: Նրանք հյուրասիրում են իրենց ծառի պտուղը, ասում են` կեր իմ ծառի ծիրանից, շատ լավն է: Իսկ Հայաստանում ծիրանը արևի համբույրն է»:

Ռոբերտը եղել է նաև Գավառի մանկատանը: «Գավառի մանկատան մանուկներն այնքան ջերմ են, խելացի ու տխուր աչքերով: Նրանք ինձ ուղեկցեցին իրենց սենյակները և հաճույքով համաձայնեցին լուսանկարվել»,- ասում է նա:

Ռոբերտը եղել է Հայաստանի գրեթե բոլոր վայրերում, տեսել մեծաթիվ վանքեր ու եկեղեցիներ, վանական համալիրներ, շրջել Սևանի ափին, ծանոթացել Հայաստանի պատմությանը: Բայց լուսանկարիչն ամենից շատ սիրում է Կարմիրգյուղն ու այնտեղի բնակիչներին: Ապրելով Կարմիրգյուղում՝ մասնակցել է հարսանիքների ու նշանադրությունների: Հյուրընկալ ընտանիքների հետ լավաշ է թխել ու խորոված արել:

Հիմա Ռոբերտը հպարտությամբ է նշում, որ ինքը լավաշ թխել գիտի: «Սիրում եմ հայկական խորովածը, Քյավառի փախլավան, Կարմիրգյուղի քյուֆթան: Խաշ էլ եմ ուտում. լավաշը թրջում եմ խաշի հյութի մեջ ու մատներով ուտում, ինչպես իմ սեղանակիցները»,- ասում է նա: Հայկական ճաշերից Ռոբերտը նախընտրում է տոլման:

Ամերիկացի ազգագրագետի կարծիքով հայ մարդիկ, ի տարբերություն ամերիկացիների և զարգացած մյուս երկրների մարդկանց, ավելի դժվար կյանքով են ապրում, չարչարանքով ստեղծում իրենց օրվա ապրուստը, բայց դժվարությունների կողքին ջերմ են ու հյուրընկալ: «Հայաստանն առանց հայերի կդառնա լոկ լեռնաշխարհ, քանի որ այս երկիրը իրենք` հայերն են զարդարում»,- ասում է Ռոբերտ Բեքմեն Բրինը:

Արդեն չորրորդ անգամ լինելով Հայաստանում՝ Ռոբերտը շարունակում է հարուստ նյութեր հավաքել ՀՀ-ի ու Արցախի պատմության հուշարձանների, մշակույթի և արվեստի, այստեղ ապրող ինքնատիպ մարդկանց մասին:

Ազգագրագետը ապրել ու շրջել է մեծաթիվ երկրներում, եղել Հայաստանի հարևան երկրներում, ծանոթացել նրանց մշակույթներին: Դրական գնահատելով բոլոր ազգերի մշակութային և ազգային ժառանգությունները` Ռոբերտը յուրօրինակ ու ինքնատիպ է համարում հայկականը:

Այն հարցին, թե օտարի աչքերով որքանով են նույնանում ՀՀ-ի և Արցախի պատմամշակութային հուշարձանները, Ռոբերտը պատասխանում է. «Ես երեք անգամ եղել եմ Արցախում և ամեն անգամ նորովի եմ տպավորվել արցախցիներով, Արցախի հուշարձաններով ու յուրօրինակ բնությամբ: Եղել եմ Դադիվանքում, Շուշիում, Գանձասարում: Ես չեմ տարանջատում արցախցուն և հայաստանցուն, նրանք նույնն են իրենց լեզվով, մշակույթով և էությամբ: Իսկ Արցախի բնությունը հոյակերտ է` դրախտային մի վայր»:

Ռոբերտը այցելել է նաև Ծիծեռնակաբերդ, խնկարկել Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակը: Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմում հաղթանակի և Սարդարապատի հերոսամարտերի տոնակատարություններին: Նրա ուշադրությունը գրավել են հայկական վիշապաքարերը, որոնք տեսնելու համար նա հերթով լինում է այն վայրերում, ուր կան դրանցից:

Չնայած ծանոթ չէ Հայաստանի բուսական աշխարհին ու դեղաբույսերի նշանակությանը, սակայն Ռոբերտի աչքից չի վրիպել, թե ինչպես են լեռներ գնալիս հայ աղջիկներն ինչ-որ խոտաբույսեր ու թեյի ծաղիկներ հավաքում, որոնցից պատրաստված թեյերը նա շատ է հավանում:

Ռոբերտի կարծիքով՝ հայ ժողովուրդը մշակույթն ու երկիրը զարգացնելու համար պիտի դրսից վերցնի համաշխարհային քաղաքակրթության փորձն ու արժեքները, միաժամանակ հայկականը կարողանա արտահանել ու մատուցել դրսի աշխարհին: «Հայերն իրենց տանն ու երկրին նայում են նեղ ու փոքրիկ պատուհանից ու այդպես նեղ հորիզոնով էլ ցույց տալիս երկիրն ու ազգային հարստությունը: Պիտի կարողանան այնպես ներկայացնել հային ու հայկականը, որ աշխարհի բոլոր անկյուններում ճանաչեն հային ու մատնացույց անեն քարտեզի վրա չերևացող Հայաստանի տեղը»,- ասում է նա:

Ռոբերտը ամեն անգամ հայրենիք վերադառնալիս իր հետ ԱՄՆ է տանում հայկական կոնյակ և ազգային հուշանվերներ: Այս անգամ էլ որդու համար հայկական դուդուկ է տարել, որ նա Ջիվան Գասպարյանի պես նվագել սովորի:

Հերթական անգամ գնում է Հայաստանից վերադառնալու խոստումով:

Անի Պողոսյան