Հինգշաբթի, 20 սեպտեմբերի

Ոճրագործին հանձնելը և ներում շնորհելը կատարվել են կոնվենցիաների խախտումով



Միջազգային իրավունքի մասնագետ Արա Ղազարյանը կարծում է, որ ժամանակն է մտածել Հայաստանն ընդդեմ Ադրբեջանի միջպետական գանգատ բերելու մասին

- Պրն Ղազարյան, Ռամիլ Սաֆարովի ազատության մեջ գտնվելը հայ դիվանագիտության պարտությունն էր, իսկ իրավաբանության շնորհիվ շրջադարձ  հնարավո՞ր է այս աղմկահարույց պատմության մեջ:

- Ադրբեջանի նախագահը, Ռամիլ Սաֆարովին ներում շնորհելով, խախտել է և «Դատապարտյալ անձանց փոխանցելու մասին» եվրոպական Կոնվենցիան, և հատկապես կոպիտ կերպով խախտվել է Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիան: Հայաստանը այն Հունգարիայում իրավական գործընթացով կանխելու հնարավորություն չուներ, բայց հիմա իրավական տեսանկյունից շատ ավելի նպաստավոր վիճակում է գտնվում, քան Ադրբեջանը: Այդ ամբողջ գործողությունը կատարվել է մի Կոնվենցիայով, որը կոչվում է «Դատապարտյալ անձանց փոխանցելու մասին» եվրոպական կոնվենցիա»:

Դա Կոնվեցիայի իրավակարգավորում է՝ հումանիտար նպատակներից ելնելով, ըստ որի՝ անձն իր պատիժը կարող է կրել իր հայրենիքում: Պետությունները նախ դատապարտում են անձին, իսկ այնուհետև՝ պատժի մի մասը կրելուց հետո, դրանով առաջնորդվելով հանձնում են. պատժի մնացած մասը շարունակում է կրել ընդունող պետությունում: Ընթացակարգը հետևյալն է. ընդունող պետությունը վարչական կամ դատական վարույթի միջոցով պետք է ճանաչի այդ դատական ակտը և երկրորդ, համապատասխանեցնի պատիժը իր երկրի օրենքներին: Այդ կոնվենցիան Հայաստանն ու Ադրբեջանը վավերացրել են 2001թ., իսկ Հունգարիան` 1987թ.:

Այս Կոնվենցիան կարգավորում է միայն պատժի կատարումը: Ամենախնդրահարույցը 9-րդ հոդվածի 3-րդ մասն է, որին հղում անելով՝ Ադրբեջանն ասում է, որ ընդունող պետությունն իրավունք ունի պատժի կատարման վարույթը իրականացնել իր երկրի օրենքով սահմանված կարգով, ինքնուրույն կերպով: Այսինքն՝ նա պետք է իրավունք ունենա պատժի կատարման վարույթում ինքնուրույն որոշելու, թե ինչ պատժատեսակ պետք է կիրառվի: Կարող է ներում կիրառել, համաներում և այլն: Այսինքն՝ այս կոնվենցիան հնարավորություն է տալիս պետությանը իր հայեցողությամբ որոշելու, թե ինչ պատժամիջոց կիրառի: Կոնվենցիայի 11-րդ հոդվածը նաև ասում է, որ եթե պատժի նվազեցման խնդիր է առաջանում պատժի կատարման վարույթ իրականացնելիս, ընդունող պետությունը չպետք է հաշվի առնի անձի կրած պատիժը: Ադրբեջանը իր հայցողությամբ որոշել է, որ պետք է ներում կիրառի, և թվում է, թե խախտում չկա, բայց...

Միջազգային պայմանագրերի մասին Վիեննեայի կոնվենցիան ասում է, որ ցանկացած միջազգային պայմանագիր պետք է մեկնաբանվի իր կոնտեքստում, այսինքն՝ յուրաքանչյուր փաստ պետք է մեկնաբանվի՝ այդ կոնվենցիայի նպատակներից ելնելով, իսկ կոնվենցիայի նպատակն այն չէ, որ անձը մի պետությունից փոխանցվի մյուս պետությանը, որպեսզի պատժի կրումից ազատվի: Նպատակն այն է, որ հումանիզմի դիրքերից ելնելով՝ ապահովի, որ անձը պատժի մնացած մասը կրի իր պետությունում: Հուգարիան և Ադրբեջանը սրանով պետք է ուղղորդվեին և ոչ թե օրենքի տառի տակ դավադրություն կազմակերպեին և պատժի հետագա մասը Ադրբեջանում կրելու անվան տակ անձին ազատ արձակեին:

- Ակնհայտ է, որ ձեր նշած դավադրությանը մասնակից է նաև Հունգարիայի կառավարությունը, չնայած փորձում է ցույց տալ, որ իր  համար անակնկալ էր Ադրբեջանի նախագահի ներման որոշումը: Ձեր կարծիքով, այդ գործընթացում Հունգարիան պահպանե՞լ է Կոնվենցիայով ստանձնած պարտավորությունները:

- Հունգարիայի արտգործնախարարի տեղակալի երեկվա հրապարակած նամակից պարզ է դառնում, որ սրան նախորդել է մեկ այլ նամակ, որով իբրև թե ադրբեջանական կողմը երաշխիք տվել է, և այս նամակից ենթադրվում է, որ, ըստ երևույթին, Հունգարիան ինչ-որ հարց է տվել, որին Ադրբեջանի իշխանությունը պատասխանել է. «Ի պատասխան ձեր հարցմանը՝ Ռամիլ Սաֆարովի առնչությամբ, որն իր պատիժն է կրում Հունգարիայում, տեղեկացնում ենք, որ արտասահմանյան այլ պետության դատական որոշումների կատարումը՝ կապված դատապարտված անձանց փոխանցման հետ, որպեսզի պատժի մնացած մասը կրի այլ պետությունում, Ադրբեջանի Հանրապետությունում կարգավորվում է «Դատապարտյալ անձանց փոխանցելու մասին» կոնվենցիայի 9-րդ հոդվածի 1-ին մասի «ա» կետով»: Այստեղ նշում է, որ ընդունող պետությունն իրավունք ունի այլ պետության դատական ակտը իր պետության ներսում կատարել վարչական վարույթի միջոցով, հետևաբար կարիք չկա այն իրականացնելու դատական վարույթի եղանակով:

Հավանաբար, հունգարական կողմից հարց է եղել` եթե մենք Սաֆարովին հանձնենք, դուք պատժի մնացած մասը որոշելու կամ համապատասխանեցնելու հարցը վարչակա՞ն, թե՞ դատական վարույթի միջոցով եք վավերացնելու, որովհետև այս երկու հնարավորությունն էլ Կոնվեցիան տալիս է: Ադրբեջանը պատասխանում է. «Մենք կիրառելու ենք վարչական կամ դատական վարույթ, նաև հավաստիացնում ենք ձեզ, որ համաձայն Ադրբեջանի քր.օր.-ի 57 հոդվածի 3 կետի՝ Ադրբեջանի Հանրապետությունում ցմահ դատապարտված անձի պատժաչափը կարող է փոխարինվել դատարանի միջոցով կոնկրետ ժամկետով ազատազրկման: Նա պայմանական վաղակետ կարող է ազատ արձակվել միայն այն բանից հետո, երբ 25 տարի կրել է պատիժը»: Ինչպես տեսնում եք, սա երաշիք չէ, որ Սաֆարովը շարունակելու էր կրել պատիժը:

Նրանք ընդամենը դիվանագիտորեն նամակին պատասխանում են, որ երկու կառուցակարգ կա, մեկը Կոնվեցիան է, մյուսը՝ իրենց Քրեական օրենսգիրքը, որը թույլ չի տալիս նրան ազատ արձակել, մինչև 25 տարի պատիժը կրած չլինի: Երկրորդը՝ եթե մենք որոշենք, թե նա ինչպես պետք է կրի պատժի հետագա մասը, դա պետք է  վարչական կամ դատական վարույթով իրականացնենք:

Ինչևէ, լավ կլինի, որ Հունգարիան գաղտնազերծի այս նամակին նախորդող նամակը, որպեսզի ամեն ինչ ավելի պարզ ու հստակ լինի: Հունգարիան, եթե չկարողանա հիմնավորել, որ Ադրբեջանից հստակ երաշիքներ խնդրել է, ապա Եվրոպական դատարանը կարող է եզրահանգել, որ հանձնող պետությունն ընդունող պետությունից բավարար երաշխիքներ չէր պահանջել մինչև հանձնելը, ինչպես եղել է այլ դեպքերում: Երաշխիքները պետք է լինեն հստակ:

- Որո՞նք են լինելու Հայաստանի պետության հակակշիռները դատական գործընթաց նախաձեռնելիս:

- Հայաստանը կարող է դիմել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան Կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածի հիմքով՝ այն, որ խախտվել է դատական բաղադրիչը, խախտվել է օրինականության սկզբունքը, որ ներման որոշում կիրառելով՝ խախտվել են «Դատապարտյալ անձանց փոխանցելու մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 9-րդ և 11-րդ հոդվածները և իհարկե Կոնվենցիայի առարկան ու նպատակը, որով պետք է ապահովվի պատժի կրումը: Պետք է հիմնավորվի, որ Ադրբեջանը՝ որպես ընդունող պետություն, կամ Հունգարիան՝ որպես հանձնող պետություն, ի սկզբանե նպատակ են ունեցել, որ այս անձը պատժի կրումից խուսափի, և դա արել են Կոնվենցիան կիրառելու անվան տակ:

Փաստական տվյալները հետևյալն են. Ադրբեջանը, եթե իմիտացիա պետք է աներ, արել է շատ անփույթ: Այլ է, եթե Սաֆարովը հասներ Ադրբեջան, առժամանակ հետո ներման խնդրագիր ներկայացներ, որի հիման վրա վարչական կամ դատական վարույթ իրականացվեր, քննության առնվեր հարցը և այլն: Սակայն այս դեպքում այն տեղի չի ունեցել, նրա հետևից հատուկ օդանավ են ուղարկել, և հենց  հասել է երկիր, արդեն հայտարարվել է, որ ներում է շնորհվել: Այս փաստական տվյալներով կարող ենք ասել, որ ընդունող պետությունը նպատակ է ունեցել նրան ազատ արձակելու, որն արգելվում է Կոնվենցիայով: Կոնվենցիան դրա մասին չէ, սա պատժի մնացածը մասը իր երկրում կրելու մասին է:

- Ասացիք, որ իրավական առումով Հայաստանն ավելի շահեկան վիճակում է: Օրինականությունը վերականգնելու ի՞նչ հնարավոր ուղիներ եք տեսնում:

- Տուժածի՝ Գուրգեն Մարգարյանի ծնողները պետք է դիմեն Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան՝ հիմնավորելով, որ Ադրբեջանը չի կատարում Եվրոպական կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածով ստանձնած պարտավորությունը՝ կյանքի իրավունք, որը շատ հզոր, ուժեղ հիմք է: Նախադեպային իրավունքն ասում է, որ պետությունները պարտավորվում են որոշ հանցագործությունների հիմքով համարժեք, համաչափ պատիժ կիրառել. եթե չեն ապահովում, նշանակում է խախտում են այդ հոդվածները: Խոշտանգման գործերով պատժի կատարման հարցերում այնպիսի միջոցներ, ինչպիսիք են պայմանական վաղակետ ազատումը, փորձաշրջանը, չպետք է կիրառվեն. եթե կիրառվում են, նշանակում է՝ նա պարտակում է հանցագործությունը: Նա, ով խոշտանգում է մեկ այլ անձի, հանրային խարանի դրոշմը պետք է կրի: Եթե սա ասվում է խոշտանգման դեպքերով, նույնը կարելի ասել կյանքի իրավունքի գործերով: Պետությունը եթե դատապարտում է որևէ անձի, պետք է համաչափ պատժի կիրառումը ապահովի. եթե չի ապահովում, նշանակում է՝ չի կատարում իր պոզիտիվ պարտավորությունը, և այս առումով պետք է բողոք ներկայացնել ընդդեմ Հունգարիայի:

Սրանով Հայաստանը չպետք է բավարարվի: Ժամանակն է մտածել միջպետական գանգատ բերելու մասին՝ Հայաստանն ընդդեմ Ադրբեջանի այն մասով, որ այս երկիրը խախտում է Կոնվենցիան, իրականացնում է քսենոֆոբիա: Եվրոպայի խորհրդում գործող ռասիզմի և անհանդուրժողականության հարցերով հանձնաժողովը, որը պարբերաբար զեկույցներ է հրապարակում պետությունների մասին, 2011թ. մայիսին Ադրբեջանի վերաբերյալ զեկույց է հրապարակել: Հանձնաժողովը խիստ քննադատության է ենթարկել Ադրբեջանի իշխանություններին, որ քայլեր չեն ձեռնարկում հայատյացությունը երկրում վերացնելու համար, բայց այնտեղ խոսք չկա, որ կառավարությունն է այդ քաղաքականությունը վարում: Այս մեկը փաստերի փաստն է. պետության առաջին դեմքն է ներում շնորհել ազգային պատկանելության համար ոճրագործություն կատարած անձին և որոշումը կայացրել է ոչ թե փաստերի հիման վրա, այլ միանձնյա: Ոճրագործը դեռ օդի մեջ էր, նա արդեն ներում է շնորհել, այսինքն՝ մյուս Կոնվենցիան կիրառել է քողարկված կերպով, այլ նպատակ հետապնդելով: Մենք հիմա պետք է առաջադեմ մարդկությանը ցույց տանք, որ հայատյացությունը Ադրբեջանում պետական կառավարման եղանակ է:

- Միջազգային հանրությունը կարծես այնքան էլ տարակուսած չէ կատարվածից: Չնայած խոսքը համամարդկային արժեքները ոտնահարելու մասին է, բայց տպավորություն է ստեղծվում, որ կատարվածը երկու հակամարտող պետությունների միջև հերթական «փոխհրաձգությունն» է:

- Սպիտակ տունն իր մտահոգությունն է հայտնել կատարվածի վերաբերյալ և բացատրություն է պահանջել Ադրբեջանից: Ամերիկային բացատրում են, որ Ադրբեջանի Քրեական օրենսգրքի 82 հոդվածի 2-րդ կետով ցմահ դատապարտվածի պատժի չափը կարող է կոնկրետ ժամկետի փոխարինվել, կամ նա կարող է պայմանական ազատվել, միայն եթե 25 տարի ազատազրկված է եղել: Երկրորդ, նշում են, որ Հունգարիայում նա 8,5 տարի կրել է պատիժը, և դրա հիման վրա արդեն հնարավորություն են ստացել ազգային մակարդակում փոփոխել նրա պատժաչափը: Բայց Եվրոպական կոնվենցիայի 11-րդ հոդվածի 1-ին կետում ասվում է, որ ընդունող պետությունը պատժաչափը որոշելիս պետք է հանի այն ազատազկման ժամկետը, որ նա կրել է այլ պետությունում: Այսինքն՝ Ադրբեջանը չի կարող հիմնվել այն տարիների վրա, որ Սաֆարովը կրել է Հունգարիայում: Հունգարիայի կառավարությանն իրենց նամակում մեկ հիմք են տալիս, Սպիտակ տանը բոլորովին այլ հիմք են տալիս, ընդ որում երկու հիմքերն էլ վերաբերելի չեն:

Եվրոպական խորհուրդը զարմանալիորեն լռում է այս դեպքի կապակցությամբ: Եվրախորհրդի անդամ երկրներում երբ մի արտառոց դեպք է կատարվում, այս կառույցն իր քաղաքական գնահատականը չի ուշացնում, իսկ այսպիսի արտառոց դեպք չեմ հիշում պատմության մեջ: Այս խայտառակության վերաբերյալ, որն ամբողջությամբ մերժում է Եվրախորհրդի ժառանգությունը, ոչ մի հայտարարություն չկա:


Գլխավոր էջ


Տես նաև՝

ավելին



Մեկնաբանություններ (1)
1. Abraham02:17 - 5 սեպտեմբերի, 2012
Karcum em safarove voch te heros e ,ayl zoh ir erkri ishxanutyunneri dzerqin ,vorin kezohaberen shutov,tiknik vorin telere xaxacnelov inch kuzen kanen,na kesharunaki hskoxutyan tak ir kyanqe aynqan jamanak minchev kspanvi hayamet kam ir erkri ishxanutyunneri koxmic,aydqan gumarner caxsele miayn nra hamar vor irenc erkri eritasard serundin inqnavstahutyun tan,aselov ""duq katareq hayreniqi hamar dzer herosakan qayle ,menq dzer mejqin kangnac enq"ev shat zarmanum em inchu Israel kara iren qaxaqacinerin nexacnoxnerin razmakan patasxan ta ev voch mi kazmakerputyun nran chi pordci mi ban asel,isk Hayastanin kasen,mi te na mejq uni isk Haere voch???
Մեկնաբանել
Շնորհակալություն մեկնաբանելու համար: Ձեր մեկնաբանությունը պետք է հաստատվի խմբագրության կողմից:

Լատինատառ հայերենով գրված մեկնաբանությունները չեն հրապարակվի խմբագրության կողմից։

Լրահոս

Բոլոր նորությունները

Արխիվ