ՈՒրբաթ, 19 դեկտեմբերի

Լացո՞վ, թե՞ գործով, արցունքո՞վ, թե՞ արդյունքով ճանաչել տանք Ցեղասպանությունը


11:37, 24 ապրիլի, 2013

Քաղքենի կանանց մի տեսակ կա, որը երբ հարազատ է կորցնում, առաջին հերթին մտածում է, թե սգո արարողությունների ժամանակ ի՞նչ հանդերձով ներկայանա, որի մեջ ավելի գեղեցիկ-տպավորիչ լինի ու ավելի ազդեցիկ-սգավոր: Այսինքն` «համապատասխան տեսքով» հանրությանը ներկայանալը բոլոր հարցերի մեջ առաջին տեղում է: Ապրիլի 24-ին եւ ընդհանրապես Ցեղասպանության հետ կապված հարցերում մեր պետությունը հիմնականում նմանվում է քաղքենի կնոջ այդ տիպին` առաջնորդվելով հետեւյալ «կարգախոսով»` ամեն ինչ` ինչը բխում է ձեւից ու ամեն ինչ` հանուն ձեւի:

Արդեն մենք սովոր ենք, որ ապրիլի 24-ին առավոտից երեկո հեռուստատեսությամբ ու ռադիոյով հեռարձակվելու է սգո երաժշտություն, որի ներքո` պետության ղեկավարների ու ժողովրդի երթ, անմար կրակի շուրջ դրվող ահռելի քանակությամբ ծաղիկներ, որն, ի վերջո, կրակի շուրջը դառնում է պարիսպ, հիշատակի արցունքոտ խոսքեր, սահմռկեցուցիչ նկարներ, դեռեւս կենդանի` հատուկենտ ականատեսների սարսափազդու պատմություններ. այնպիսի տպավորություն է, կարծես մի ամբողջ ժողովուրդ մազոխիզմով է զբաղված ու կառավարությունը նպաստում է դրան: Ամեն տարի մի նոր բան մտածող է լինում, որն անմիջապես «փորձարկվում» ու հաջորդ տարի արդեն դառնում է ավանդույթ... գիշերային երթեր, մոմերով երթեր, պատուհաններին` մոմեր... Եւ ոչ ոք մի պահ կանգ չի առնում ու ասի` ի՞նչ խոսք, շատ գեղեցիկ ու հուզիչ է, որ ամեն հայ իր սրբազան պարտքն է համարում՝ գնալ Ծիծեռնակաբերդ ու ծաղիկներ դնել անմեղ զոհերի հիշատակի համար վառվող անմար կրակի մոտ, ամեն հայ պարտավոր է գոնե այդ օրը մի պահ լռելյայն գլուխ խոնարհել, բայց ամեն հայ նաեւ պարտավոր է ընդունել, որ չի կարելի մի առումով ընկնել ծայրահեղությունների գիրկը, մյուս առումով` ոչինչ չանել:

Միայն լացը չի կարող աշխարհին ստիպել ճանաչել Ցեղասպանությունը, պետք է նաեւ գործ, եւ այդ գործը գիտության լեզվով խոսելն է:

Կաթողիկոս Խրիմյան Հայրիկը, երբ գնում էր Եվրոպա, իր խոսքերով` «հայերու համար ազատություն բերելու», նրան հարցրին` ինչպե՞ս պիտի խոսես, չէ՞ որ օտար լեզվով խոսել չգիտես, նա պատասխանեց` հայու լեզվով կխոսեմ. լաց կլինեմ:

Դար է անցել, բայց, ավաղ,  հայի` աշխարհին ներկայանալու լեզուն դեռ մնացել է լացը:

Հայաստանում գործում է Ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ, ունենք հումանիտար ոլորտի բազմաթիվ գիտնականներ, պատմաբաններ, ցեղասպանագետներ... Ու այդ ամենի կողքին` մի զարմանալի ու անբացատրելի իրողություն` մեր «գիտելիքահենք տնտեսություն ունեցող» պետության հումանիտար ոլորտի գիտնականներից եւ ոչ մեկը Ցեղասպանության թեմայով եւ ոչ մի տպագրած հոդված չունի՝ ազդեցության գործակից ունեցող հեղինակավոր միջազգային ամսագրերում, այնինչ գիտնականի գլխավոր գործը հոդվածների տպագրությունն է, պետության (ինչպես նաեւ անհատ-բարերարների) գործն էլ` իր համար այդքան կարեւորություն ներկայացնող թեմայի շուրջ տպագրություններին խրախուսելը կամ գոնե դրանց լինել-չլինելով հետաքրքրվելը: Զարմանալիորեն, մինչ այժմ այդ մասին ոչինչ չի խոսվել, կարծես թե նորմալ երեւույթ է, որ համարյա մեկ դար աղաղակվում է Ցեղասպանության ճանաչման հարցն ու համարյա չկան միջազգային ակադեմիական հեղինակավոր տպագրություններ:

Թե ինչո՞ւ է պետությունն այսքան անհաղորդ, դժվար է ասել: Կան միայն ենթադրվող վարկածներ, օրինակ, որ դա գիտության հետ կապված խնդիր է ու ղեկավարության տեսադաշտում է այն չափով, ինչ չափով նա կարեւորություն է տալիս գիտության հետ կապված մյուս խնդիրներին: Մյուս վարկածը` որ իրենց կարծիքով «հայու լեզվով» խոսելն աշխարհին ավելի շատ բան կներկայացնի, քան գիտելիքի ու գիտնականի լեզվով խոսքը, կամ` տեղյակ չեն, որ գիտնականի գործը տպագրությունն է։ Այնինչ, ազդեցիկ խոսքն աշխարհում գիտական փաստերի լեզվով խոսքն է: Վարկածներ կարելի է էլի թվարկել, բայց դրանցից ոչ մեկն էլ չի փարատում զարմանքը: Թվում էր, թե` ինչպես ծնողն է ասում` օրագիրդ բեր, տեսնեմ` ի՞նչ ես արել, այնպես էլ, պիտի որ, «պետություն-ծնողը» վաղուց հարցրած լիներ, թե ի վերջո, ի՞նչ արդյունքներ ունենք... իսկ աշխարհին որեւէ լուրջ բան կարող է ասել գիտական արդյունքը եւ ոչ թե արցունքը` իր տարբեր դրսեւորումներով:

Իհարկե, շտապեմ ասել, որ այս առումով, ուղիղ մեկ տարի առաջ մենք լուրջ նորություն ունեցանք. «Նուշիկյան ասոցիացիայի» կողմից տրվեց 500-հազարանոց խրախուսավճարի խոստում նրան, ով այսօր աշխարհում գոյություն ունեցող ցեղասպանագիտական հարցերին նվիրված ինդեքսավորվող եւ գրախոսվող միջազգային երեք պարբերականներից ((Journal of Genocide Research, Holocaust and Genocide Studies եւ Genocide Studies and Prevention)) որեւէ մեկում կտպագրի առնվազն 5000 բառ պարունակող հոդված:

Այդ պահին Գարեգին Նուշիկյանի խոստումը նման էր Թեհլերյանի կրակոցին, որ նոր շրջանի ու նորովի մոտեցման սկիզբ էր դնում: Ի վերջո, գտնվեց մեկը, ով այս հարցը դրեց աշխարհին գիտականորեն ներկայացնելու հողի վրա:

Որախալի է նաեւ, որ Գարեգին Նուշիկյանն առաջինը եղավ, բայց ո՛չ միակը. նրան կարճ ժամանակ անց հաջորդեց «Տաշիր» հիմնադրամի եւ Պահանջում ենք գիտության ֆինանսավորման ավելացում (ՊԳՖԱ) ֆեյսբուքյան նախաձեռնության համատեղ ջանքերով, Ցեղասպանության 100-ամյակին ընդառաջ, կազմակերպած մրցանակաբաշխությունը՝ ինդեքսավորվող կամ ազդեցության գործակից ունեցող միջազգային պարբերականներում ՀՀ եւ օտարերկրյա քաղաքացիների կողմից Հայոց ցեղասպանության մասին գիտական հոդվածների տպագրության համար (ԾՐԱԳԻՐ՝ ՀՑ100_ՊԳՖԱ-Տ.3_Ա)։ Այստեղ սահմանները բավական ընդլայնվեցին՝ չկար սահմանափակում՝ տպագրելու միայն նշված երեք պարբերականներում, չկար բառաքանակային պայման, հետեւաբար, այստեղ գրանցվեց նաեւ արդյունք: Իհարկե, ըստ «Տաշիր» հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ, ԱԺ պատգամավոր Կարեն Կարապետյանի գրասենյակի ղեկավար Արտակ Ճաղարյանի՝ «Տաշիր» բարեգրծական հիմնադրամն ակնկալում էր շատ ավելի մեծ թվով հրապարակումներ եւ պատրաստ էր խրախուսել բոլորին հավասարապես, ընդ որում, յուրաքանչյուրի ստանալիք գումարը չէր փոխվելու՝ մասնակիցների քանակից կախված, քանի որ ոչ թե հաստատվել էր ընդհանուր բյուջեն, այլ յուրաքանչյուրին տրվելիք գումարի չափը՝ անկախ քանակից, բայց էլի ոգեւորող հանգամանք է, որ մրցույթին եղավ երեք դիմող՝ Վահրամ Ռաֆիկի Այվազյանը (Զորյան ինստիտուտի ցեղասպանագիտության եւ մարդու իրավունքների 2012 թ.-ի համալսարանական ծրագրի շրջանավարտ), «Ցեղասպանություն. Մտադրությունը, հիմնավորումը եւ տիպոլոգիան» աշխատությամբ, Տիգրան Նորայրի Սարուխանյանը (ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության եւ ազգագրության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, Կոնստանցի համալսարանի այցելու գիտաշխատող), «Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Արմին Թ. Վեգների (1886-1978թ.թ.) հրապարակախոսական վկայությունները եւ Հայոց ցեղասպանությունը» աշխատությամբ եւ ազգությամբ տաջիկ Շավքաթ Կասիմովը (Shavkat Kasymov, University of Notre Dame, Indiana, USA), «Հայոց ցեղասպանության օրինակը եւ միլլեթի համակարգի դերը դրա իրականացման գործում» աշխատությամբ։

Ուրեմն` «Նուշիկյան ասոցիացիան» եւ «Տաշիր» հիմնադրամն առաջարկեցին ոչ թե արցունք, այլ արդյունք:

Արդարացի լինելու համար, պիտի ասենք, որ Ցեղասպանության ճանաչման գործը միայն պետությանը չի վերաբերում. դա մեր ազգային խնդիրն է, հետեւաբար խնդիրն է յուրաքանչյուր հայի, մանավանդ այն անհատի, որը կարող է իր ձայնը հասանելի դարձնել աշխարհին: Նման հնարավորություն ունեցող անհատներ շատ ունենք, մնում է՝ նրանց մեջ գտնվեն այնպիսիք, որոնք հետեւեն «Նուշիկյան ասոցիացիային» եւ «Տաշիր» հիմնադրամին եւ մեր ազգային այդքան կարեւորություն ունեցող խնդիրը կարեւորեն գործով:

Այնուամենայնիվ, հարկ է նշել նաեւ, որ նման անհատների գործն է խրախուսելը, գիտնականի գործը, անկախ մրցանակաբաշխություններից, գիտական հոդված գրելը, ցեղասպանագիտությամբ զբաղվողներինը՝ այդ հարցը գիտական հողի վրա դնելը:

Այսինքն` ո՛չ լացին ու` առա՜ջ ի գործ…

Մանե Հակոբյան


Գլխավոր էջ


Տես նաև՝

ավելին



Մեկնաբանություններ (5)
1. Lianna12:48 - 24 ապրիլի, 2013
ՊԱՀԱՆՋԵԼ ՄԻԱՅՆ ՊԱՀԱՆՋԱՏԵՐ ՊԵՏՔ Է ԼԻՆԵՆՔ ԼԱՑՈՎ ՈԻ ԿՈԾՈՎ ՄԵՆՔ ՈՉԻՆՉԻ ՉԵՆՔ ՀԱՍՆԵԼՈԻ ,ՍՈԻՔՈՎ ԱՊՐԵԼ ԵՆՔ ՏԱՐԻ, ԱՅԼԵՎՍ ՍՔԱՎՈՐԻ ԴԵՐ ՉՊԵՏՔ Է ԽԱՂԱՆՔ; ԵՎ ԹՈԻՐՔԵՐԸ ՎԱԽԵՆՈԻՄ ԵՆ ՊԱՀԱՆՋՆԵՐԻՑ ԵՎ ՈՉ ԹԷ ՍՔԱՎՈՐՆԵՐԻՑ, ԵՎ ՈՂԲԱԼՈՎ ՀԱՅՈՑ ՀԱՐՑ ՉԻ Լ ՈԻԾՎԵԼՈԻ
2. Անահիտ14:41 - 25 ապրիլի, 2013
Դար է անցել, բայց, ավաղ, հայի` աշխարհին ներկայանալու լեզուն դեռ մնացել է լացը:
3. Հայ08:34 - 26 ապրիլի, 2013
Պահանջատեր լինելու և պահանջելու համար նախ պետք է բավարար ուժեղ լինել և հետո իրավաբանական փաստերի հավաքագրման ճանապարհով իսկական մեղավորներին հայտնաբերել, մեղադրանքը միջազգային համապատասխան դատարան ներկայացնել։ Այդ ուղղությամբ իրավաբանորեն լուրջ գրեթե ոչինչ չի արվում։ Իսկական մեղավորները հաստատ միայն երիտ թուրքական կառավարությունը և քրդական խուժան ու բիրտ ամբոխ չեն։ Մեղավոր են նաև Գերմանիան, Ֆրանսիան, Անգլիան, Ռուսաստանը, հայկական ավանդական կուսակցությունները և այլն։ Այս պահին երկուսն էլ չունենք։ Ի՞նչ է մնում. մանուկի նման լաց լինել և անորոշ ուղությամբ պահանջներ ներկայացնել։ Կարծես մեզ մեր չակերտավոր բարեկամները մտածված են այդ ուղղությամբ տանում, որ մի հազար տարի էլ անիմաստ ու աննպատակ լաց լինենք։ Ասում ենք թող Հայաստանի Հանրապետությունը ծանրակշիռ փաստերը հավաքի և միջազգային դատարան դիմի, ոմանք ասում են, բա որ պարտվի։ Եթե պիտի պարտվի, նշանակում է կամ դատարանն է ծախված, կամ մեր ներկայացրած փաստերը կամ մեր պատկերացումները կատարված դեպքերի մասին կես ու խեղաթյուրված կարիկատուրա են` վերածված էժան պրոպագանդայի։ Նույնն էլ իրենց ոճով թուրքերն են անում, բա էլ ինչու ենք թուրքերին մեղադրում։ Ճանաչենք ճշմարտությունը և ճշմարտությունը կազատի մեզ։ Այսքան պարզ է, բայց պիտի բարդացնե՞նք, ըստ մեզ` որպեսզի կյանքի համը զգանք և իսկական մեղավորներին երբեք չհայտնաբերենք։
4. hayq09:08 - 26 ապրիլի, 2013
arnvazn nvastacucich e mez hamar aknkalel cekhaspanutyun bari artasanutyun mi marduc vori hamar ayd harc@ bacarcak vochinch e.vakuc aancel gorcnakan qayleri dimelu pah@.dranq hetyevyaln en 1.arcaxi harc@petq e ditel hay-turqakan hakamardutyan mi poqrik masnik@,qani vorhayoc mec exerni hetevanqovmenq korcrecinq voch miayn 2 min hayrenakicneri u nranc unecvacq@, ayl naev mer hayreniqi taracqi 90%. aravel evs,vor turqian evs arcaxi xndir@ chi cankanum ditel hay-turqakan haraberutyunneric durs.2.petq e dimel dashnakic ev barekam erkir rusastani karavarutyan@ gone mek angam havastel ir barekamutyun@ev chexial hamarel 1921-i rus-turkakan paymanagri haykakan taracqnerin verabervox maser@, vori knqman hamar rusastan@chi unecelnch iravakan voch el baroyakan liazorutyun. 3.dimel miacyal nahangneri karavarutyan@ nrpeszi na ter kangni sevri paymanagrov ir stancnac partakanutyunnerin,amerikahay spurq@ baraxaxerov zbaxvelu poxaren hetamut lini ays qayleri irakanacman@
5. Հայ16:09 - 27 ապրիլի, 2013
Իսկ մեկ միլիոնից ավելի Պոնտոսի հույնե՞րը, յոթ հարյուր հազարից ավելի ասորինե՞րը, նաև տասնյակ հազարավոր այլ քրիստոնյա փոքրամասնությունները, թրքալեզու ցեղե՞րը։ Ցեղասպանության հարցն արծարծելուց երկկողմանի կես ճշմարտության ու պրոպագանդայի հոտ է գալիս, իսկ ամենակարևորը պակասում է իրավաբանական ձևակերպումը։ Չկա մեղադրողն ու մեղադրվողը։ Պետք է անպայման ճշտել հետևյալ հույժ կարևոր հարցը։ Արդյո՞ք այսօրվա Հայաստանի Հանրապետությունը հայկական բոլոր թագավորությունների իրավահաջորդն է և պաշտպանն ու հովանավորը համայն հայության, թե ընդամենը քսան տարի առաջ ծնունդ առած մի նոր պետություն է։ Արդյո՞ք այսօրվա Թուքիայի Հանրապետությունը օսմանյան կայսրության իրավահաջորդն է և պատասխանատուն կատարված ահավոր դեպքերի համար, թե ընդամենը ութսուն տարի առաջ ծնունդ առած մի նոր պետությունէ։ Եթե այսօրվա Հայաստանի հանրապետությունը իսկապես իրավահաջորդն է Հայկական բոլոր թագավորությունների և պատասխանատուն ու պաշտպանը համայն հայ ժողովրդի, իսկ այսօրվա թուրքիան իսկապես իրավահաջորդը օսմանյան կայսրության և պատասխանատուն կատարված ահավոր դեպքեր համար, ապա Իհարկե Հայաստանի Հանրապետությունը պարտավոր է իրավաբաններ խումբ ստեղծել, հարցն իրավաբանորեն ձևակերպել, որից հետո դիմել միջազգային դատարանն, իսկ թուրքիան էլ ըստ դատարանի որոշման պարտավոր է կատարել վճիռը։ Ինչու՞ սա չի կատարվում, ու՞մ ձեռնտու չէ, ո՞վ է արգելում։ Հարցեր, հարցեր, հարցեր ....։ Թեչե անորոշ ուղղությամբ հայոյելն ու գյուլնազ տատիկի հեիաթները պատմելը շատ հեշտ է։ Կյանքը շարունակ թունավորող, սիրողական մակարդակի ինքնագորցունեություն, ուրիշ ոչինչ։
Մեկնաբանել
Շնորհակալություն մեկնաբանելու համար: Ձեր մեկնաբանությունը պետք է հաստատվի խմբագրության կողմից:

Լատինատառ հայերենով գրված մեկնաբանությունները չեն հրապարակվի խմբագրության կողմից։

Լրահոս

Բոլոր նորությունները

Արխիվ