Հինգշաբթի, 20 սեպտեմբերի

Լևոն Ջավախյան. «Ուրիշի երկրում չեն ապրում, տնփեսա են լինում»



Հարցազրույց արձակագիր Լևոն Ջավախյանի հետ։

Ես եկել եմ Երևան, բայց Երևանին նայում եմ Թումանյանի աչքերով, այսինքն նայում եմ լոռեցու աչքերով: Ես Երևանի մասին եմ գրում, Երևանի դարդով եմ ապրում, գրեթե ամենաքաղաքային գրողն եմ: Բայց էդ ամենը գրում է լոռեցին: Ես իմ ոտի տակին հող ունեմ, ճիշտ ա էդ հողը էնքան էլ պինդ չէ, խորը ձոր ա, Դեբեդն ա, բայց այնուամենայնիվ  գրողի կայացման համար ամուր հող ա: Լոռու ժողովուրդը ամենաաղքատ, բայց նաև ամենահարուստ ժողովուրդն ա, որովհետև Աստված նրան խոսք է տվել: Ես էդ խոսքի ծնունդն եմ, որը Լոռուց ա գալիս:  

- Չես կարծում, որ քո արտասովոր  անկեղծությունը նաև ծնողներիցդ է գալիս:   

-Ասում ա, թե Վիլյամ Սարոյանը, որ գնացած է եղել Ահնիձոր, Հրանտի հերը` Իգնատը, նախ զարմանում է, որ Սարոյանին տեսնում ա` ճանաչելիս չի լինում: Էս մեր Ղազինյան Ռաֆիկն է պատմում. «Ասում է, էն շապիկ, փոխանով մարդն ով ա»: Սարոյանի  հագին սպիտակ կոստյում, շալվար է լինում: Ռաֆիկն էլ բացատրում է, թե Սարոյանն է, մեծ մարդ ա: Իգնատին Սարոյանը 2-րդ զարմանքն է պատճառում, երբ կենաց է խմում, բաժակը վերցնում և ասում է. «Շնորհակալ եմ, որ էսպիսի մեծ մարդ ծնացած եք»: Իգնատը զարմանում ա, ասում ա. «Մերն ինչ բանի էր, որ ես ծնեի»: Հիմա, իհարկե, հերն ու մերը մեծ  նշանակություն ունեն: Իմ հերը մի քիչ ջինգոզ մարդ էր, կռվարար մարդ էր, բայց մաքուր և ազնիվ մարդ էր: Մի օր իմ ընկերոջս  հետ այգի էիք գնացել ` Ալավերդու կարի ֆաբրիկայի շենքի տեղը այգիներ էին: Դրանց միջով գալիս, պոմիդորէի քաղել, բերել տուն: Հիշում եմ, հերս ասավ էդ ի՞նչ պոմիդոր ա: Ասի` բաղիցն եմ քաղել: Մի հատ լոպոպ պոմիդոր տարավ-բերեց ճակատախառը երեսովս տվեց, սաղ երեսս պոմիդոր մեջ լպանակել էր: Դե հորս բնավորությունը գիտես էլի: Խեղճ մերս էլ, հորս թե. «Քոռ մահը բուգդ մտնի, Ռուբեն»: Հերս էլ բացատրում էր, թե պոմիդորը հենց-նենց չի եղել, դու գողացել ես: Ես էլ չէի ջոկում, բաղ էր, քաղել  էի, գողանալը որն ա:

Իսկ իմ մերը, Ալավերդու հիվանդանոցում մանկական բաժանմունքում բուժքույր էր, բաժանմունքի մի ծերից, որ կլոր, ձագարաձև գլխարկը գլխին դրած գալիս էր, ջանով կնիկ էր, ասում էին` Անիկ փաշեն եկավ: Ես էդ խեղճ ու կրակ, ազնիվ  հոր ու  էդ փաշա կնկա ծնունդն եմ, իսկ նրանք էլ Լոռվա ծնունդն են: Լոռին ինձ համար միայն աշխարհ չի, ծննդավայր չի, Լոռին ինձ համար պաշտամունք ա:

-Պատմվածքներիդ ամենափայփայած կերպարն ո՞վ է։

-Դու էլ գիտես ով ա, իմ մերն ա: Ու ընթերցողն էլ, որ կարդում ա, ասում ա. «Լևոն, որտեղ մորդ մասին ես գրում, էդտեղ շենշող ա, էդտեղ հասնել չկա: Բայց ափսոս, որ քիչ եմ գրել մորս մասին:

-Ո՞նց ես մեր երկրի էս խառն ու տխուր  ժամանակների հետ քայլում:

-Ժամանակը մի մեխ ա ինձ  համար, որից կախված են իմ պատմվածքները: Ես էնենց չեմ, որ սպասեմ խմորվի ժամանակը, հետո պատմվածքի կամ վեպի  վերածվի: Հենց  անմիջապես պետք է արձագանքեմ: Հենց որ իմ ստեղծագործությունները ժամանակի հետ սերտ կապի մեջ են:

«Ոչ թալանին» շարժման ժամանակ գիտե՞ս ինչ  ջոկեցի, որ Հայաստանը հին ա,  ժողովուրդը հին ա, էս ղեկավարությունն էլ կարծես թե նոր ա, բայց հնից հին ա: Հնացել ա: Երիտասարդությունն էլ, որ միտինգներ է անում, զգացի, որ ժամանակն ա սերնդափոխության` ղեկավարությունը պետք ա  ջահելանա: Սրանք թալանից բացի մի բան էլ ա չգիտեն: Չեն կարողանում կառավարեն: Շատ ահավոր վիճակի մեջ ա հայտնվել հանրապետությունը: Երկուսն իրար հետ չեն կարա գնան, որ համ թալանես, համ կառավարես, իրար հետ չի լինում, էլի: Սրանք առաջին գործը լավ են անում, բայց 2-րդը էտենց էլ չսովորեցին:  Ընդդիմությունը ջահելացել ա ու հաղթանակներ են տանում, անհրաժեշտ ա  իշխանությունն էլ ջահելանա:

-Ինչպե՞ս ես վերաբերվում ժամանակակից հայ գրականությանն ու գրողներին: 

-Ինձ համար, այնուամենայնիվ Հրանտ Մաթևոսյանը մեռած գրող չի, Վանո Սիրադեղյանը փախած գրող չի: Ջահելների մեջ  Պաչյան Արամ կա, ով շատ գրագետ տղա է, և էն ինչ ընդդիմության, իշխանության ջահելացման առումով եմ  ասում, գրականության մեջ ինչ-որ տեղ հույս ու ապավեն ա: Կան էդպիսի գրողներ, բայց մեծ մասամբ ոչ գրող կա, ոչ էլ գեղարվեստ կա, էն առումով, որ ընթերցողը վերցնում է  գիրքը կարդա, չի կարում կարդա:

Էլի գանք ողորմածիկ մորս: Էդ գրողները, ով որ երկու տեղ ա գրում, բերում է վերնիսաժում  գիրքը նվիում են, որ կարծիք ասեմ:  Բայց ես չգիտեմ ոնց ազատվեմ էդ  գրողներից: Ոչ էն ա, գիրքը աղբանոցը գցեմ, ոչ էլ էն ա` ձեռիս  պահեմ: Մերս ասավ  գրքեր չունես բի ձմեռը կարդամ: Տարա: Մի օր էլ մի ձմեռ  գնացի, տեսա, մի 5 գիրք առանձնացրել ա, մնացածը հերթով պատռում, վառարանը վառում էր: Ասի,այ կնիկ, էս ինչ ես անում: Ասավ. «Ի~, քար ընկնի սրանց գլխին, նախադասությունը սկսում են. սկզբից մինչև վերջն եմ հասնում, մոռանում եմ, թե սկզբից ինչ էին գրել»: Չեն կարողանում էնենց գրեն, ընթերցվի: Հիմա էս ժամանակներում ես դժվարանում եմ գրել, արտասահմանյան գրականություն եմ կարդում, Ումբերդո Էկո, Կլոդ Սիմոն, Միշել Ուելբեք, զգում եմ, որ ինչքան խեղճ վիճակում ա  հայ  գրականությունը: Շատ խեղճ վիճակում ա:

-Եվ ո՞րն է էդ խեղճության պատճառը:

Մենք շատ մեծ կարծիքի ենք մեր մասին, որպես ազգ, որպես մշակույթ, որպես  գրող: Մենք գերագնահատված ենք` էդ ա պատճառը:

-Արտագաղթի մեղքը ո՞ւմն է:

- Դե իշխանությունը մեղավոր է ու մեղավոր, բայց երկրից գնացողներն էլ  են մեղավոր: Գնացողներին, ես ինչ որ տեղ համեմատում եմ տնփեսի հետ: Մեր  լոռեցիք խոսք ունեն` մալաղոնդի, որ գնում են ուրիշի ունեցվածքի վրա: Ուրիշ պետության ստեղծածի վրա գնում են ապրելու, բա ստի ով պետք է ստեղծի: Չեք կարում ապրեք, սրանց հանեք, դուք եղեք իշխանություն: Դրա համար  ձեր երկիրը թողում եք: Կոբո Աբե ճապոնացի գրող  կա, «Ավազուտների տիրուհին» մի գործ ունի, որտեղ խոսում է մի զույգի մասին, ովքեր ավազների մեջ իրենց տունն են սարքում: Ավազը սահում է, էլի քանդում են,  էլի տունը սարքում  են, էլի սահում է: Բայց իրենց երկիրն ա, իրենց հայրենիքն ա, իրենց սերն ա, էդ տունն ուզում են սարքած լինեն: Սրանք ուզում չեն: Սրանք մեծամասամբ  մալաղոնդի են: Հայի մեջ էդ բնավորությունը կա: Ուրիշի  ունեցվածքի, ուրիշի  էլածի վրա գնան:

- Ստեղծագործական ի՞նչ ծրագրեր ունես առաջիկայում:

- Վերնիսաժում նստած եմ, ասում եմ էսօր առևտուր անեմ, տունս կարողանամ պահեմ, թե էդ առևտրի մեջ էլ մի էպիզոդ լինի, ծեր-ծերի անեմ մի պատմվածք  դուրս գա,  էդ էլ փառք Աստծո: Ես կարճ տարածության պոռթկումով գրող եմ, պուճուր, պուճուր մեկ էլ տեսա իրար գումարվեց պատմվածք դարձավ: Մեծ բաներ ես չեմ կարողանում անել: Մանկությանս տարիներին Ալավերդիում մի տղա  ունեինք, մականունը Բլիթ էր: Հիշում ես: Նա պատմվածքներ էր գրում, իրեն էլ թվում էր աշխարհափրկիչ բան է անում: Ուղարկում էր, որ «Ավագարդ» թերթում տպվի: Պատմվածքի տակն էլ, գրում էր «Ես մեծ գործերի համար եմ գրում»: Թերթի  քննադատական բաժնի վարիչը մեծ բանասեր Արևշատ Ավագյանն էլ պատասխանել էր. «Ի սեր Աստծո, առայժմ բավարարվեք փոքր գործերով»: Հիմա ես էդ փոքր գործերն եմ անում:


Գլխավոր էջ



Մեկնաբանել
Շնորհակալություն մեկնաբանելու համար: Ձեր մեկնաբանությունը պետք է հաստատվի խմբագրության կողմից:

Լատինատառ հայերենով գրված մեկնաբանությունները չեն հրապարակվի խմբագրության կողմից։

Լրահոս

Բոլոր նորությունները

Արխիվ