Շաբաթ, 22 սեպտեմբերի

Անձեռոցիկ վաճառելուց մինչև «դոմիկ» ունենալու երազանք


11-ամյա Արմանին երբեմն կարելի է հանդիպել Երևանի կենտրոնական փողոցներում անձեռոցիկ վաճառելիս: Հիմա դպրոցում դասերն սկսել են, տղան ավելի քիչ է զբաղվում առևտրով: Արմանի վաճառասեղանը ստվարաթղթե արկղն է:

Արմանի մայրը 30-ամյա Նաիրա Մանուչարյանն է: Հեռախոսով խոսում եմ նրա հետ, ասում է՝ չենք ուզում, որ մեր ընտանիքի կարիքների մասին հոդված գրվի: Հեռախոսափողից լսում եմ Նաիրայի կենսառատ ձայնը: Նաիրայի ամուսինը ազատամարտիկ Գագիկ Անտոնյանն է: «Մենք, ճիշտ ա, լավ չենք ապրում, բայց կամաչենք, որ էդ մասին գրվի: Ամուսինս չի թողնի»,- ասում է Նաիրան: Լսում եմ նրան առանց համոզելու փորձերի: Հեռախոսափողը վայր եմ դնում ու շարունակում աշխատանքս: Քիչ անց դարձյալ զանգահարում եմ Նաիրային: Վերջինս բրոնխիալ ասթմա ունի, 5 տարի առաջ բժիշկներն ասել են, որ նրա մոտ կրծքի քաղցկեղ կա, իսկ ամուսինը պատերազմի ժամանակ ցնցակաթված է տարել, ձեռքից, ոտքից վիրավորվել է, կնոջ ասելով, երբեմն հիշողության կորուստ է ունենում: Ընտանիքը վարձով է ապրում: Նաիրան համաձայնեց խոսել միայն երեխաների համար՝ դարձյալ կրկնելով, որ իրենց պայմաններից նվնվալ չեն սիրում:

«Ուզում եմ բժշկուհի դառնալ, որ մամայիս բուժեմ»

Զովունի տանող ճանապարհի աջ հատվածում շինարարարական աղբն է, խոշոր քարեր են թափված: Լռությունը խախտում է հատուկենտ ավտոմեքենաների անցուդարձը: Նրանց տուն տանող երակը, կարծես, կտրվել է թաղամասից: Կեսօրի արևի շողերն ընկնում են մեզ սպասող 5-ամյա Մարինայի աչքերին: Նա շան հետ խաղում էր, երբ մոտեցանք: Աչքերը արևից բացուխուփ է անում: Հարցնում եմ՝ հոգնեցի՞ր սպասելուց: Նայում է աչքերիս մեջ, ավելի շատ զննողական հայացքով: «Հա, շատ հոգնեցի»,- պատասխանում է: մենք քայլում ենք տուն տանող ավազոտ ճանապարհով: Շունը՝ Արջուկը, հետ է ընկնում, Մարինան հաճախ պտտվում է՝ համոզվելու, որ Արջուկը գալիս է:

Ասում է՝ որ մեծանամ, ուզում եմ բժշկուհի դառնալ: Հարցնում եմ՝ ինչո՞ւ: Ձեռքի տոպրակը այս ու այն կողմ տանելով՝ մի պահ լռում է, հետո թե՝ որ մամայիս բուժեմ: «Մամաս հիվանդ ա: Ես տանը գործ եմ անում, իրեն օգնում եմ: Մեկ-մեկ ավլում եմ, շորերն եմ ծալում, դասավորում»,- նշում է 5-ամյա աղջիկը:

Տան դարպասի դուռը բացում է Նաիրան: Մեզ ժպիտով է դիմավորում: Բակում մեզ է միանում 2,5-ամյա Էմիլը: Մայրն ասում է՝ Արմանը ամուսնու ծնողների տանն է: Տան բակը մաքուր է, կոկիկ, սեղանին ասեղնագործ սփռոց է:

«Իմ ձագերիս կպահեմ իմ թևերի տակ, իմ մսից կկերակրեմ, բայց կպահեմ»

Նաիրա Մանուչարյանի պատմությունը բազմաթիվ հանգույցներ ունի, որոնց մասին ձայնագրությունից դուրս խոսեցինք: Նաիրան 30 տարեկան է, ծննդով Կապանից է: Ասում է՝ փոքր ժամանակից «տուժած են ապրել»: Ծնողները հաշմանդամ են, ինքը «լավ կյանքի երազանքով» փախել է, եկել Երևան: «Ծնողներս դեմ էին իմ որոշմանը, բայց ես մտածում էի, թե Երևանում լինելով՝ լավ կապրեմ»,- նշում է Նաիրան, հետո լռում: Երկու երեխաները խաղում են բակում: Նա նայում է դեպի նրանց՝ շարունակելով խոսքը. «Գիտեք, մենք շատ դժվար պահեր ենք ունեցել, բայց էն, ինչ ունեմ հիմա, գոհ եմ»:

Նաիրան ասում է՝ Գագիկն իր երկրորդ ամուսինն է: Ավագ որդին առաջին ամուսնուց է: «Մինչև Արմանը ես մի երեխա էլ եմ ունեցել, որը թոք-սրտային անբավարարությունից 1,5 տարեկանում մահացավ»,- Նաիրայի ձայնը խզվում է, աչքերն անթարթ են, կարծես, ինչ-որ կետի շուրջ հավաքում է հիշողությունները: Երեխայի մահը, կնոջ ասելով, փոխել է իրեն: Նախկին աշխույժ, կենսուրախ կնոջից վերածվել է ներփակ, մարդկանց հետ չշփվող մեկի:

Պատմում է՝ երկրորդ երեխայի ծնվելուց հետո կրծքի քաղցկեղ է հայտնաբերվել: Էրեբունու հիվանդանոցում իրեն զգուշացրել են այդ մասին, ասել են, որ վիրահատել է պետք: Բացի դրանից, բրոնխիալ ասթմայով է հիվանդ, օրվա ընթացքում հաճախ կարող է վատանալ: «Ամուսինս շատ է օգնում ինձ… շատ»,- ձայներանգը փոխվում է, դեմքին ժպիտ է հայտնվում: «Հիմա էլ երեք ամսական հղի եմ»,- ասում է նա:

Մինչ հղիությունը, Նաիրայի պատմելով, օգնում էր ամուսնուն շինարարության գործում: Գագիկը մասնավոր շինարարական գործեր է անում, օրական 3.000 դրամ է ստանում: Գործը մշտական չէ: Երբեմն Վերնիսաժում հին հագուստ է վաճառում 200 դրամով: «Երբ հին հագուստ են տալիս մեզ, մեծերը պահում եմ, որ էրեխեքը հետո հագնեն, որը չենք հագնելու, ամուսինս տանում է վաճառում»,- նշում է կինը:

Ամռանը Նաիրան երեխաների հետ մոշ էր հավաքում վաճառելու համար: Ասում է՝ թաղամասի մոտ մոշի «քոլեր» կան, բայց դրա համար էլ էին խոսում իր վրա: Մեկ դույլը 2.000 դրամով էր վաճառում: Հիմա չի կարողանում օգնել ամուսնուն:

«Թեկուզ սոված՝ իմ ձագերիս կպահեմ իմ թևերի տակ, իմ մսից կկերակրեմ, բայց կպահեմ: Այ տենց ուժեղ եմ, կարող է կոտրեն ինձ մի պահ, բայց իմ էրեխեքը պիտի լավ լինեն ու վերջ»,- ասում է 30-ամյա մայրը: Մենք դարձյալ լռում ենք: Նաիրան հիշում է նախանցյալ ձմեռը, երբ ոչ վառարան ունեին, ոչ լույս: Լույսը պարտքի պատճառով անջատել էին:

«Ես չեմ մոռանա դա: Էմիլս փոքր էր, մի քանի ամսական էր: Իմ էրեխեքը ոչ մի բան չեն կերել ոչ փլավ կար, ոչ մի բան: Էրեխեն «Նան» էր ուտում, շատ պեսոկ էինք լցնում, որ շուտ կշտանա: Դրանից գազեր էին առաջացել, մի կերպ ենք փրկել Էմիլին: Գնում էինք հացի փուռը, ասում էինք՝ խնդրում ենք, ձեր հին հացերը տվեք, տանենք ուտենք, սոված ենք,- ասում է նա, հետո ավելացնում,- շատ դժվար էր: Հիմա էնքան կուշտ եմ լինում, էնքան լավ եմ քնում, գիշերն էլ եմ վեր կենում, քնում, վախենում եմ, որ կարող է վերջանա էդ ամեն ինչը»,- նշում է Նաիրան:

Երեխաների համար նպաստ չի ստանում: Ասում է՝ նույնիսկ Էմիլի ծննդյան համար միանվագ գումարը չի ստացել: «Աղջկաս ծնվելուց միանվագ գումար ստացա՝ 50.000 դրամ: Դրա կեսը տարել եմ Խարբերդի մանկատանը տվել: Հավատացեք, եթե Էմիլի միանվագ գումարը ստանայի, դրա հալալ կեսն էլ էի տալու մանկատանը: Կապ չունի, որ ես չունեմ, բայց պիտի անեմ: Ծերերն ու երեխաներն իմ թուլությունն են»,- նշում է նա: Ասում է՝ երեխաների համար նպաստ չի կարող ստանալ, որովհետև փաստացի գրանցում չունի: 

Անձեռոցիկ վաճառող տղան

Արմանն իր նախաձեռնությամբ է սկսել անձեռոցիկ վաճառել: Մեր այցելության ժամանակ տանը չէր: Նաիրան ասում է՝ տատիկ-պապիկի տանն է ապրում դպրոց գնալու օրերին: Այնտեղից դպրոցը մոտ է: Նաիրայի վատառողջության պատճառով Արմանը մեկ տարի ուշացումով է դպրոց գնացել: Այժմ տղան 4-րդ դասարան է: Իր նախաձեռնությամբ էլ սկսել է անձեռոցիկ վաճառել: Մայրն ասում է՝ տեղյակ է այդ մասին, բայց ուրիշ ելք չունեն: Ամուսինն ազատամարտիկ է, պատերազմի տարիներին ցնցակաթված (կոնտուզիա) է տարել, ոտքից-ձեռքից վիրավորվել է: «Ամուսինս երբեմն կորցնում է հիշողությունը, իմ առողջական վիճակն էլ լավ չի: Մի քանի անգամ երեխային բռնել են քննիչները, զանգել են ինձ, ասել են՝ փոքր է, չի կարելի, ասել եմ՝ բաց թողեք, ես չեմ կարող գալ հասնել, ի վիճակի չեմ: Երեխան էլ վախկոտ է: Բերել են տուն, ասել են՝ փոքր է երեխան, չի կարելի, դու աշխատիր, ոչ թե երեխան, ես էլ ասել եմ՝ դե փող տուր հաց առնենք»,- նշում է նա:

Ասում է՝ մի քանի օր առաջ երեխան ստիպված էր նորից գնալ անձեռոցիկ վաճառել, որովհետև դպրոցից ֆոնդի համար 3100 դրամ էին ուզել, իսկ տանը գումար չունեին: Այդ օրը Արմանը բացի այդ գումարից 6000 դրամ ավել է աշխատել: Այդ գումարով, Նաիրայի ասելով, հավ, բադ են գնել:

Կինն ասում է՝ ձեռքն ընկած գումարով փորձում են հավ կամ բադ առնել: «Իմ կյանքի պատմությունը շատ բարդ է, հավատացեք, գուցե կողքից լսողը կամ կարդացողը չհասկանա ինձ: Ես ուղղակի երազում էի լավ ապրել»,- նշում է նա: Հարցնում եմ՝ ի՞նչ երազանք ունի: Ժպտում է. «Մի հատ դոմիկ եմ ուզում, ուրիշ բան չեմ ուզում: Մեկ էլ ուզում եմ, որ էրեխեքիս փորերը կուշտ լինեն, տեղները՝ տաք»:

«Որ ինձ ճիշտ հասկանան»

Ձայնագրիչն անջատելուց հետո Նաիրայի հետ շարունակում ենք խոսել: Գուցե կուշտ, իրենց գլխին ծածկ ունեցող մարդիկ չհասկանան իրեն, ասում է, իսկ գուցե գտնվեն մարդիկ, ովքեր կօգնեն:

Մենք քայլում ենք Նաիրայի հետ դեպի այգի: Այգում քարերին շոր են դրել, փոքրիկ սեղան կա: Էմիլը հոր գրկից ձգվում է դեպի դեղին ամանը, որտեղ սալոր ու կտրտած խնձոր կա: Նաիրան ճանապարհին ասում է. «Գագոն երբեք չի ասի, թե մենք վատ ենք ապրում: Մենք էդ բնավորությունը չունենք: Ինքը կասի՝ ամեն բան լավ ա»:

«Պատերազմ չէի գնացել գնահատվելու համար»

42-ամյա Գագիկ Անտոնյանի հետ մենք խոսում ենք պատերազմի, այսօրվա երկրի, անկախության մասին: Գագիկն ասում է՝ 17 տարեկանում կամավոր մասնակցել է պատերազմին: Ստեփանակերտի հատուկ հետախուզական ջոկատում էր:

«Դա կյանք էր, որ ապրեցինք: Հիմա էլ որ պատերազմն սկսի, գնալու եմ առանց մի վայրկյան էս կողմ, էն կողմ մտածելու: Դրանից հետո եկել եմ, 97-ին գնացել եմ բանակ Նոյեմբերյանի զորամասում: 23 տարեկան էի էդ ժամանակ»,- նշում է Գագիկը: Հակիրճ է խոսում: Ասում է՝ 1993-ին Մարտակերտն ազատագրելու ժամանակ մի օրում իր աչքի առաջ երկու ընկեր կորցրեց: «Մի օրվա մեջ մազերս սպիտակեցին»,- նշում է նա՝ հայացքը հառելով գետնին:

Ասում եմ՝ սեպտեմբերի 21-ին երկրի անկախության օրն էր: Նայում է ինձ, ժպտում. «Ես հավ եմ պահում: Մարդիկ ուրախանում են, ես գնամ հրապարակ ի՞նչ անեմ, Դավթաշեն գալու համար մի կես ժամ պետք է»:

«Գնահատվե՞ց Ձեր արածը»,- հարցնում եմ Գագիկին: Պատասխանում է մի քանի վայրկյան լռությունից հետո. «Չի գնահատվել, ոչ էլ պետք է, որ գնահատեն: Շատ մարդիկ կան, որ թղթեր են հանում, որ կարող է մի օր եղած կամ չեղած լինեն կռվի դաշտում, տեսած լինեն էդ կռիվը, բայց պաշտոններ են ունենում: Ինձ դրանք հետաքրքիր չեն, ես չեմ գնացել դրա համար: Ես իմն եմ արել, ինձնից ինչ հասնում էր, դա եմ արել»:

Մեր զրույցի ավարտին ամուսիններով նայում են Էմիլին: Գագիկն ասում է՝ իր զբաղմունքը հիմա Էմիլն է, ուժեղ տղա է, սպորտսմեն է դառնալու, աշխարհի չեմպիոն:

Լուսանկարները՝ Նարեկ Ալեքսանյանի


Գլխավոր էջ

Տպել    |  In English

Մեկնաբանություններ (4)
1. Վահրամ21:24 - 23 սեպտեմբերի, 2015
Բան չհասկացա....Հինգ տարի առաջ կրծքի քաղցկեղ են հայտնաբերել եւ կինը, ոչ մի բուժում չստանալով, այսօր ողջ-առողջ կարողանում է Հետքին հարց ու փորձի ենթարկվե՞լ: Ըստ երեւույթին սխալ են ախտորոշել....
2. Հետք15:22 - 24 սեպտեմբերի, 2015
Հարգելի ընթերցողներ, բոլոր նրանք, ովքեր ցանկանում են օգնել Անտոնյանների ընտանիքին ինչ-որ կերպ, անկախ, թե ինչպիսին կլինի օգնությունը՝ սնունդ, հագուստ, խաղալիք, գումար եւ այլն, կարող են հոկտեմբերի 1-ին՝ ժամը 12:00-ին, գալ Բուզանդի 1/3 հասցե, 8-րդ հարկ, «Հետք» թերթի խմբագրություն, որտեղից կգնանք Անտոնյանների տուն՝ Զովունի: Մանրամասների համար կարող եք զանգահարել (010) 58-02-19 կամ 56-33-63 (Մարինե Մարտիրոսյանին):
3. Preston Bagrationi19:05 - 27 սեպտեմբերի, 2015
How are we supposed to build a nation, where the majority lives in abject poverty? Why wouldn't I want to emigrate, live my homeland and move to another country, where people "care?" The future of Armenia is bleak, poverty, corruption, theft have left their marks on our people. A few billionaires robbing the country blind, the "LEAST" they can do is build affordable housing for our out and down brothers and sisters.The government complains about immigration outward, however they have no plans to help the poor, building 2 bedroom affordable houses for the rest. Yeah, let them empty Armenia of it's rightful owners, and then these thieving oligarchs will be left with NOTHING but shame, and we will hunt each one of these thieves and bring them to justice. If you are a thieving oligarch, this is your chance to help your kin and build them houses, before it is too late. This is the ONLY BAD CHARACTER that our people have. I am so ashamed of this injustice, the pain and the torture our poor kin go through everyday. Shame on all the fat oligarchs. I spit on your faces, and JUSTICE will hound you to the end of your lives.
4. Jaroslav07:37 - 29 սեպտեմբերի, 2015
Fundamental fault of not only Armenians but Poles, Gruzin, Serbs, Romanians, Bulgarians was that they turned its back to our Russian brothers, only nation which was saving us many times from satanic TURKO/TATAR bloodthirsty beasts. And those beasts were cunningly supported and pushed against us by the World ringleaders for our destruction.
Մեկնաբանել
Շնորհակալություն մեկնաբանելու համար: Ձեր մեկնաբանությունը պետք է հաստատվի խմբագրության կողմից:

Լատինատառ հայերենով գրված մեկնաբանությունները չեն հրապարակվի խմբագրության կողմից։