Հինգշաբթի, 19 հոկտեմբերի

«Հայու գենը», ընտանեկան բռնությունները և հանրային համերաշխությունը



Ստեփան Դանիելյան

Տարբեր առիթներով Հայաստանում ընթացող բանավեճերում դժվար չէ նշմարել, որ քննարկումները տեղի են ունենում տարբեր մշակութային և ինտելեկտուալ տեսակետներ կրողների միջև, որոնք առհասարակ չեն կարող գալ որևէ համաձայնության: «Համաձայնությունը» ցանկացած հասարակության` ազգի, էթնոսի կամ ցեղի կայացման անհրաժեշտ պայմանն է:

Հայաստանում խղճի ազատության, ընտանեկան բռնության, կանանց իրավունքների, սեռական կողմնորոշումների և առհասարակ մարդու իրավունքների ու քաղաքացիական արժեքների մասին ընթացող քննարկումները հանգեցնում են «հայու գենի», ավանդական արժեքների և արևմտյան «քայքայի» արժեքները կրողների հակամարտությանը:

Երբ տեսակետներն արմատական կերպով անհամատեղելի են, դա հանգեցնում է հանրության սոցիալական համերաշխության անհնարինությանը, առանց որի հնարավոր չէ կառուցել հասարակություն և պետություն: Ցանկացած հասարակություն և նրա հիման վրա կառուցված պետություն հիմնվում է փոխզիջումների վրա: Առանց «հանրային պայմանագրի» պետությունը չի կարող կայանալ:

Էմիլ Դյուրկհեյմը և «հայու գենը»

Էմիլ Դյուրկհեյմը Օգյուստ Կոնտի, Կարլ Մարքսի և Մաքս Վեբերի հետ միասին համարվում է Սոցիոլոգիայի` որպես ինքնուրույն գիտության հիմնադիրը:

Դյուրկհեյմը սոցիալական համերաշխության երկու տիպ է տարանջատում` «մեխանիկական համերաշխություն» և «օրգանական համերաշխություն»:

«Մեխանիկական համերաշխության» պայմաններում հասարակության անդամները ինտեգրվում են միատիպ աշխատանքի, կրթության, կրոնի, ապրելակերպի միջոցով: Այսինքն, դրանք միասեռ հասարակություններն են, կամ ավելի պարզ ասած` ավանդական հասարակությունները: Մեզ հարազատ տերմիններով նկարագրելով`  նման հասարակությունների միասեռությունը հիմնվում է ադաթների, նամուսի, ավանդույթների, դավանանքի, աշխարհայացքի վրա: Դա կարելի է ցուցադրել «հարազատ» կարգախոսների միջոցով.

  • «Ով հայ առաքելական չի, հայ չի»:
  • «Մեկ ազգ, մեկ մշակույթ, մեկ եկեղեցի»:
  • «Ով մեզ հետ չի, մեր դեմ է» և այլն:

Հասարակության միասեռության «բարձրագույն» դրսևորումը «հայու գենն» է, որը հանգեցնում է գենետիկական ծագման ֆետիշացմանը` ցեղապաշտությանը:

Ըստ Դյուրկհեյմի` ավանդական արժեքների վրա են կառուցվում ավանդական ու փոքր հանրությունները: Ավանդական կամ ցեղային հանրությունները հիմնված են ազգակցական ցանցային կառույցների վրա, և պատահական չէ, որ «Պետության վախճանը» հոդվածի հեղինակ, նախկին վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը ժամանակին առաջ քաշեց «հայկական աշխարհի» ցանցային տեսության դրույթը: Այդ ցանցային տեսությունը տրամաբանական կատարելության հասցնելու համար նա ընտրվեց Արարատյան հայրապետական թեմական խորհրդի ատենապետ:

Ցանկացած ցանցային կառույց հիմնված է պետականությանը և օրինականությանը այլընտրանք հանդիսացող զուգահեռ արժեքային համակարգի վրա: Որպես կանոն դա հիմնված է լինում ընտանիքի առաջնության և կրոնական մի որևէ ինստիտուտի վրա:

«Օրգանական համերաշխությունը», ըստ Դյուրկհեյմի, բնորոշ է ժամանակակից (Դյուրկհեյմը 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին է գրել իր հիմնական աշխատությունները) ինդուստրիալ հասարակություններին: Դա բնորոշ է բարդ հասարակություններին, որտեղ հասարակության տարբեր խմբերը միմյանց փոխլրացնում են աշխատանքի մասնագիտացվածության շնորհիվ: Այսինքն, դա սոցիալական միասնություն է` հիմնված անհատների վրա: Նման հասարակություններում անհատն ունի անկախության կամ սուվերենության բարձր աստիճան և մասնավոր կյանքի պաշտպանվածության իրավունք: Պետության սուվերենությունն արդեն հիմնվում է ոչ թե ցեղապետի կամ միապետի սուվերենության վրա, այլ` ցանկացած անհատի ինքնավարության:

Այսինքն` անհատն ունի սուվերեն իրավունքներ: Ավանդական հասարակություններում անհատի իրավունքները չափազանց նեղ են: Եթե ավելի ուշադիր լինենք, ապա վերոհիշյալ օրենքներն ընթանում են անհատի սուվերենության աստիճանի շուրջ:

Բարոյականություն, թե օրինականություն

Ավանդական հասարակություններում բարոյականությունը (ըստ մեր ավանդական պատկերացումների` ադաթներն ու նամուսը) և օրինականությունը հաճախ իրարամերժ հասկացություններ են: Ավանդական հասարակություններում օրենք խախտելը մեծ հանցանք չէ, սակայն դուրս գալ ավանդական արժեքների դեմ անթույլատրելի է:

Ընտանիքի գերակայության վրա հիմնված արժեքային համակարգերում օրենքը վիրտուալ հասկացություն է, որը, որպես կանոն, ներդրվում է օտար պետական միավորի կողմից: Օրենքը օտարինն է, իսկ ավանդույթներն «ազգային» են:

Ժամանակակից հասարակություններում բարոյականությունը յուրաքանչյուր անձի մասնավոր գործն է և բարձրաձայն քննարկման առարկա չէ: Յուրաքանչյուր անձից պահանջվում է հետևել օրենքներին, իսկ բարոյականությունը մասնավոր տիրույթում է` լինի ընտանեկան վիճակ, սեռական կողմնորոշում, կրոնական համոզմունքներ և այլն: Անձի բարոյականության հարցերը բարձրաձայն քննարկվում ն միայն այն դեպքերում, երբ դա վերաբերում է հանրային անձանց, առաջին հերթին` պետական  պաշտոնյաներին և հանրային դերակատարներին:

Գոյություն ունեն նաև մասնագիտական էթիկայի կանոններ: Նման դեպքերում, երբ խախտվում են հանրային բարոյականության նորմերը, նման մարդիկ կամ պաշտոնաթող են լինում, կամ մասնագիտական միջավայրերում համարվում են ոչ պիտանի:

Ո՞ւր ենք գնում

Մի շարք օրենսդրական նախաձեռնությունների հանրային քննարկումները մեզ կանգնեցրել են ընտրության առաջ: Ո՞ւր ենք գնում` դեպի «օրգանակա՞ն», թե՞ «մեխանիկական» համերաշխություն: Ընտանեկան բռնությունների, խղճի ազատության, կանանց իրավունքների մասին օրենսդրական նախագծերի քննարկումները մեզ երկընտրանքի առջև են կանգնեցրել` կառուցել ավանդակա՞ն, թե՞ ժամանակակից հասարակություն: Եթե ուսումնասիրենք այդ քննարկումների փաստարկները, ապա դժվար չի լինի նկատել, որ մի կողմից առաջադրված են օրինականության, մյուս կողմից` ավանդական արժեքների խնդիրները:

Եթե շարունակենք ավանդական արժեքների վրա հիմնված ցանցային հասարակության օրինակը, ապա խորհրդանշական է, որ դրա գաղափարախոս Տիգրան Սարգսյանի վարչապետությունն ավարտվեց հայտնի օֆշորային սկանդալով: Ցանկացած ավանդական հասարակության համար ավանդույթները բարձր են օրինականությունից, և «ընտանիք պահելու» համար ներվում է ցանկացած հանցագործություն:

Պատահական չէ, որ Հայաստանի իշխող խավի ներկայացուցիչները ամուսնությունների և կրոնական ծիսակատարությունների միջոցով միմյանց հետ ցանցային կապեր են ստեղծում: «Մեխանիկական» համերաշխությունը կոռուպցիայի լավագույն արդարացումն է: Ավանդական արժեքները իշխող խմբավորումների սուվերենության պատվարն են, և պատահական չէ, որ Ազգային ժողովում հնչում են ելույթներ «գործ տալու» անթույլատրելիության մասին: Պետության օրենսդիրները ավանդույթները գերադասում են օրենքներից:


Գլխավոր էջ



Մեկնաբանություններ (5)
1. Արթուր01:27 - 11 հոկտեմբերի, 2017
Հարց-Ինչու Գևորգ Չաուշը սպանեց իր հորեղբոյրը
2. Սահակ16:43 - 13 հոկտեմբերի, 2017
Զգացվում է, որ հոդավածագիրը գրագետ մարդ է, բայց նաև զգացվում է, որ նրա գլխում շփոթութություն կա...հոդվածի վերջում նա խորհուրդ է տալիս գնալ "օրգանական համերաշխություն", բայց դա շատ մոտ ապագայում հնարավոր չի իրականացնել, քանի որ մենք ինդուստրիալ հասարակությունում չէ, որ ապրում ենք!
3. Սահակ16:59 - 13 հոկտեմբերի, 2017
Ու արդյոք հնարավո՞ր է «մի շարք օրենսդրական նախաձեռնությունների հանրային քննարկումների» միջոցով ստեղծել լամպեր և սառնարաններ արտադրող կամ էլ ռոբոտատեխնիկական գործարաններ, Մերգելյանի ինստիտուտ և այլն: Իհարկե հնարավոր չէ:
4. Սահակ17:23 - 13 հոկտեմբերի, 2017
Որպես խելացի քաղաքագետ` Ստեփան Դանիելյանը հավանաբար գիտի, որ «ՕՐՕ» դաշինքի (որին պ-ն Դանիելյանը մյուս քաղաքական ուժերից առավել էր համակրում` Պառլամենտի ընտրությունների ժամանակ) ծրագրում չկար Հայաստանի իդուստրալացման լուրջ հայեցակարգ: Իսկ իդուստրիալ հասարակությունը (ինչը, որ մենք ունէինք մինչև անցյալ դարի 88-90 թվականները) փաստորեն այն հիմքն է, որի վերնաշենքում գտնվում է նաև «օրգանական համերաշխությունը»:
5. Սարգիս20:02 - 13 հոկտեմբերի, 2017
Սովետական շրջանում մենք ապրել ենք ինդուստրիալ հասարակությունում, հիմա` կազմաքանդվող: Զարգացած աշխարհը հիմա ետինդուստրիալ շրջանում է և մենք այս կամ այն չափով, թեկուզ միջնորդված կերպով, նույպես եստինդուստրիալ շրջանում ենք գտնվում: Իսկ մյուս կողմից եթե նայենք, անհասկանալի է, առաջարկում եք վերադառնալ ֆեոդալական համայնքային շրջան?
Մեկնաբանել
Շնորհակալություն մեկնաբանելու համար: Ձեր մեկնաբանությունը պետք է հաստատվի խմբագրության կողմից:

Լատինատառ հայերենով գրված մեկնաբանությունները չեն հրապարակվի խմբագրության կողմից։

Լրահոս

Բոլոր նորությունները

Արխիվ