Չորեքշաբթի, 13 դեկտեմբերի

«Հայու գենը», ընտանեկան բռնությունները և հանրային համերաշխությունը



Ստեփան Դանիելյան

Տարբեր առիթներով Հայաստանում ընթացող բանավեճերում դժվար չէ նշմարել, որ քննարկումները տեղի են ունենում տարբեր մշակութային և ինտելեկտուալ տեսակետներ կրողների միջև, որոնք առհասարակ չեն կարող գալ որևէ համաձայնության: «Համաձայնությունը» ցանկացած հասարակության` ազգի, էթնոսի կամ ցեղի կայացման անհրաժեշտ պայմանն է:

Հայաստանում խղճի ազատության, ընտանեկան բռնության, կանանց իրավունքների, սեռական կողմնորոշումների և առհասարակ մարդու իրավունքների ու քաղաքացիական արժեքների մասին ընթացող քննարկումները հանգեցնում են «հայու գենի», ավանդական արժեքների և արևմտյան «քայքայի» արժեքները կրողների հակամարտությանը:

Երբ տեսակետներն արմատական կերպով անհամատեղելի են, դա հանգեցնում է հանրության սոցիալական համերաշխության անհնարինությանը, առանց որի հնարավոր չէ կառուցել հասարակություն և պետություն: Ցանկացած հասարակություն և նրա հիման վրա կառուցված պետություն հիմնվում է փոխզիջումների վրա: Առանց «հանրային պայմանագրի» պետությունը չի կարող կայանալ:

Էմիլ Դյուրկհեյմը և «հայու գենը»

Էմիլ Դյուրկհեյմը Օգյուստ Կոնտի, Կարլ Մարքսի և Մաքս Վեբերի հետ միասին համարվում է Սոցիոլոգիայի` որպես ինքնուրույն գիտության հիմնադիրը:

Դյուրկհեյմը սոցիալական համերաշխության երկու տիպ է տարանջատում` «մեխանիկական համերաշխություն» և «օրգանական համերաշխություն»:

«Մեխանիկական համերաշխության» պայմաններում հասարակության անդամները ինտեգրվում են միատիպ աշխատանքի, կրթության, կրոնի, ապրելակերպի միջոցով: Այսինքն, դրանք միասեռ հասարակություններն են, կամ ավելի պարզ ասած` ավանդական հասարակությունները: Մեզ հարազատ տերմիններով նկարագրելով`  նման հասարակությունների միասեռությունը հիմնվում է ադաթների, նամուսի, ավանդույթների, դավանանքի, աշխարհայացքի վրա: Դա կարելի է ցուցադրել «հարազատ» կարգախոսների միջոցով.

  • «Ով հայ առաքելական չի, հայ չի»:
  • «Մեկ ազգ, մեկ մշակույթ, մեկ եկեղեցի»:
  • «Ով մեզ հետ չի, մեր դեմ է» և այլն:

Հասարակության միասեռության «բարձրագույն» դրսևորումը «հայու գենն» է, որը հանգեցնում է գենետիկական ծագման ֆետիշացմանը` ցեղապաշտությանը:

Ըստ Դյուրկհեյմի` ավանդական արժեքների վրա են կառուցվում ավանդական ու փոքր հանրությունները: Ավանդական կամ ցեղային հանրությունները հիմնված են ազգակցական ցանցային կառույցների վրա, և պատահական չէ, որ «Պետության վախճանը» հոդվածի հեղինակ, նախկին վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը ժամանակին առաջ քաշեց «հայկական աշխարհի» ցանցային տեսության դրույթը: Այդ ցանցային տեսությունը տրամաբանական կատարելության հասցնելու համար նա ընտրվեց Արարատյան հայրապետական թեմական խորհրդի ատենապետ:

Ցանկացած ցանցային կառույց հիմնված է պետականությանը և օրինականությանը այլընտրանք հանդիսացող զուգահեռ արժեքային համակարգի վրա: Որպես կանոն դա հիմնված է լինում ընտանիքի առաջնության և կրոնական մի որևէ ինստիտուտի վրա:

«Օրգանական համերաշխությունը», ըստ Դյուրկհեյմի, բնորոշ է ժամանակակից (Դյուրկհեյմը 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին է գրել իր հիմնական աշխատությունները) ինդուստրիալ հասարակություններին: Դա բնորոշ է բարդ հասարակություններին, որտեղ հասարակության տարբեր խմբերը միմյանց փոխլրացնում են աշխատանքի մասնագիտացվածության շնորհիվ: Այսինքն, դա սոցիալական միասնություն է` հիմնված անհատների վրա: Նման հասարակություններում անհատն ունի անկախության կամ սուվերենության բարձր աստիճան և մասնավոր կյանքի պաշտպանվածության իրավունք: Պետության սուվերենությունն արդեն հիմնվում է ոչ թե ցեղապետի կամ միապետի սուվերենության վրա, այլ` ցանկացած անհատի ինքնավարության:

Այսինքն` անհատն ունի սուվերեն իրավունքներ: Ավանդական հասարակություններում անհատի իրավունքները չափազանց նեղ են: Եթե ավելի ուշադիր լինենք, ապա վերոհիշյալ օրենքներն ընթանում են անհատի սուվերենության աստիճանի շուրջ:

Բարոյականություն, թե օրինականություն

Ավանդական հասարակություններում բարոյականությունը (ըստ մեր ավանդական պատկերացումների` ադաթներն ու նամուսը) և օրինականությունը հաճախ իրարամերժ հասկացություններ են: Ավանդական հասարակություններում օրենք խախտելը մեծ հանցանք չէ, սակայն դուրս գալ ավանդական արժեքների դեմ անթույլատրելի է:

Ընտանիքի գերակայության վրա հիմնված արժեքային համակարգերում օրենքը վիրտուալ հասկացություն է, որը, որպես կանոն, ներդրվում է օտար պետական միավորի կողմից: Օրենքը օտարինն է, իսկ ավանդույթներն «ազգային» են:

Ժամանակակից հասարակություններում բարոյականությունը յուրաքանչյուր անձի մասնավոր գործն է և բարձրաձայն քննարկման առարկա չէ: Յուրաքանչյուր անձից պահանջվում է հետևել օրենքներին, իսկ բարոյականությունը մասնավոր տիրույթում է` լինի ընտանեկան վիճակ, սեռական կողմնորոշում, կրոնական համոզմունքներ և այլն: Անձի բարոյականության հարցերը բարձրաձայն քննարկվում ն միայն այն դեպքերում, երբ դա վերաբերում է հանրային անձանց, առաջին հերթին` պետական  պաշտոնյաներին և հանրային դերակատարներին:

Գոյություն ունեն նաև մասնագիտական էթիկայի կանոններ: Նման դեպքերում, երբ խախտվում են հանրային բարոյականության նորմերը, նման մարդիկ կամ պաշտոնաթող են լինում, կամ մասնագիտական միջավայրերում համարվում են ոչ պիտանի:

Ո՞ւր ենք գնում

Մի շարք օրենսդրական նախաձեռնությունների հանրային քննարկումները մեզ կանգնեցրել են ընտրության առաջ: Ո՞ւր ենք գնում` դեպի «օրգանակա՞ն», թե՞ «մեխանիկական» համերաշխություն: Ընտանեկան բռնությունների, խղճի ազատության, կանանց իրավունքների մասին օրենսդրական նախագծերի քննարկումները մեզ երկընտրանքի առջև են կանգնեցրել` կառուցել ավանդակա՞ն, թե՞ ժամանակակից հասարակություն: Եթե ուսումնասիրենք այդ քննարկումների փաստարկները, ապա դժվար չի լինի նկատել, որ մի կողմից առաջադրված են օրինականության, մյուս կողմից` ավանդական արժեքների խնդիրները:

Եթե շարունակենք ավանդական արժեքների վրա հիմնված ցանցային հասարակության օրինակը, ապա խորհրդանշական է, որ դրա գաղափարախոս Տիգրան Սարգսյանի վարչապետությունն ավարտվեց հայտնի օֆշորային սկանդալով: Ցանկացած ավանդական հասարակության համար ավանդույթները բարձր են օրինականությունից, և «ընտանիք պահելու» համար ներվում է ցանկացած հանցագործություն:

Պատահական չէ, որ Հայաստանի իշխող խավի ներկայացուցիչները ամուսնությունների և կրոնական ծիսակատարությունների միջոցով միմյանց հետ ցանցային կապեր են ստեղծում: «Մեխանիկական» համերաշխությունը կոռուպցիայի լավագույն արդարացումն է: Ավանդական արժեքները իշխող խմբավորումների սուվերենության պատվարն են, և պատահական չէ, որ Ազգային ժողովում հնչում են ելույթներ «գործ տալու» անթույլատրելիության մասին: Պետության օրենսդիրները ավանդույթները գերադասում են օրենքներից:


Գլխավոր էջ



Մեկնաբանություններ (7)
1. Արթուր01:27 - 11 հոկտեմբերի, 2017
Հարց-Ինչու Գևորգ Չաուշը սպանեց իր հորեղբոյրը
2. Սահակ16:43 - 13 հոկտեմբերի, 2017
Զգացվում է, որ հոդավածագիրը գրագետ մարդ է, բայց նաև զգացվում է, որ նրա գլխում շփոթութություն կա...հոդվածի վերջում նա խորհուրդ է տալիս գնալ "օրգանական համերաշխություն", բայց դա շատ մոտ ապագայում հնարավոր չի իրականացնել, քանի որ մենք ինդուստրիալ հասարակությունում չէ, որ ապրում ենք!
3. Սահակ16:59 - 13 հոկտեմբերի, 2017
Ու արդյոք հնարավո՞ր է «մի շարք օրենսդրական նախաձեռնությունների հանրային քննարկումների» միջոցով ստեղծել լամպեր և սառնարաններ արտադրող կամ էլ ռոբոտատեխնիկական գործարաններ, Մերգելյանի ինստիտուտ և այլն: Իհարկե հնարավոր չէ:
4. Սահակ17:23 - 13 հոկտեմբերի, 2017
Որպես խելացի քաղաքագետ` Ստեփան Դանիելյանը հավանաբար գիտի, որ «ՕՐՕ» դաշինքի (որին պ-ն Դանիելյանը մյուս քաղաքական ուժերից առավել էր համակրում` Պառլամենտի ընտրությունների ժամանակ) ծրագրում չկար Հայաստանի իդուստրալացման լուրջ հայեցակարգ: Իսկ իդուստրիալ հասարակությունը (ինչը, որ մենք ունէինք մինչև անցյալ դարի 88-90 թվականները) փաստորեն այն հիմքն է, որի վերնաշենքում գտնվում է նաև «օրգանական համերաշխությունը»:
5. Սարգիս20:02 - 13 հոկտեմբերի, 2017
Սովետական շրջանում մենք ապրել ենք ինդուստրիալ հասարակությունում, հիմա` կազմաքանդվող: Զարգացած աշխարհը հիմա ետինդուստրիալ շրջանում է և մենք այս կամ այն չափով, թեկուզ միջնորդված կերպով, նույպես եստինդուստրիալ շրջանում ենք գտնվում: Իսկ մյուս կողմից եթե նայենք, անհասկանալի է, առաջարկում եք վերադառնալ ֆեոդալական համայնքային շրջան?
6. Սահակ00:24 - 28 հոկտեմբերի, 2017
Հարգելիս, այն թե իբրև զարգացած կապիտալիստական երկրները ետինդուստրիալ շրջանում են, դա առսպել է, որն հատուկ ստեղծված է Հայաստանի տիպի պետությունների որոշ ծախու քաղաքագետների գործածության համար...մ՞իթե Եվրոպայի N 1 տնտեսություն Գերմանիայում չեն արտադրվում ավտոմեքենաներ, ավտոբուսներ,արևային մարտկոցներ, մեծ տրամաչափի գազատար խողովակներ և այլն:
7. Սահակ00:39 - 28 հոկտեմբերի, 2017
Մյուս առասպելն այն է, թե իբր Սոցիալիստական Հայաստանում ՞ֆեոդալական համայնքային՞ հասարակարգ էր: ՞Այդպիսի՞ հասրակարգը չէր կարող ստեղծել ինդուստրիալ հասարակություն... ես առջարկում եմ ոչ թե վերադաձ դեպի հինը, այլ առաջընթաց դեպի նոր էկոլոգիապես մաքուր ինդուստրիալ հասարուկություն, որի քաղաքատնտեսական հենարանը կլինի սոցիալիաստական նորացված մոդելը (չինական մոդելին մոտիկ), դրան հատուկ բարձր բարոյական և արտադրական հարաբերություններով:
Մեկնաբանել
Շնորհակալություն մեկնաբանելու համար: Ձեր մեկնաբանությունը պետք է հաստատվի խմբագրության կողմից:

Լատինատառ հայերենով գրված մեկնաբանությունները չեն հրապարակվի խմբագրության կողմից։

Լրահոս

Բոլոր նորությունները

Արխիվ