Երեքշաբթի, 12 դեկտեմբերի


Արտո Թունջբոյաջյան. «Միտք ունիս՝ մեկ անգամ կմեռնիս, միտք չունիս նե՝ ամեն վայրկյան կմեռնիս…»

«Սեր, Հարգանք, Ճշմարտություն». այս երեք խորհրդանիշներն են առաջնորդում Արտոստան երկրի մուտքը, որտեղ կյանքը բնությանը միաձուլված է, և որտեղ երաժշտությունը խոսում է միայն հոգու և մտքի ներդաշնակության լեզվով:

«Կարևորը մարդու միտքն է, էդ միտքը պետք է մաքուր ըլլա ու առաջ տանի մարդուն՝ առանց բնությանը նեղացնելու,- ասում է Արտոստանի գլխավոր բնակիչը՝  ճանաչված թմբկահար, պարոն Ավանգարդ-Ֆոլկ Արտո Թունջբոյաջյանը:- Նայե՛, միտք ունիս՝ մեկ անգամ կմեռնիս, միտք չունիս նե՝ ամեն վայրկյան կմեռնիս»:

Արտոն համագործակցել է բազմաթիվ հայտնի արտիստների, նրանց թվում` լեգենդար անունների հետ՝ Չեթ Բեյքեր, Ջոն Մըքլաֆլին, Ալ Դի Մեոլա («World Sinfonia»), Մարկ Ջոնսոն («Right Brain Patrol»), Ջո Զավինուլ, «System Of A Down» («Toxicity»), Սերժ Թանկյան (Serart), Փոլ Ուինթեր, Նորա Ջոնս և այլք: 2011թ. նրա և ամերիկացի հայտնի սաքսոֆոնահար Փոլ Ուինթերի խմբի «Miho: Journey to the Mountain» ալբոմն արժանացավ  «Գրեմմի»-ի՝ որպես լավագույն ալբոմ «Նյու էյջ» ոճում:

 

Նրա երաժշտությունն օգտագործվել է արտասահմանյան հայտնի մի քանի ֆիլմերում: Սակայն մեզ համար այս երաժշտի թերևս ամենակաևոր նախագիծը «Armenian Navy Band»-ի ստեղծումն էր 1998թ.: Այն մեծ իմաստով փոխեց պատկերացումները և՛ երաժշտության, և՛ կատարման մատուցման, և՛ երաժշտություն-ունկնդիր երկխոսության մասին: Ծով չունեցող Հայաստանում Արտոն հավաքեց Հայաստանի լավագույն ու տաղանդավոր երաժիշտների մի խումբ և սկսեց իր «նավատորմով» շրջել համաշխարհային երաժշտական օվկիանոսի ափերով: Իրար հետևեցին, ծնվեցին տարբեր նախագծեր, թողարկվեցին ալբոմներ, ու աստիճանաբար խումբն ու արտոերեն լեզուն դարձան հայկական խորհրդանիշներից: 2006թ. «Armenian Navy Band»-ը (ANB) «BBC World Music»-ի կողմից հաղթող ճանաչվեց «Planet Audience Award» անվանակարգում:  

Լուսանկարը՝ ANB-ի ֆեյսբուքյան էջից

Անդրադառնալով խմբի այսօրվա գործունեությանը (որը հիմնականում հանգստի մեջ է և ելույթ է ունենում ոչ պարբերաբար)՝ Արտոն կարևորում է «կտոր մը դադար առնիլը», որը սովորաբար նպաստում է նոր գաղափարներ ստեղծելուն, նորից զրոյով, բայց նոր մտքերով առաջ գնալուն և օգնում է ստեղծագործող մարդուն խուսափել «նավթալին դառնալուց»:

«Ես միշտ ասում եմ՝ աշխարհքի շուկան մի մեծ բեմ է, որը բարձրանալուց հետո պետք է կարողանաս նաև էնտեղից առողջ ձևով իջնել,- ասում է նա,- հարցն ավելի շատ ինչպես իջնելու մեջ է: Էդ ոճը ժամանակավոր մի բան չէ, մոդա չէ, հասկանու՞մ ես, կյանքի պատմությունը երբեք ժամանակավոր չի դառնում: Կարևորը էստեղ «երբ»-ը չէ: Ինձ համար կարևորը էն միտքն է, որի շուրջ հավաքվեցին երաժիշտները»:

Արտոյին ավելի շատ մտահոգում է այն փաստը, որ իրենց բազմաթիվ ալբոմներից Հայաստանում ամենահայտնին այդպես էլ մնաց «How Much Is Yours»-ը, այն էլ՝ միայն «Արարատ» երգով: Մինչդեռ դրանից առաջ և հետո էլ շատ ստեղծագործություններ են ներկայացվել, որոնք առավել արժեքավոր է համարում և՛ երաժշտության, և՛ ասելիքի առումով:

«Հիմա տեսնում եմ, որ Արտո Թունջբոյաջյանին էդպիսին ե´ս չդարձրեցի, «Արարատ» երգը դարձրեց: Եթե ես իմ անձն ուզենայի կարևորել, ամենասկզբից անունը կդնեի «Arto & Armenian Navy Band»: Բայց «Armenian Navy Band»-ը խմբի անուն չէ, միտք է: Ես ուզում էի ունենալ մի բան, որ եթե մենք մեռնինք էլ, ուրիշները էդ անունով շարունակեն, բայց մեկը հանկարծ չասի թե՝ օ՜, բա Արտոն ու՞ր է,-ասում է Արտոն:-Բայց մյուս կողմից էլ՝ էդքան CD-ներ ենք սարքում, մենակ մի երգից են բռնում՝ «Արարատ»-ից:  Պատճառը նաև տեսահոլովակի ազդեցությունն է, ու մարդիկ երբեմն սպասում են, որ պիտի լինի «Արարատ 2, 3, 4…. մինչև…»: Հիմա մի նոր՝ «Fake Island» անունով CD արեցինք, «SMS»-ը՝ կարևոր sms-ներով: Նամակ եմ ուղարկում մարդոց, որտեղ իրենց սոցիալական հարցերի մասին եմ խոսում երաժշտության միջոցով, բայց ուշադիր չեն: Ասում եմ՝ չենք կռվելու, հավաքվենք այլևս, բոլոր միտքերով, բոլոր տաղանդներով, հարուստներն էլ միանան լավ ձևով, կենտրոնացնենք մեր ուժերն ու միասին մեծ Արև ստեղծենք մեր երկրի համար»:

Արտոն ասում է, որ ամենակարևոր օգնողը էս «սիստեմը պիտի լինի»՝ կառավարությունը: «Դյուրին բան չէ, բայց սիստեմը պիտի տեղը պատրաստի, որ էդ մարդիկ էլ մաքուր ձևով կարողանան գործել: Ոսկի չկա, նավթ չկա, բայց միտք կա: Սրան պիտի ուշադիր լինենք: Միտք ունեցո՛ղը պիտի կառավարի, որ ժողովուրդը կարողանա իր կյանքը առողջ ձևով ապրել: Ղեկավարելու իմաստը լավ միտք բերելն է: Հիմա մենակ Հայաստանում չէ, ամբողջ աշխարհն է էդպես՝ միտք չունեցողը ղեկավարում է, իսկ ունեցողը մի բան չի կարողանում փոխել: Ամեն ղեկավար ունենում է իր ուսանողները, բայց ամենախելացի ղեկավարը ամենքի համար պետք է ուսանող լինի: Սիրտդ, միտքդ պիտի մաքուր ձևով մարդոց տաս, նվիրես, քո խիղճդ պիտի առաջ լինի: Էդպես կարող ես մարդոց համար Արև դառնաս»:

Նա գիտի և վստահ է, որ ոչ միայն արվեստում, այլև կյանքում` իր բոլոր մասնագիտություններում, ամենակարևորը լավ մարդ լինելն է:

«Կկարծեմ, որ լավ կոշկակար ըլլալու համար էլ պետք է նախ՝ լավ մարդ ըլլաս: Ուրիշ ձև չկա: Ուրիշ ձևը գիտենք ինչ է՝ թուղթին վրա համար, համարից հետո՝ արժեք… մեր ստեղծածի ստրուկն ենք դառնում ու հիմա էլ իրար ենք ուտում էդ փողի պատճառով»:

Արտո Թունջբոյաջյանն արդեն մի քանի տարի է՝ խոսում է հայ տաղանդավոր երիտասարդներին ուշադրություն դարձնելու և երկրի զարգացումը նրանց մեջ տեսնելու մասին: «Մարդը երբ սուտը, խաբելը թողնի, էդ ժամանակ ամեն ինչ իր տեղը կգտնի: Սուտն ամբողջ աշխարհի պրոբլեմն է, բայց հարցը որտե՞ղ է, գիտե՞ք… եթե էդ չհասկանանք, չգիտակցենք, բան չի փոխվի: Եթե մոթորը պրոբլեմ ունի, մեքենայի մարմինին կռվելն արդեն իմաստ չունի,- ասում է Արտոն,- ես ինչու՞ համար տակավին հույս ունեմ ու վստահ եմ, որ Հայաստանն ուժ ունի… որովհետև էդ տաղանդը կա, կազմակերպելու հարց է: Ադոր համար ասում եմ՝ աշխարհքի հայերը իրենց բոլոր լավ միտքերը, արվեստները բերեն, հարուստները իրենց հնարավորությամբ հավաքվին, ու Հայաստանը դարձնենք արվեստների կենտրոն, մեր ազգին էլ՝ աշխարհքին արև տվողներից մեկը»:

Լուսանկարը՝ Ա. Թունջբոյաջյանի արխիվից

Երբ հարցնում եմ երաժշտության մեջ անունների մասին, ովքեր ազդեցություն են թողել իր վրա և՛ որպես մարդու, և՛ որպես երաժշտի, նա, անդավաճան իր սկզբունքներին, պատասխանում է նույն արտոերենով՝ «Ես մի’տքը տեսնում եմ»: Նրան ճանաչողները գիտեն այս հարցում վաղամեռիկ եղբոր՝ Օննոյի ունեցած դերն ու մինչ օրս ներկայությունն իր կյանքում: Բայց ջազ, ռոք կամ ֆոլկ չի ուզում նշել, որովհետև իր համար կարևորը այն իրավիճակն է, որը ոգևորում և մարդու մոտ նոր գաղափարներ է ծնում: Ասում է, որ քանի օր է՝ մտքից դուրս չի գալիս Շառլ Ազնավուրը, որի հետ վերջերս հանդիպել է Կրեմլի համերգասրահում:

«Մի կտոր կյանքը ուսումնասիրեցի ու զգացի, որ նույն ճանապարհն է՝ տարբեր ուղղություններով: Շատ-շատ ուրախ էի: Ֆրանսերեն երգում է, մեկ-մեկ մի բան չենք հասկանում, բայց հայացքը նույն տեղն է, նույն ճամփուն վրա է,- ասում է Արտոն:- Ես շատ եմ սիրում Ալան Հովհաննեսի գործերը, անընդհատ լսում եմ: Բաներ կան, որ ինչ-որ ժամանակվանից ուզել եմ իրականացնել, հետո հանկարծ գտել եմ դրանք արդեն իրագործված Ալան Հովհաննեսի ստեղծագործություններում, դեռ 50-ականներին: Ինձ էս բանը շատ ոգևորեց ու մի ուրիշ վստահություն բերեց: Կարող եմ, անշուշտ, ասել՝ Մայլս Դևիս, Ջոն Քոլթրեյն… ինչ ուզում ես, բայց հիմա անունները չեն կարևոր, այլ էն, թե ինչ նպատակով ես ինչ-որ բան սկսել: Հիմա, օրինակ, էս օրերին ինձ շատ ոգևորում և ուրախացնում են մեր ընդհանուր ընկերներից մեկի՝ Արտակի տղաները. նոր տեսահոլովակ ենք նկարում, ու ինձ ուժ է տալիս 18 և 12 տարեկան տղաների՝ լավ գործ ստեղծելու էդ մեծ ցանկությունը, եռանդն ու կարողությունը: Հիմա անհամբեր սպասում եմ իրենց աշխատանքի արդյունքին»:

Արտոն առանձնահատուկ վերաբերմունք ունի նաև «Ապրիլի 24»-ի հանդեպ: Նրա ընտանիքը ևս մեծ կորուստներ է ունեցել Ցեղասպանության տարիներին: Ասում է, որ հայ լինելու խնդիրը ծննդավայրում և վիրավոր պատմության հետքերը կրելու դառնությունը միշտ էլ իրեն ուղեկցել է, բայց այդ օրն իր համար ոչ թե մեռնելու, այլ ապրելու խորհուրդ ունի: «Պիտի ուրախանանք, քեֆ էլ անենք, որովհետև չհաջողվեց, չկարողացան վերջացնել, և տակավին ապրում ենք, ամեն օր մեկը ծնվում է: Պիտի հասկանանք նաև, որ շարունակելու ենք ապրել` կողք-կողքի, իրար նայելով: Բայց  իրար հետ խոսել ու հասկանալ է նաև պետք: «Ապրիլի 25»-ն է ինձ համար կարևորը՝ ապրելու օր է: Պետք է մեր գոյության իմաստը՝ Ուրարտու-բաբելոններից հետո նորից հիշենք, ուշադիր լինենք, մեզ իրար միացնող ու ուժ տվող գաղափարը վերցնենք ու մի մարմին դառնանք: Էդ ժամանակ «Ապրիլի 24»-ի իմաստը կերևա արևի պես: «Ապրիլի 24»-ը լալով չենք կարող արև դարձնել, էդպես չէ, այլ՝ Մայլս Դևիսի պես, Քոլթրեյնի, Մայքլ Ջորդանի պես: Նայեք՝ մարդիկ ինչպես ոտքի կանգներ են ու աշխարհքին ինչ են տվել: Հայը էդպես է, հայը չի մեռնում: Երբ իմաստի շուրջ հավաքվինք, ամեն ինչ կարող ենք անել: Էդ գաղափարը մենակ կարող է ոտքի կանգնեցնել»:

Արտոյի լուսանկարները և տեսանյութը՝ Սարո Բաղդասարյանի, Դավիթ Բանուչյանի


Գլխավոր էջ

Մեկնաբանել
Շնորհակալություն մեկնաբանելու համար: Ձեր մեկնաբանությունը պետք է հաստատվի խմբագրության կողմից:

Լատինատառ հայերենով գրված մեկնաբանությունները չեն հրապարակվի խմբագրության կողմից։