Կիրակի, 23 սեպտեմբերի

Հայաստանը դեռեւս քաղաքականություն չունի պլաստիկ թափոնների վերաբերյալ



Կենցաղում պլաստիկը կիրառելուց հրաժարվել են նույնիսկ աֆրիկյան երկրները

«Մոլորակի երկրների մեծ մասը պայքարում է կենցաղում պլաստիկի կիրառման դեմ, եւ այդ պայքարի համար տարբեր քաղաքականություններ են ընտրված: Մեզ չի հաջողվում հասկանալ, թե մեր պետության քաղաքականությունը որն է պլաստիկ թափոնների կրճատման վերաբերյալ»,- ասում է «Ուրբան» կայուն զարգացման հիմնադրամի ծրագրերի տնօրեն Արմինե Թուխիկյանը:  

Կառավարության կայքում տեղադրված է «Թափոնների մասին» ու «Աղբահանության և սանիտարական մաքրման մասին» ՀՀ օրենքներում լրացումներ կատարելու մասին օրենքների նախագծերը: Ներկայացված օրինագծերով Կառավարությունը միայն կոսմետիկ փոփոխություններ է կատարելու հիշյալ օրենքներում: Առաջարկվող օրենսդրական փոփոխությունները հանրային գիտակցության վրա ազդելու, քաղաքականության կամ վարքագծի փոփոխություն չեն կարող առաջացնել:

Աղբահանության բարելավման գործին ակտիվ ներգրավված «Ուրբան» կայուն զարգացման հիմնադրամի ակնկալիքը կառավարությունից՝ գաղափարական փոփոխությունն է: «Ամենաառանցքայինը աղբը նվազեցնելն է, որովհետեւ մոլորակն այլեւս աղբը չի կարողանում մարսել: Ֆրանսիայի շատ համայնքներ, օրինակ, «0 թափոն» նշանաբանն են ընտրել, եւ նրանց թիրախը դրան հասնելն է: Մենք ամենահետադիմական երկրների թվում ենք, որոնց քաղաքականությունն աղբ գոյացնելն է: Մենք ունենք 100% թափոն, միաժամանակ աղբ նվազեցնելու քարոզչություն չենք անում»,- ասում է Արմինե Թուխիկյանը:

Նշենք, որ աֆրիկյան շատ երկրներ պոլիէթիլենային տոպրակների գործածումն արգելող օրենքներ են ընդունել, ինչպես՝ Ռուանդան եւ Տանզանիան: Քենիայում արգելվել է 2005 թ.-ից, եւ այժմ երկրում մինչեւ 25 000 դոլար տուգանք է սահմանված պլաստիկի արգելքը խախտողների համար: Բանգլադեշում արգելվեց 1998 թ.-ին, երբ տոպրակներով խցանված ջրահեռացման համակարգը սաստիկ ջրհեղեղի պատճառ դարձավ:

Տնտեսական զարգացման եւ ներդրումների նախարարությունը «Ներքին շուկայում ավանդական պոլիմերային փաթեթվածքների շրջանառության փուլային կրճատման միջոցառումների» ծրագիր է մշակել, որը դեռեւս չի հաստատվել: Կառավարությունը երկու տարի շարունակ վերադարձնում է նախագիծը, քանի որ ֆինանսների նախարարությունն ու պետեկամուտների կոմիտեն անհամաձայնություն ունեն ներկայացված առաջարկներին. պատճառաբանում են, որ աղբի տարանջատման համար ենթակառուցվածքներ է պետք ստեղծել, որի համար գումար չունեն: Նաեւ պլաստիկ արտադրողների եւ գործածողների նկատմամբ հարկային քաղաքականությունը փոփոխելու ցանկություն չունեն՝ լրացուցիչ հարկեր կիրառել կամ, որպես խրախուսման միջոց, ազատել որոշ հարկատեսակներից:

Մասնագետները համոզված են, որ փոքրիկ միջոցառումներով հնարավոր չէ «Մաքուր Հայաստան» ունենալ: Պետք է հասնել նրան, որ քիչ աղբ կուտակվի աղբավայրում, քանի որ մեզ մոտ աղբի վերամշակման կամ այրման գործարան կառուցելու հեռանկարը չկա: Հետեւաբար, կենցաղային մակարդակում պլաստիկ թափոնների մեծ մասը կարելի է տարանջատել նախքան աղբավայր հասնելը, եւ հանձնել վերամշակման, իսկ պոլիէթիլենի կիրառությունը կենցաղում պետք է նվազեցնել:

Հիմնադրամի ծրագրերի տնօրեն Արմինե Թուխիկյանը նկատում է, որ Կառավարության ներկայացրած նախագծում նաեւ աղբի տարանջատման գաղափարը չկա, չնայած այն հանգամանքին, որ 2018 թ.-ին առաջին անգամ Հայաստանում գործարկվելու է պլաստիկ թափոնների վերամշակման արտադրամաս, որտեղ պլաստիկ թափոնն, անցնելով որոշակի տեխնոլոգիական գործընթաց եւ խառնվելով ավազի հետ, վերածվում է շինանյութի: Արտադրամասի հզորությունը թեւեւ մեծ չէ, սակայն պլաստիկ թափոնների օրական պահանջարկը կազմելու է շուրջ 400 կգ:

Հիմնադրամն ուսումնասիրել է աղբի կառավարման միջազգային փորձը եւ կարծում է, որ ինչպես հարեւան Վրաստանում, մեզ մոտ էլ պետք է հստակ ժամանակացույց սահմանել եւ օրենքի ուժով`

  • սահմանափակել պոլիէթիլենային տոպրակների շրջանառությունը,

  • սպառողներին ապահովել պոլիէթիլենային տոպրակների այլընտրանքով,  

  • սպառողների կողմից թափոնների տեսակավորումը խթանող միջոցառումներ իրականացնել:


Եվրոպական միությունը (ԵՄ) եւ Եվրոպայի խորհրդարանը (ԵԽ) հայտարարել են մինչեւ 2030 թվականը կենցաղում պոլիէթիլենի եւ պլաստիկի շատ ապրանքատեսակների կիրառումն իսպառ արգելելու մասին: ԵՄ-ն եւ ԵԽ-ն լրացուցիչ ֆինանսական պարտավորություններ են սահմանել պլաստիկ արտադրողների եւ փաթեթվածքների համար կիրառող տնտեսվարողների նկատմամբ: Միաժամանակ, խրախուսում են այն տնտեսվարողներին, որոնք այլընտրանք են առաջարկում կամ նվազեցնում են պոլիէթիլենի կիրառումը:

Ա. Թուխիկյանի ասելով՝ մեր երկրում այդ նպատակն էլ հնարավոր չէ սահմանել, որովհետեւ ոչ մի պաշտոնական օղակից հնարավոր չէ ելակետային տվյալ ստանալ, թե որքան պլաստիկ թափոն է գոյանում տարեկան: «Եթե չունես այդ տվյալը, ինչպե՞ս կարող ես սահմանել, թե մինչեւ 2030 թվականը որքանով ես նվազեցնելու աղբը»,- հարցնում է նա: Հայտնի է միայն արտադրական թափոնների ծավալը, սակայն այն հավաստի չի կարող համարվել, քանի որ արտադրողն է ներկայացնում բնապահպանության նախարարությանը:

Պոլիէթիլենային տոպրակ հավաքելը ծախսատար է, այդ պատճառով այն կրճատելու քաղաքականությունը ոչ թե վերամշակումն է, այլ՝ նվազեցումը: Նվազեցնելու համար ԵՄ-ն եւ ԵԽ-ն իսպառ բացառում են դրանց կիրառումը, եւ Եվրոպայում դրան այլընտրանք են առաջարկում: Իռլանդիայում կրճատել են հարկման միջոցով. 2002 թ. որոշվեց պոլիէթիլենային տոպրակների նկատմամբ օրենսդրորեն կիրառել նոր հարկատեսակ՝ «պլաստաքս»՝ 0,22 եվրոյի չափով: Նախագիծն արժանացավ հանրության աջակցությանը եւ հանգեցրեց 90-95% նվազման շատ կարճ ժամանակահատվածում:

2016 թ.-ի օգոստոսից մեր երկրում որոշ սուպերմարկետներ՝ «Երեւան Սիթի», «Ծիրան», «Կրպակ», «Զովք», սկսեցին գումար գանձել՝ 10-20 դրամ, պոլիէթիլենային տոպրակների համար: Սակայն, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ այդ քայլը ոչ միայն չնպաստեց պոլիէթիլենի շրջանառության նվազեցմանը, այլեւ ուղղված չէր դրան: Նույնիսկ սուպերմարկետների աշխատակիցներն այն չեն ընկալում որպես բնապահպանական քայլ, նրանց ընկալմամբ՝ դա ծառայում է սուպերմարկետների «հզորացմանը»: Հասարակությունը նույնպես այն համարում է սուպերմարկետների համար եկամուտ ստանալու հավելյալ աղբյուր:

Իրականում այդպես է, որովհետեւ պոլիէթիլենային տոպրակների վաճառքից ստացված հասույթը հիմնականում ուղղվում է սուպերմարկետի տնտեսական հզորացմանը՝ 10 դրամից չնչին բնապահպանական հարկ է վճարվում, իսկ մնացածը գանձվում է որպես շահույթ։ Հիմնադրամի հարցումները պարզել են, որ սուպերմարկետները չունեն հստակ քաղաքականություն պոլէթիլենային տոպրակներից ստացված եկամտի տնօրինման համար, ինչը չի համապատասխանում տոպրակների վճարովի տրամադրման սկզբունքներին:

«Ուրբան» հիմնադրամը պնդում է, որ պոլիէթիլենային տոպրակների նվազեցման ամենաարդյունավետ, հեշտ եւ արագ միջոցը բազմակի օգտագործման պայուսակների կիրառումը խթանելն է: Դրանք լայնորեն կիրառվում են Արեւմուտքում՝ համարյա զրոյացնելով մեկանգամյա տոպրակների անհրաժեշտությունը:

 


Գլխավոր էջ



Մեկնաբանություններ (2)
1. Gohar Haghverdyan10:59 - 26 հունվարի, 2018
The solution is so simple and PROFITABLE for the government: tax plastic bag usage like Ireland. What will this do? 1) Raise revenue for the government and its tiny budget. Now who would oppose that? 2) Result in a reduction of plastic bag usage because of the tax. But make the tax a serious one like 100 drams per bag. Consumers would always have the advantage of switching to cloth or net bags and avoid the tax. Restrict the supermarkets from keeping the tax revenues. So it's voluntary and the government can fill its pockets - hopefully the money to be used for clear policies.
2. Dan22:44 - 28 հունվարի, 2018
Maybe this could be a part of a long term solution for Armenia as well: https://plasticbank.org
Մեկնաբանել
Շնորհակալություն մեկնաբանելու համար: Ձեր մեկնաբանությունը պետք է հաստատվի խմբագրության կողմից:

Լատինատառ հայերենով գրված մեկնաբանությունները չեն հրապարակվի խմբագրության կողմից։

Լրահոս

Բոլոր նորությունները

Արխիվ