Երկուշաբթի, 24 սեպտեմբերի

Այսեր Ղազարյան. «Անտառի ոլորտ մեկ օր շուտ պետք է բերվեն անտառագիտական մասնագիտությամբ երիտասարդներ»



«Հետքի» հարցերին պատասխանում է անտառագետ Այսեր Ղազարյանը 

-Ինչպե՞ս կգնահատեք Հայաստանում սկսված անտառային բարեփոխումները:

-Ոլորտի ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների մասով ուսումնասիրություններ շատ ենք արել: Փորձել ենք առողջացնել անտառի կառավարումը, կայունացնել ռեսուրսների համակարգը, պարզել՝ անտառում մասնագիտական լուրջ շերտ կա՞, թե՝ ոչ: Տվյալ դեպքում կարևորում ենք նաև անտառների վերաբերյալ հավաստի տեղեկատվություն ունենալը:

Բարեփոխումներով հատումներ են պլանավորվում անտառում, առանց հասկանալու, թե իրականում մենք այնտեղ հատելու ռեսուրսներ ունե՞նք, թե՝ ոչ: Ես այդ հարցը բարձրաձայնել եմ, որովհետև մեզ մոտ կա մարդկանց մի խումբ, որոնք գտնում են, եթե անտառում ապօրինի հատում է գնում, ուրեմն ապօրինի հատումը պետք է բերել չակերտավոր օրինական դաշտ և էդ փողը բերել բյուջե: Բայց դա կոռուպցիայի վատագույն տարբերակն է:

Մենք հիմա ունենք այն իրավիճակը, երբ մեր անտառը հիվանդ է, և իրական ախտորոշում չի տրվում հիվանդությանը: Դեռ 2000թ.-ից անընդհատ արծածվում էր անտառային ոլորտի կադրային վակուումը, ասում էին ոլորտում մասնագետ կադրերը 6-7 տոկոս են, և դրանց առույծի բաժինը արդեն թոշակառուներ են: Խնդիր դրվեց անտառային կադրեր պատրաստելու համար ամբիոն ստեղծել:

Շվեդիայի միջազգային համագործակցության աջակցությամբ Հայաստանի ագրարային ազգային համալսարանում ստեղծվեց անտառագիտական ամբիոն: Կադրերը սկսեցին պատրաստվել: Բայց 17-18 տարի է անցել, ոլորտում մասնագետների ներգրավվածություն չունենք: Բավականին լավ ուսանողներ ունեինք, դասավանդել եմ ագրարային համալսարանում, նրանց  ուղղակի չընդունեցին համակարգում: Մենք անընդհատ քայլեր ենք արել ոլորտը թափանցիկ դարձնելու, բայց մյուս կողմից կա մարդկանց խումբ, որոնք ուզում են ոլորտը մութ պահել: Եթե մենք չենք գնում վերոնշյալ խնդիրների լուծմանը, չենք կարող ունենալ անտառի իրական ախտորոշում, ոլորտի ռեսուրսների իրական տեղեկատվություն:

-Հայաստանում անտառների կառավարումը ինչպե՞ք եք պատկերացնում, ի՞նչ նոր քայլեր պետք է ձեռնարկել:

-Անտառային ոլորտը պետք է երիտասարդներով համալրել և փորձել գնալ ոլորտի առողջացման: Այստեղ հասարակությունն էլ պետք է իր սահմանադրական իրավունքն իրացնի: Գյուղերում ապրող մարդիկ իրավունք ունեն հասկանալու, թե ինչ են անում իրենց գյուղից վերև գտնվող լանջի հետ, որն ապագայում ազդելու է իրենց ոռոգման ու խմելու ջրի որակի և քանակի, նաև շրջակա միջավայրի վրա:

Հայաստանում ինովացիոն (նորարական) մեթոդաբանության կիրառմամբ մենք կարճ ժամանակահատվածում կարողացանք հասկանալ անտառի փոփոխությունները: Այդ մեթոդաբանությունով նույն Լոռիում մենք վեր հանեցինք, որ այնտեղ անտառը ոչ թե կտրելու, այլ վերականգնելու խնդիր ունի: Շատ լուրջ հիվանդացած անտառ է: Ինովացիոն մեթոդաբանությամբ վեր հանեցինք նաև անտառի շատ այլ խնդիրներ: Մոտ 8-9 տարի էդ մեթոդաբանությամբ փորձում  ենք կատալիզել գործընթացներ, որ փոխենք համակարգը: Բայց կառավարությունը չունեցավ պրոցեսը դադարեցնելու քաղաքական կամք:   

-Հատատեղերը ստացած անհատ ձեռներեցների մի մասն ունի փայտամշակման արտադրամասեր: Նրանց հատատեղեր տալու գործում վտանգներ չե՞ք տեսնում:

-Ես կտրականապես դեմ եմ աճուրդային եղանակով հատատեղեր տալ այլ իրավաբանական անձի: Դա կոպիտ սխալ է, մանավանդ, եթե խոսքը գնում է խնամքի և մասնագիտական  համապատասխան իմացություն պահանջող հատումների մասին: Դրանք պետք է իրականացվեն մասնագիտական գիտելիք ունեցող լիցենզավորված խմբերի կողմից: Ինչպես դա արվում է Եվրոպայում և նմանատիպ երկրներում: Անտառի աշխատողի հատումն ենք տեսել, սարսափել ենք, թե ոնց են անտառը կտրում, ուր մնաց 3-րդ կողմը պայմանագրով գա:  

-Անտառում փայտանյութ պատրաստողները թեքված ծառեր չեն ուզում կտրել, կտրում եմ անտառի ամենաառողջ, սաղարթախիտ ծառերը: Դա անտառի համար սպառնալիք չէ՞:

-Ինչ որ դուք ասում եք փայլուն օրինակներից մեկն է, որ հատումները մեր անտառներում հիմնականում կրել են կոմերցիոն բնույթ: Այսինքն՝ անտառից  փայտի գողերը ինքնակամ հանում են լավը: Մինչդեռ դա պետք է թողնել, որ լավ անտառ ձևավորվի: Ժամանակին շատ հատատեղեր մտել ենք, տեսել ենք ինչ են անում: Ասածս այն մասնագետ երիտասարդների մասով կրկնում եմ, որ նրանք ոլորտում չեն ընդունվել, որովհետև այդ երիտասարդների 10-ից 4-ը հաստատ ողնաշարով կլիներ և կընդդիմանար: 

«Հայանտառի» պատասխանատուները պնդում են, թե պետք չէ ռեֆորմ ասելով՝ խոսել միայն անտառի ապօրինի հատումների մասին, այնտեղ նաև «օրենսդրական խութեր» են ուղղում իրենք: Ի՞նչ նկատի ունի «Հայանտառը»:

-Այդ մարդկանց, ովքեր խոսում են անտառի բարեփոխումների մասին, ես կոչում եմ հեքիմներ: Իրենք իրականում չեն հասկանում անտառի քաղաքականությունը ինչ է նշանակում, ուղղակի ինչ-որ ճռճռան, այստեղից, այնտեղից հավաքածի պատկեր են ստացել և խոսում են բարեփոխումների մասին: Այդ անտառտնտեսվարման մեխը մինչև այսօր, եղել և մնում են հատումները: Ավելին, մարդիկ այնքան են լկտիացել, խոսում են Հայաստանի անտառածածկի կրկնապատման մասին: Անտառում այսօր այնքան դեգրադացված տարածք կա, որ անտառվերականգնման անհապաղ անհրաժեշտություն ունեն: Եթե նայում ենք հեկտարային քանակով, դրանք ահռելի թվեր են, ռեսուրսները և առկա ծավալները չեն համապատասխանում: Եվ այս դեպքում խոսում են գյուղատնտեսական նոր հողերի վրա նոր անտառ հիմնելու մասին:

-Ռեֆորմի հեղինակներն ուզում են փայտանյութի վաճառքով «Հայանտառը» դարձնել շահութաբեր մարմին: Դա հնարավոր համարու՞մ եք:

-2009թ.-ին, երբ աշխատում էի գերմանացիների հետ, առաջարկեցին լավ գնով մի քանի վագոն ընկույզ տանել մեր անտառներից: Նրանք իրենց մանկապարտեզներում վակուումի ճանապարհով յուղը հանում են ընկույզից: Դա նրանց երեխաների օրական ռացիոնի մեջ մտած է: Ես գիտեմ, որ մեր անտառներում ընկույզ կա՝ մասնավորապես Նոյեմբերյանում: Գնացի անտառի տնօրենին առաջարկեցի սկսել այս գործընթացը: Հղում արեցի, որ ԽՍՀՄ-ի ժամանակ «Հայանտառ» կոմիտեն իր ոչ բնափայտային հավաքը՝ մասուր և այլն, տարեկան մի քանի մլն ռուբլու իրացնում էր: Եվ հավանականությունը մեծ է, որ մենք կարողանանք անտառի հատապտղավոր, կորիզապտղավոր, ընկուզավոր տեսակներով ահագին հարց լուծել, անտառին էլ չնայենք որպես փայտանյութի պահեստ: Չհամաձայնեցին:

-Անտառի հարեւանությամբ գտնվող գյուղերի մեծ մասը գազաֆիկացված չէ, բացի այդ, գազը թանկ է, այդ պատճառով մարդիկ անտառից են փայտ տանում: 

-Կան վառարաններ, որոնց արդյունավետությունը բարձր է: Եթե գյուղաբնակ միջին մեծության ընտանիքը մեկ ձմեռվա ընթացքում միջինը 7-8 և ավելի խմ վառելափայտ է վառում, ապա այդ նոր վառարանները, մոտավորապես 2 անգամ իջեցնում են ծախսատարությունը: Դրանք կոչվում են պիրոլիզային վառարաններ: Պետք է գնալ պիրոլիզային վառարաններին: Մասնավորապես մանկապարտեզները, դպրոցները գնան այդ տարբերակին:

Բացի այդ, Շիրակի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի մարզերում, որոնք հացահատիկային կուլտուրաների մասով մեծ ցանքատարածքներ ունեն, ծղոտ շատ է առաջանում: Ծղոտը, աթարը և մյուս օրգանական մնացորդները կարելի է վերածել պելետների, որոնք կարելի է պրեսային տարբերակով ստանալ: Դրանք լավ են այրվում: Եթե ընդունենք, որ այդ տարածքներում վատագույն տարբերակով 500 հազար տոննա ծղոտ կարելի է պելետների վերածել, մենք կլուծենք Շիրակի մարզի վառելիքի հարցը, կամ Լոռիից փայտ տանող մյուս համայնքերի հարցը: Անտառի պահպանությունը ուժեղացնելով` ալտերնատիվներ պետք է առաջարկել, այլապես դա չի լուծվի: Փայտանյութը պետք է շուկայի համար դառնա ոչ գայթակղիչ, բայց դրա հետ զուգահեռ անտառի ոլորտը պետք է առողջացնել:

-Ի՞նչ կառաջարկեք Հայաստանի կառավարությանը՝ անտառների պահպանության և արդյունավետ օգտագործման համար:

-Կառավարությանն առաջինը կհիշեցնեմ, որ երկրի անվտանգության համար առաջին կարևոր պայմանը բնական ռեսուրսները, առողջապահությունը և կրթությունն է: Սրանք փոխկապակցված են: Մեկը մյուսի մեջ համեմված: Երբ մենք անկախացանք, Ղարաբաղյան պատերազմ, բլոկադա եղավ, անտառն ու Սևանը փրկեցին ժողովրդին: 20-25 տարի դրանից օգտվել ու մոռանալ անտառին, արդարացի չէ: Անտառի ներկա վիճակը խփում է մեր ազգային անվտանգությանը: Անտառին հիմա օգնության կարիք կա: Այսինքն մենք պետք է որոշակի ձևով անտառին փոխհատուցենք: Եթե չփոխհատուցեցինք, դա բնության կողմից չի ներվի: Ոլորտ մեկ օր շուտ պետք է բերվեն հայրենասեր, անտառագիտական մասնագիտությամբ երիտասարդներ:

Կառավարությանը հիմնական մեսիջս այդ է: Անտառ կտրողներին էլ կհիշեցնեմ, որ անտառը նման է ջրհորի, որի մեջ չի կարելի թքել: Եվ, եթե դուք երեխաների կենաց եք խմում, դա չպետք է ուղղակի խմել, խմելու համար: Դա նշանակում է երեխաները իրավունք ունեն վայելել բնությունը, այն գեղեցկությունը, ինչ դուք տեսել եք:


Գլխավոր էջ



Մեկնաբանություններ (2)
1. Ասյա Թոմոյան17:21 - 9 հունիսի, 2018
Շատ ուրախացա, որ ունենք այսպիսի անհատներ; Ուրեմն կա հույս, որ կլինի տեղաշարժ; Հույժ կարևոր հարց, որը չէր կարող վրիպել տիկին Փարեմուզյանի ուշադրությունից;
2. Վահրամ Մարտիրոսյան 12:54 - 15 օգոստոսի, 2018
Ճանաչում Այսեր Ղազարյանին, հիանալի ու սրտացավ մասնագետ։ Ուրախ եմ նրա այդ ոլորտում ղեկավար պաշտոն զբաղեցնելու կապակցությամբ։ Արծարծված բոլոր մտահոգությունների հետ համաձայն եմ լիովին, ես ինքս էլ անտառային ոլորտում աշխատել եմ շատ երկար։
Մեկնաբանել
Շնորհակալություն մեկնաբանելու համար: Ձեր մեկնաբանությունը պետք է հաստատվի խմբագրության կողմից:

Լատինատառ հայերենով գրված մեկնաբանությունները չեն հրապարակվի խմբագրության կողմից։

Լրահոս

Բոլոր նորությունները

Արխիվ