“The NKR Can Never Accept the Madrid Principles as a Basis for Negotiations”
[ 2009/12/14 | 17:15 ]
An interview with Mher Harutyunyan, Director of the “Kajar”Analytical Center of Shushi and Assistant Professor of Historical Sciences at Artsakh State University.
The NKR seeks to garner international recognition. This first step could be taken by the RoA. Armenian authorities argue that they will not grant recognition in order to hinder negotiations and lead the settlement process into a dead end. Recently, however, the RoA Presidential Press Secretary stated that in the event of Azerbaijani military aggression, Armenia might grant de jure recognition of the NKR and sign a mutual assistance pact with it. How do you evaluate the likelihood of such a development?
In my opinion, Armenia has dragged its feet regarding the recognition of NKR independence. If Armenia is indeed trying to adjust the recognition process into a more advantageous set of circumstances that can indeed assist in the legal recognition of the NKR, then, I believe that a mutual assistance pact must be signed immediately. This could even take the form of clarifying the status of military personnel in the RoA serving in the NKR. Such a pact is the imperative of the day and would allow for the role of the RoA, as the guarantor of the NKR, to be placed on a firm legal basis and would go a long way to entrench Armenia as defending the interest of Karabakh on the world stage. Secondly, I believe that such a pact would lead Azerbaijan to tone down its military rhetoric and aspirations since it would realize that RoA-NKR relations have been placed on a truly legal and binding basis. This is very important. As a historian, I can state categorically that we have often been late in legally codifying certain realities.
Let’s assume that the RoA recognizes NKR independence tomorrow and that relations between the two are given a legal basis. In that case, wouldn’t Azerbaijan and the international organizations involved in the negotiations ask themselves what is actually being negotiated?
The context of the question is understandable. First, let’s note that Armenia has taken the road of negotiating with Azerbaijan since it has an interest in preserving regional peace and stability. Let me just say in passing that I would call the talks advisory sessions and not negotiations since negotiations must be a total process in which the representatives of the NKR must also participate. The main concern of Armenia is to moderate Azeri policy leaning towards the resumption of warfare and processes undermining regional stability.
But we see that Azerbaijan constantly attempts to create a negative image of the NKR; as a source hindering regional cooperation and a state that threatens regional peace. In truth, though, the reality on the ground is exactly the opposite. It is Azerbaijan, with its aggressive stance and destructive machinations, which poses a real threat. From this viewpoint, the existence of the NKR and its international recognition would increase the prospects for regional security and serve as a stabilizing factor.
As to what should be negotiated, it is my firm conviction, that at the core of the talks must be placed the issue of the continued Azeri occupation of Armenian lands – that of Nakhijevan, the return of lands formerly under the jurisdiction of the NKR, the preservation of Armenian monuments on those lands, the halting of resettling those lands by Azerbaijanis, the return of Artzvashen, compensation to the 500,000 Armenian refugees from Azerbaijan, and all other related issues facing the region due to the aggressive policies of Azerbaijan and the war it started.
Azerbaijan, due to its aggressive and crafty public relations machine, that disseminates disinformation, has been able to cover all this up and direct attention away from these truths. In other words, the goal of our foreign policy must be to present Azerbaijan as the real threat to regional peace and a government sponsor of terrorism. As such, we must present ourselves as seeking positive change in Azerbaijan but never via the route of concessions. This is because historical experience has shown that whenever Azerbaijan receives a pardon for its crimes, it has used it in the name of greater evil and has become more emboldened.
In the Karabakh conflict settlement negotiations, the NKR merely has “observer” status. Do you believe that the RoA authorities made a mistake when it conceded to Azeri demands regarding Karabakh participation and assumed the role of representing the NKR?
People shouldn’t find it somewhat contradictory when I state that I prefer the current situation, when the NKR isn’t a direct participant in the negotiations. Why? I believe the negotiations process isn’t following the correct path. The reason for this can be laid at the mistaken foreign policy adopted by the first leaders of the RoA. We are reaping the fruits of those mistakes today. Thus, I consider it to be a piece of good luck that the NKR isn’t a part of that process today. All that we must assert is that without the consent of the NKR stemming from that process cannot be accepted or implemented. Thankfully, even the RoA authorities and other political figures have declared this on numerous occasions. All this is just a further guarantee that, in the end, the final word rests with the people of the NKR. And this is only natural. It is my opinion that the people of the NKR and its elected leadership would never consent to any accords that threaten our vital interests, that threaten our security and contradict our constitution.
However, the Karabakh conflict settlement process is being conducted on the basis of the Madrid Principles. The RoA authorities and President Serzh Sargsyan have noted that one of the principles contained therein deals with the return of the liberated territories or the “security zone” to Azerbaijan, whereas the current territorial borders of the NKR are safeguarded in the NKR Constitution. This point has also been stressed by the NKR President. How would you explain this apparent contradiction?
First we must take into account that after the passage of the NKR Constitution in 2006, the concept of a “security zone” has disappeared. Today, we have territories inextricably linked to the Mountainous Republic of Artsakh and I don’t understand what negotiations are taking place regarding them. If discussions are about territories outside the border of the NKR then, let me say somewhat off-handedly, that I understand these to be lands neighboring on Iran, the RoA and Azerbaijan. But let’s get serious for a moment. We must assert that the Madrid Principles are not acceptable for the NKR given that the NKR did not participate in their formulation. That’s number one.
Secondly, I would like to hope that they are just principles and that they will not be further developed through the course of righteous diplomacy. I would especially hope that those points that directly contradict our interests would never be put into practice. In my view, the non-constructive policies of Azerbaijan even rule out any agreement to be reached on these principles. One can only hope that the mediators and regional powers sharing their interests will finally realize that the time has come to come up with some truly realistic principles. Naturally, this means that any new set of principles can no longer be based on the concept of parity between the aggressor, Azerbaijan, and those forced to defend themselves, Armenia and the NKR. Such parity, emanating from the Soviet era, has only served to embolden Azerbaijan, to make it more hard-line and bellicose.
In your opinion, are the talks leading towards a settlement or a dead end given that the talks and meetings between the presidents and foreign ministers are often described as consecutive, on-going, but with little tangible results?
No matter how pessimistically we regard those advice sessions, they do play a certain vital role in the sense that they mitigate the possibility of a resumption of hostilities. I feel that meetings are important just from this viewpoint alone. As to whether they are leading to a resolution or not, I can only repeat that it’s a question for the future. But taking into account the past disruptive policies of Azerbaijan, we come to the conclusion that Baku will see to it that nothing comes out of the talks.
In your opinion what will the process of normalizing Armenian-Turkish relations have on the Karabakh settlement?
As has been stated many times before, these are two different processes. I would say that broadly defined there is no issue of “normalizing” Armenian-Turkish relations. What should be on the agenda is the Turkish blockade of Armenia. Ankara closed the border back in 1993 and today it should do the right thing by reopening it.















December 9th, 2009 at 23:00
Shat lav interview er. Shat havanetsi Mher Harutyunyanin.
Interview-i verjin 2 naxadasutiunn el shat lavn ein.
PS. Inchu e razmakan hamazgestov?
December 10th, 2009 at 00:50
Hargeli HETQ,
Apsos vor ays hartsazruytsy angleren chi targmanvats. Pekt e targmanel u ugharkel Minski xmbin ev Artsaxi hartsov myus zbaghvoghnerin.
Hargeli Mher,
Harts: Isk Shahumyani shrjany iravakan himk uner Karabaxi het anjatvelu Adrbejanits u heto nayev Karabaxi het ankax darnalu. Vorovhetev Shahumyany sovorakan mi shrjan er, arants avtonomiayi. Te 1921 tvi Kovburo-i voroshumn es himk yndunum.
PS. Ay ayspisi mardkants piti tegh tal mamulum, voch te R.Giragosyanneri, L.Ter-Petrosianneri u Hanrapetakan ev harevan dukannerum arevtur anogh “masnagetnerin”.
December 13th, 2009 at 20:21
Hargeli -i khmbagrutyun
Khndrum em im shnorhakalutyunn haytnel Varaz Syuniin ev im ugarkatc nyutn hascnel nran, vortegh naev nra harci pataskhann e.
ÈÔÐ-Æ úðÆÜ²Î²ÜàôÂÚ²Ü Ð²ðòÆ Þàôðæ
(ÈÔÐ-Ç å»ï³Ï³Ý ³ÝϳËáõÃÛ³Ý Ù³ëÇÝ Ñéã³Ï³•ñÇ »õ §ÈÔÐ å»ï³Ï³Ý ³ÝϳËáõÃÛ³Ý ÑÇÙù»ñÇ Ù³ëÇݦ ÈÔÐ ë³Ñٳݳ¹ñ³Ï³Ý úñ»ÝùÇ ÁݹáõÝÙ³Ý 15-³ÙÛ³ Ñáµ»ÉÛ³ÝÇ ³éÃÇí)
Ø. ². вðàôÂÚàôÜÚ²Ü
²ñó³Ë³Ñ³ÛáõÃÛ³Ý ³½•³ÛÇÝ-³½³ï³•ñ³Ï³Ý å³Ûù³ñÇ ÝáñûñÛ³ ÷áõÉÇ Ï³ñ•³ËáëÁª §ØÇ³óáõÙÁ¦, áñå»ëª سÛñ г۳ëï³ÝÇ Ñ»ï ²ñó³ËÇ í»ñ³ÙdzíáñÙ³Ý í³ÕÝç³Ï³Ý ÇÕÓÇ ³ñï³Ñ³ÛïáõÃÛáõÝ, ѳݹÇå»ó ݳËÏÇÝ ÊêÐØ áõ ²¹ñµ»ç³Ý³Ï³Ý ÊêРջϳí³ñÝ»ñÇ ëáõñ ѳϳ½¹»óáõÃÛ³ÝÁ£ ¸»é ³í»ÉÇÝ, ѳٳÅáÕáíñ¹³Ï³Ý ß³ñÅáõÙÝ ³ñÛ³Ý Ù»ç ˻չ»Éáõª å³ßïáÝ³Ï³Ý ØáëÏí³ÛÇ áõ ´³ùíÇ Ñ³Ù³é ÷áñÓ»ñÁ ѳݕ»óñÇÝ å³Ûù³ñÇ Ó»õ»ñÇ, Ù»Ãá¹Ý»ñÇ »õ µáõÝ ÇëÏ •³Õ³÷³ñ³ËáëáõÃÛ³Ý í»ñ³Ý³ÛÙ³ÝÁ£ γï³ñí»ó ëï»ÕÍí³Í Çñ³¹ñáõÃÛ³Ý Ñ³Ù³ñ ûñ»õë ÙÇ³Ï ×Çßï ù³ÛÉÁª Ñéã³Ïí»ó È»éݳÛÇÝ Ô³ñ³µ³ÕÇ Ð³Ýñ³å»ïáõÃÛáõÝÁ (ÈÔÐ) [1]£ Æñ •áÛáõÃÛ³Ý ï³ëÝí»ó ï³ñÇÝ»ñÇ ÁÝóóùáõÙ ÈÔÐ-Ý ³Ýó»É ¿ ÇÝùݳѳëï³ïÙ³Ý áõ áñå»ë ³ß˳ñѳù³Õ³ù³Ï³Ý ÇñáÕáõÃÛ³Ý Ï³Û³óÙ³Ý ¹Åí³ñÇÝ »õ í³ÛñÇí»ñáõÙÝ»ñáí ³éÉ»óáõÝ ×³Ý³å³ñÑ£
î³Ï³íÇÝ 1988 Ã. ÷»ïñí³ñÇ 20-ÇÝ Ý³ËÏÇÝ ÈÔÆØ ÅáÕáíñ¹³Ï³Ý å³ï•³Ù³íáñÝ»ñÇ 20-ñ¹ •áõÙ³ñÙ³Ý ËáñÑñ¹Ç Ýëï³ßñç³ÝÝ ûñÇÝ³Ï³Ý Ñ³ñó ¿ñ µ³ñÓñ³óñ»É ÊêÐØ ѳÝñ³å»ïáõÃÛáõÝÝ»ñÇó Ù»ÏÇ Ï³½ÙÇó ÇÝùݳí³ñ Ù³ñ½Á ÙÛáõë ѳÝñ³å»ïáõÃÛ³Ý Ï³½ÙÇ Ù»ç ÙïóÝ»Éáõ í»ñ³µ»ñ۳ɣ º°í ³Û¹ å³ïÙ³Ï³Ý Ýëï³ßñç³ÝÇ Ññ³íÇñáõÙÁ, »°õ ÁÝóóùÁ, »°õ ÁݹáõÝí³Í áñáßáõÙÁ ѳٳå³ï³ë˳ÝáõÙ ¿ÇÝ ë³ÑÙ³Ýí³Í ϳÝáݳϳñ•ÇÝ áõ ûñ»ÝùÝ»ñÇÝ£ ê³Ï³ÛÝ, ²¹ñµ»ç³Ý³Ï³Ý ÊêРջϳí³ñáõÃÛáõÝÁ, ÇÝãå»ë Çñ ϳñ׳ï»õ •áÛáõÃÛ³Ý áÕç ÁÝóóùáõÙ, ¹ÇÙ»ó ³Ñ³µ»ÏãáõÃÛ³Ý Ù»Ãá¹ÇÝ. ÷»ïñí³ñÇ 22-ÇÝ ²Õ¹³ÙÇó µ³½Ù³Ñ³½³ñ³Ýáó ³ÙµáËÁ ѳñÓ³Ïí»ó ²ëÏ»ñ³Ý ³í³ÝÇ íñ³, ÇëÏ Ù»Ï ß³µ³Ã ³Ýó êáõÙ•³ÛÇÃáõ٠ϳ½Ù³Ï»ñåí»ó Ñ³Û µÝ³ÏãáõÃÛ³Ý ç³ñ¹Ý áõ µéݳï»Õ³Ñ³ÝáõÃÛáõÝÁ£ Ð³Û ³½•³µÝ³ÏãáõÃÛ³Ý ³Ñ³µ»ÏÙ³Ý ù³Õ³ù³Ï³ÝáõÃÛáõÝÝ ³í»ÉÇ ë³ÝÓ³ñÓ³Ï ¹³ñÓ³í ÏáÙáõÝÇëï³Ï³Ý í³ñã³ËÙµÇ ÃáÕïíáõÃÛ³Ý áõ ï»Õ³Ï³Ý Çß˳ÝáõÃÛ³Ý Ù³ñÙÇÝÝ»ñÇ •áñÍáõÝ ³ç³ÏóáõÃÛ³Ý Ñ»ï»õ³Ýùáí£ ÜÙ³Ý å³ÛÙ³ÝÝ»ñáõÙ ÈÔÆØ ÅáÕáíñ¹³Ï³Ý å³ï•³Ù³íáñÝ»ñÇ 20-ñ¹ •áõÙ³ñÙ³Ý ËáñÑñ¹Ç 8-ñ¹ Ýëï³ßñç³ÝÁ 1988 Ã. ÑáõÉÇëÇ 12-ÇÝ áñáß»ó Ñéã³Ï»É ²¹ñµ»ç³Ý³Ï³Ý ÊêРϳ½ÙÇó È»éݳÛÇÝ Ô³ñ³µ³ÕÇ ÆÝùݳí³ñ سñ½Ç ¹áõñë •³ÉÁ[2]£ Üß»Ýù, áñ ³Ûë Çñ³í³ù³Õ³ù³Ï³Ý ³ÏïÁ ϳñ»õáñ Ó»éݳñÏáõÙ ¿ñ È»éݳÛÇÝ Ô³ñ³µ³ÕÇ Ð³Ýñ³å»ïáõÃÛ³Ý ëï»ÕÍÙ³Ý ×³Ý³å³ñÑÇÝ£ ²Ýßáõßï, ÈÔÐ-Ç Ñéã³ÏÙ³Ý Çñ³í³Ï³Ý ÷³Ã»ÃÇó ³ÛÉ ³Ïï»ñ »õë ϳñ»ÉÇ ¿ µ»ñ»É, ë³Ï³ÛÝ, ûñ»õë ³Û¹ »ñÏáõëÝ ¿É µ³í³Ï³Ý »Ýª áñå»ë 1991 Ã. ë»åï»Ùµ»ñÇ 2-Ç å³ïÙ³Ï³Ý Ýëï³ßñç³ÝÇ Ñ»Ý³ëÛáõÝ»ñ Ýß»Éáõ ѳٳñ£ ´³Ûó ¹³ ãÇ Ý߳ݳÏáõÙ , û ÈÔÐ Ñéã³ÏáõÙÁ Ñ»Ýó 1988-Çó ¿ ³éÝáõÙ Çñ ³ÏáõÝùÝ»ñÁ£ лﳹ³ñÓ Ñ³Û³óù Ó•»Éáí ݳËÁÝóó å³ïÙ³Ï³Ý ½³ñ•³óáõÙÝ»ñÇ íñ³, ϳñ»ÉÇ ¿ Ýϳï»É, áñ ÈÔÐ-Ý ³ñó³Ë³Ñ³ÛáõÃÛ³Ý Ñ³ë³ñ³Ï³Ï³Ý-ù³Õ³ù³Ï³Ý ÏÛ³ÝùÇ ½³ñ•³óÙ³Ý ûñÇݳã³÷ ³ñ¹ÛáõÝùÝ ¿ [3]£ ²ñó³ËÁ г۳ëï³ÝÇ ³ÛÝ Ý³Ñ³Ý•Ý»ñÇó ¿ñ, áõñ ѳٳѳÛÏ³Ï³Ý å»ï³Ï³ÝáõÃÛ³Ý ÏáñëïÇó Ñ»ïá ¿É å³Ñå³ÝíáõÙ ¿ÇÝ ³ÝϳËáõÃÛ³Ý ë³ÕÙ»ñÁ, í»ñ³Íí»Éáí ³½•³ÛÇÝ-³½³ï³•ñ³Ï³Ý å³Ûù³ñÇ Ùßï³ñÃáõÝ Ï»ÝïñáÝÝ»ñÇ£ ²Ûëå»ë, ëÕÝ³Ë³Ï³Ý å³Ûù³ñÇ ÍÝáõݹ ¿ÇÝ Ê³Ùë³ÛÇ Ù»ÉÇùáõÃÛáõÝÝ»ñÁª áñå»ë ѳÛÏ³Ï³Ý å»ï³Ï³ÝáõÃÛ³Ý ËáñÑñ¹³ÝÇߣ 1918-1921 ÃÃ. ³ÝϳËáõÃÛ³Ý Ñ³Ù³ñ ÙÕí³Í å³Ûù³ñÇ ³ñ¹ÛáõÝùáõÙ Ó»éù µ»ñí»ó ÊêÐØ-Ç Ï³½ÙáõÙ ËáñÑñ¹³ÛÇÝ å»ï³Ï³ÝáõÃÛ³Ý Ó»õ»ñÇó Ù»ÏǪ ÆÝùݳí³ñ سñ½Ç ϳñ•³íÇ׳ϣ ²ÝÏ³Ë å»ï³Ï³ÝáõÃÛ³Ý í»ñ³Ï³Ý•Ù³Ý ³ñó³Ë³Ñ³ÛáõÃÛ³Ý µ³½Ù³ÙÛ³ å³Ûù³ñÝ Çñ ïñ³Ù³µ³Ý³Ï³Ý ½³ñ•³óٳٵ Ñ»ñÃ³Ï³Ý áõ ϳñ»õáñ ѳݕñí³ÝÇÝ Ñ³ë³í 1991Ã. ë»åï»Ùµ»ñÇ 2-ÇÝ, »ñµ ÁݹáõÝí»óÇÝ áñáßáõÙ áõ Ðéã³Ï³•Çñ ÈÔÆØ-Ç »õ ѳñ³ÏÇó Þ³ÑáõÙÛ³ÝÇ ßñç³ÝÇ ë³ÑÙ³ÝÝ»ñáõÙ ÈÔÐ Ñéã³Ï»Éáõ, ÇÝãå»ë ݳ»õ å»ï³Ï³Ý Çß˳ÝáõÃÛáõÝ áõ ϳé³í³ñÙ³Ý Å³Ù³Ý³Ï³íáñ Ù³ñÙÇÝÝ»ñ ϳ½Ù³íáñ»Éáõ Ù³ëÇÝ£ ²Û¹ å³ïÙ³Ï³Ý ÷³ëï³ÃÕûñÁ ѳëï³ïí»É »Ý µáÉáñ ٳϳñ¹³ÏÝ»ñÇ ËáñÑáõñ¹Ý»ñÇ å³ï•³Ù³íáñÝ»ñÇ Ù³ëݳÏóáõÃÛ³Ùµª ÅáÕáíñ¹³Ï³Ý å³ï•³Ù³íáñÝ»ñÇ ÈÔÆØ Ù³ñ½³ÛÇÝ »õ Þ³ÑáõÙÛ³ÝÇ ßñç³Ý³ÛÇÝ ËáñÑáõñ¹Ý»ñÇ Ñ³Ù³ï»Õ Ýëï³ßñç³ÝáõÙ£ Üëï³ßñç³ÝÇ ÁÝóóùÇÝ »õ ³ÛÝï»Õ ÁݹáõÝí³Í ÷³ëï³ÃÕûñÇ µáí³Ý¹³ÏáõÃÛ³ÝÝ ÁÝûñóáÕÝ»ñÁ µ³½ÙÇóë ͳÝáóݳÉáõ Ñݳñ³íáñáõÃÛáõÝ »Ý áõÝ»ó»É, áõëïÇ ³í»ÉÇ Ýå³ï³Ï³Ñ³ñÙ³ñ ¿ ͳÝñ³Ý³É ϳñ»õáñ³•áõÛÝ Ñ³ñó»ñÇó Ù»ÏǪ ÈÔÐ-Ç Ñéã³ÏÙ³Ý ûñÇݳϳÝáõÃÛ³Ý (É»•ÇïÇÙáõÃÛ³Ý) íñ³, ÇÝãÁ Ýáñ Ññ³ï³åáõÃÛáõÝ ¿ ëï³ÝáõÙ ÈÔÐ-²¹ñµ»ç³Ý ѳϳٳñïáõÃÛ³Ý Ë³Õ³Õ Ï³ñ•³íáñÙ³Ý •áñÍÁÝóóÇ Ù»ñûñÛ³ ½³ñ•³óáõÙÝ»ñáõÙ£
Üß»Ýù, áñ ³Û¹ ÑÇÙݳѳñóÇ •Çï³Ï³Ý Ùß³ÏÙ³Ý •áñÍáõÙ Ý߳ݳϳÉÇ ³í³Ý¹ »Ý áõÝ»ó»É ²É»ùë³Ý¹ñ سݳëÛ³ÝÁ, гÛÏ øáóÝçÛ³ÝÁ, êáõñ»Ý ¼áÉÛ³ÝÁ »õ áõñÇßÝ»ñ[4]£
àõß³•ñ³íÝ ³ÛÝ ¿, áñ ÈÔÐ-Ç Ñéã³ÏÙ³Ý Ðéã³Ï³•ñÇ Ñ³Ù³ñª áñå»ë ÑÇÙù ÁݹáõÝí»É »Ý ²¹ñµ»ç³ÝÇ ÏáÕÙÇó ²¹ñµ»ç³Ý³Ï³Ý ÊêÐ Çñ³í³Ñ³çáñ¹áõÃÛáõÝÇó Ññ³Å³ñí»Éáõ ÷³ëïÁ, ÊêÐØ ê³Ñٳݳ¹ñáõÃÛáõÝÝ áõ •áñÍáÕ úñ»ÝùÝ»ñÁ, ÇÝãå»ë ݳ»õ ÙÇç³½•³ÛÇÝ-Çñ³í³Ï³Ý ÝáñÙ»ñÁ£ ²ÛÝ ÷³ëïÁ, áñ 1991Ã. ÊêÐØ-Ç ÷Éáõ½Ù³Ý ÁÝóóùáõÙ ²¹ñµ»ç³ÝÇ ÇÝùÝÇß˳ÝáõÃÛáõÝÝ Çñ³Ï³Ý³ó³í ²¹ñµ»ç³Ý³Ï³Ý ÊêÐ-Ç Çñ³í³Ñ³çáñ¹áõÃÛáõÝÇó Ññ³Å³ñí»Éáõ »õ 1918-1920 ÃÃ. å»ï³Ï³Ý ³ÝϳËáõÃÛáõÝÁ í»ñ³Ï³Ý•Ý»Éáõ »Õ³Ý³Ïáí, ³ñ¹»Ý ÇëÏ ÑÇÙù ¿ ï³ÉÇë åݹ»Éáõ ÈÔÐ-Ç ûñÇݳϳÝáõÃÛ³Ý Ù³ëÇÝ, ù³ÝÇ áñ í»ñçÇÝë 1991Ã. ë»åï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ ³ÙÇëÝ»ñÇ ÁÝóóùáõÙ Çñ³í³µ³Ýáñ»Ý ϳ۳ó»É ¿ ²¹ñµ»ç³ÝÇÝ ãå³ïϳÝáÕ ï³ñ³ÍùÝ»ñáõÙ£ Æ ¹»å, ë³ »õë ÙÇ Ïéí³Ý ¿ ²¹ñµ»ç³ÝÇ ÏáÕÙÇó §ï³ñ³Íù³ÛÇÝ ³ÙµáÕç³Ï³ÝáõÃ۳ݦ ëϽµáõÝùÇ ã³ñ³ß³ÑáõÙÁ µ³ó³Ñ³Ûï»Éáõ ³éáõÙáí, áñáíÑ»ï»õ ÈÔÐ-Ç Ý»ñϳÛÇë ï³ñ³ÍùÁ ѳïϳå»ë ÙÇç³½•³ÛÇÝ Çñ³íáõÝùÇ ï»ë³Ï»ïÇó »ñµ»ù ³ÝÏ³Ë ²¹ñµ»ç³ÝÇ Ù³ë ãÇ Ï³½Ù»É… ÈÔÐ-Ç ûñÇݳϳÝáõÃÛáõÝÁ ³å³Ñáíí³Í ¿ 1990Ã. ³åñÇÉÇ 3-ÇÝ ÁݹáõÝí³Í §ÊêÐØ ϳ½ÙÇó ÙÇáõÃ»Ý³Ï³Ý Ñ³Ýñ³å»ïáõÃÛ³Ý ¹áõñë •³Éáõ Ñ»ï ϳåí³Í ѳñó»ñÇ ÉáõÍÙ³Ý Ï³ñ•Ç Ù³ëÇݦ ÊêÐØ ûñ»Ýùáí, ÇÝãÁ ÇÝùݳí³ñ ϳ½Ù³íáñáõÙÝ»ñÇÝ Ñݳñ³íáñáõÃÛáõÝ ¿ñ ÁÝÓ»éÝáõÙ ÇÝùÝáñáßí»Éáõª áñå»ë ÙÇáõÃ»Ý³Ï³Ý ¹³ßÝáõÃÛ³Ý ÇÝùÝáõñáõÛÝ ëáõµÛ»ÏïÝ»ñª ÁݹÑáõå ÙÇÝã»õ ÊêÐØ-Çó ³Ýç³ïí»Éáõ ѳñó µ³ñÓñ³óñ³Í ÙÇáõÃ»Ý³Ï³Ý Ñ³Ýñ³å»ïáõÃÛ³Ý Ï³½ÙÇó ¹áõñë •³ÉÁ£ ²Û¹ úñ»ÝùÇ 3-ñ¹ Ñá¹í³Íáí ë³ÑÙ³Ýí³Í ¿ñ. §Æñ»Ýó ϳ½ÙáõÙ ÇÝùݳí³ñ ѳÝñ³å»ïáõÃÛáõÝÝ»ñ, ÇÝùݳí³ñ Ù³ñ½»ñ áõ ÇÝùݳí³ñ ûÏñáõ•Ý»ñ áõÝ»óáÕ ÙÇáõÃ»Ý³Ï³Ý Ñ³Ýñ³å»ïáõÃÛáõÝÝ»ñáõ٠ѳÝñ³ùí» ³ÝóϳóíáõÙ ¿ (Ç ¹»å, ÊêÐØ-Çó ¹áõñë •³Éáõ ϳñ•Á ë³ÑÙ³Ýí³Í ¿ñ Ñ»Ýó ѳÝñ³ùí»Ç ÙÇçáóáí, ÇÝãÁ ³Ýï»ëí»ó ²¹ñµ»ç³ÝÇ ÏáÕÙÇó – Ø. Ð.) Ûáõñ³ù³ÝãÛáõñ ÇÝùݳí³ñáõÃÛáõÝáõÙ ³é³ÝÓݳµ³ñ£ ÆÝùݳí³ñ ѳÝñ³å»ïáõÃÛáõÝÝ»ñÝ áõ ÇÝùݳí³ñ ϳ½Ù³íáñáõÙÝ»ñÝ Çñ³íáõÝù áõÝ»Ý ÇÝùÝáõñáõÛݳµ³ñ í×é»Éáõ ÙÇáõÃÛ³Ý Ù»ç ϳ٠Ýñ³ ϳ½ÙÇó ¹áõñë »ÏáÕ ÙÇáõÃ»Ý³Ï³Ý Ñ³Ýñ³å»ïáõÃÛáõÝáõÙ ÙݳÉáõ ѳñóÁ, ÇÝãå»ë ݳ»õ ϳñ•³íáñ»Éáõ ë»÷³Ï³Ý å»ï³Ï³Ý Çñ³í³Ï³Ý ϳñ•³íÇ׳ÏÇ Ñ³ñóÁ¦£ ö³ëïáñ»Ý, ³Û¹ ûñ»ÝùÇ Çñ³í³Ï³Ý ٻ˳ÝǽÙÝ»ñÇ ßñç³Ý³ÏÝ»ñáõÙ ÅáÕáíáõñ¹Ý»ñÇ ÇÝùÝáñáßÙ³Ý Çñ³íáõÝùÇ í»ñ³µ»ñÛ³É ÙÇç³½•³ÛÇÝ Çñ³í³Ï³Ý áõ ë³Ñٳݳ¹ñ³Ï³Ý ÝáñÙ»ñÇ ÏáÝÏñ»ï³óáõÙÁ ³ñó³Ë³Ñ³ÛáõÃÛ³ÝÁ ïí»É ¿ Çñ ù³Õ³ù³Ï³Ý ϳÙùÇ ³ñï³Ñ³ÛïÙ³Ý ûñÇÝ³Ï³Ý ÑÇÙù»ñ, ÝϳïÇ ³éÝ»Éáí ÊêÐØ-Ç Ï³½ÙÇó ¹áõñë •³Éáõ Ù³ëÇÝ ²¹ñµ»ç³Ý³Ï³Ý ÊêÐ-Ç ûñ»Ýë¹Çñ •»ñ³•áõÛÝ Ù³ñÙÝǪ 1991Ã. û•áëïáëÇ 30-Ç áñáßáõÙÝ»ñÁ[5]£
ÈÔÐ-Ç Ñéã³ÏÙ³Ý Ðéã³Ï³•ñáõÙ ÙÇç³½•³ÛÇÝ-Çñ³í³Ï³Ý ÝáñÙ»ñÇ íñ³ ÑÕáõ٠ϳï³ñ»ÉÁ »õë ÑÇÙݳíáñí³Í ¿ñ£ ²Ûëå»ë, §îÝï»ë³Ï³Ý, ëáóÇ³É³Ï³Ý »õ Ùß³ÏáõóÛÇÝ Çñ³íáõÝùÝ»ñÇ Ù³ëÇÝ ØÇç³½•³ÛÇÝ å³Ûٳݳ•ñǦ 2-ñ¹ Ñá¹í³Íáí ë³ÑÙ³Ýí³Í ¿ñ µáÉáñ ³½•»ñÇ ÇÝùÝáñáßÙ³Ý Çñ³íáõÝùÁ, Áëï ³Û¹Ù Ý³»õ Çñ»Ýó ù³Õ³ù³Ï³Ý ϳñ•³íÇ׳ÏÇ ³½³ï ѳëï³ïÙ³Ý »õ ïÝï»ë³Ï³Ý, ëáóÇ³É³Ï³Ý áõ Ùß³ÏáõóÛÇÝ ½³ñ•³óÙ³Ý ³Ýϳßϳݹ ³å³ÑáíÙ³Ý Ï³Ù³ñï³Ñ³ÛïáõÙÁ£ ÜáõÛÝÝ ³Ùñ³•ñí³Í ¿ ݳ»õ §ø³Õ³ù³óÇ³Ï³Ý »õ ù³Õ³ù³Ï³Ý Çñ³íáõÝùÝ»ñÇ Ù³ëÇÝ ÙÇç³½•³ÛÇÝ å³Ûٳݳ•ñǦ 1-ÇÝ Ñá¹í³ÍáõÙ£ ¸»é ³í»ÉÇÝ, ÙÇç³½•³ÛÇÝ Çñ³íáõÝùÇ ÏáÕÙÇó ë³ÑÙ³Ýí³Í ¿ñ Ù³ëݳÏÇó å»ïáõÃÛáõÝÝ»ñÇ å³ï³ë˳ݳïíáõÃÛáõÝÁ ³½•»ñÇ ÇÝùÝáñáßÙ³Ý Çñ³íáõÝùÇ Çñ³Ï³Ý³óÙ³Ý »õ ¹ñ³ ¹»Ù áõÕÕí³Í µéÝÇ •áñÍáÕáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ë³ÝÓÙ³Ý •áñÍáõÙ[6]£
ä³ï³Ñ³Ï³Ý ã¿, ³Ýßáõßï, áñ 1991Ã. Ñ»Ýó ¹»Ïï»Ùµ»ñÇ 10-Çݪ سñ¹áõ Çñ³íáõÝùÝ»ñÇ å³ßïå³ÝáõÃÛ³Ý ÙÇç³½•³ÛÇÝ ûñÁ, ÈÔÐ-áõÙ ³Ýóϳóí»ó ³ÝϳËáõÃÛ³Ý Ñ³Ýñ³ùí»Ý, áñÁ áã ÙdzÛÝ Çñ³í³Ï³Ý-å»ï³Ï³Ý ϳñ•³íÇ׳ÏÁ áñáß»Éáõ ù³ÛÉ ¿ñ, ³ÛÉ Ý³»õ ²¹ñµ»ç³ÝÇ ³•ñ»ëdzÛÇÝ ¹ÇÙ³•ñ³í»Éáõ ÙÇçáó, Ñ³Û µÝ³ÏãáõÃÛ³Ý ýǽÇÏ³Ï³Ý •áÛáõÃÛáõÝÝ ³å³Ñáí»Éáõ »ñ³ßËÇù£ ö³ëïáñ»Ý, 1991Ã. ¹»Ïï»Ùµ»ñÇÝ ÊêÐØ-Ç Ï³½Ù³ÉáõÍÙ³Ý ³ñ¹ÛáõÝùáõÙ Ýñ³ ëáõµÛ»ÏïǪ ݳËÏÇÝ ²¹ñµ»ç³Ý³Ï³Ý ÊêÐ-Ç ï³ñ³ÍùáõÙ ëï»ÕÍí»É »Ý »ñÏáõ ³ÝÏ³Ë Çñ³í³Ñ³í³ë³ñ å»ïáõÃÛáõÝÝ»ñª ÈÔÐ-Ý áõ ²Ð-Ý, »õ ûñÇÝ³Ï³Ý Ó»õáí ¹³¹³ñ»óí»É »Ý Éáõͳñí³Í ÊêÐØ-Ç »õ ²¹ñµ»ç³Ý³Ï³Ý ÊêÐ-Ç Ýϳïٳٵ ÈÔÐ ÅáÕáíñ¹Ç, ï³ñ³ÍùÇ áõ Çß˳ÝáõÃÛáõÝÝ»ñÇ »ÝóϳÛáõÃÛ³Ý Ñ³ñ³µ»ñáõÃÛáõÝÝ»ñÁ£ ÈÔÐ-Ç Ï³Û³óÙ³Ý Ï³ñ»õáñ ù³Õ³ù³Ï³Ý-Çñ³í³Ï³Ý ³é³ÝÓݳѳïÏáõÃÛáõÝÝ ³ÛÝ ¿, áñ ÈÔÐ-áõÙ ³ÝÏ³Ë å»ï³Ï³ÝáõÃÛ³Ý Ó»õ³íáñáõÙÝ Çñ³•áñÍí»É ¿ ÊêÐØ ë³Ñٳݳ¹ñáõÃÛ³Ý »õ ÊêÐØ Ýßí³Í ûñ»ÝùÇ Çñ³í³ÏÇñ³éáõÃÛ³Ý Å³Ù³Ý³Ï³ÛÇÝ ßñç³Ý³ÏÝ»ñáõÙ, ÇÝãÁ ÃáõÛÉ ãÇ ï³ÉÇë ÈÔÐ-Ý Ñ³Ù»Ù³ï»É ³Ûɪ ³½•³ÙÇçÛ³Ý Ñ³Ï³Ù³ñïáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ÁÝóóùáõÙ ëï»ÕÍí³Í ÇÝùݳÑéã³Ï å»ïáõÃÛáõÝÝ»ñÇ Ñ»ï£ àñå»ë Ù»Ï ³ÛÉ ³é³ÝÓݳѳïÏáõÃÛáõÝ Ï³ñ»ÉÇ ¿ Ýϳï»É ³ÛÝ ÷³ëïÁ, áñ ÈÔÐ-Ý ¹»Ïï»Ùµ»ñÇ 10-ÇÝ ÇÝùÝáñáßí»É ¿ áã û ²¹ñµ»ç³ÝÇó(Çñ³Ï³ÝáõÙ ¹³ ï»ÕÇ ¿ñ áõÝ»ó»É ß³ï ³í»ÉÇ í³Õª 1988 Ã. ÑáõÉÇëÇ 12-ÇÝ), ³ÛÉ ÊêÐØ-Çó, ù³ÝÇ áñ 1991 Ã. ë»åï»Ùµ»ñÇ 2-Ç å³ïÙ³Ï³Ý áñáßáõÙÝ»ñáõÙ ÈÔÐ ï³ñ³Íùáõ٠׳ݳãíáõÙ ¿ÇÝ ÊêÐØ ûñ»ÝùÝ»ñÁ, ³ë»É ¿ ûª ѳٳӳÛÝ 1990 Ã. ³åñÇÉÇ 3-Ç ûñ»ÝùÇ È»éݳÛÇÝ Ô³ñ³µ³ÕÁ í×é»É ¿ñ áã û ²¹ñµ»ç³ÝÇ Ñ»ï ¹áõñë •³É ÊêÐØ-Çó, ³ÛÉ ÙÝ³É ÊêÐØ ϳ½ÙáõÙ£ ²ñ¹»Ý ¹»Ïï»Ùµ»ñÇ 10-Ç ²ÝϳËáõÃÛ³Ý Ñ³Ýñ³ùí»Ç ³ñ¹ÛáõÝùÝ»ñÁ ÷³ëï»óÇÝ ÈÔÐ ³ÝϳËáõÃÛáõÝÁ Ñá•»í³ñù ³åñáÕ ÊêÐØ-Çó£ гñÏ ¿ Ù³ïݳÝß»É Ý³»õ ³ÛÝ ÷³ïÁ, áñ ¹³ ï»ÕÇ áõÝ»ó³í ݳËù³Ý 1991 Ã. ¹»Ïï»Ùµ»ñÇ »ñÏñáñ¹ Ï»ëÇÝ ²ÉÙ³-²Ã³ÛáõÙ ÊêÐØ ÉáõͳñÙ³Ý Ù³ëÇÝ Ñéã³Ï³•ñÇ ëïáñ³•ñáõÙÁ[7]£
1992Ã. ÑáõÝí³ñÇ 6-ÇÝ ÈÔÐ ¶»ñ³•áõÛÝ ËáñÑñ¹Ç ³é³çÇÝ •áõÙ³ñÙ³Ý ³Ý¹ñ³ÝÇÏ ÝÇëïáõÙ ÈÔÐ-Ç å»ï³Ï³Ý ³ÝϳËáõÃÛ³Ý Ù³ëÇÝ Ñéã³Ï³•ñÇ, ÇëÏ ÑáõÝí³ñÇ 8-ÇÝ §ÈÔÐ å»ï³Ï³Ý ³ÝϳËáõÃÛ³Ý ÑÇÙù»ñÇ Ù³ëÇݦ ÈÔÐ ë³Ñٳݳ¹ñ³Ï³Ý úñ»ÝùÇ ÁݹáõÝáõÙÁ »½ñ³÷³Ï»ó ÈÔÐ-Ç Ï³½Ù³íáñÙ³Ý Çñ³í³ù³Õ³ù³Ï³Ý •áñÍÁÝóóÇ Ñ»ñóϳݪ »ññáñ¹ ÷áõÉÁ[8]£ γñÍáõÙ »Ùª ųٳݳÏÝ ¿ ϳñ»õáñ»É ݳ»õ ÈÔÐ µ³ñÓñ³•áõÛÝ Ù³ñÙÝǪ ¶»ñ³•áõÛÝ ÊáñÑñ¹Ç ÁݹáõÝ³Í ³Ûë ³Ïï»ñÁ, áñáÝù ³Ùñ³åݹáõÙ »Ý Ù»ñ å»ï³Ï³ÝáõÃÛ³Ý ûñÇݳϳÝáõÃÛ³Ý ÑÇÙù»ñÁ£ ²ÛëåÇëáí, ÈÔÐ-Ç ûñÇݳϳÝáõÃÛáõÝÁ ϳëϳÍÝ»ñ ãÇ Ñ³ñáõóáõÙ, ٳݳí³Ý¹, áñ ³ñó³Ë³Ñ³ÛáõÃÛ³Ý ³ÝϳËáõÃÛ³Ý ³Ýϳåï»ÉÇ Çñ³íáõÝùÁ å³ßïå³Ýí»É áõ ³Ùñ³•ñí»É ¿ Ù»½ å³ñï³¹ñí³Í ¹³Å³Ý å³ï»ñ³½ÙáõÙ£ ²Û¹áõѳݹ»ñÓ, ÈÔÐ-Ç ûñÇݳϳÝáõÃÛ³Ý Ñ³Ï³é³Ïáñ¹Ý»ñÁ ϳñáÕ »Ý ߳ѳñÏ»É ÈÔÆØ ÅáÕáíñ¹³Ï³Ý å³ï•³Ù³íáñÝ»ñÇ Ù³ñ½ËáñÑñ¹Ç ûñÇݳϳÝáõÃÛ³Ý Ñ³ñóÁ, åݹ»Éáí, û 1989Ã. ÑáõÝí³ñÇ 12-ÇÝ ÊêÐØ ¶Ê ݳ˳•³ÑáõÃÛ³Ý Ññ³Ù³Ý³•ñáí ÈÔÆØ-áõ٠ѳïáõÏ Ï³é³í³ñÙ³Ý Ó»õ ÙïóÝ»Éáõ Ñ»ï ¹³¹³ñ»óí»É ¿ÇÝ ÇÝãå»ë Ù³ñ½ËáñÑñ¹Ç, ³ÛÝå»ë ¿É Ýñ³ •áñÍÏáÙÇ Édz½áñáõÃÛáõÝÝ»ñÁ, Ñ»ï»õ³µ³ñ, ǵñ, È»éݳÛÇÝ Ô³ñ³µ³ÕÇ Ù³ñ½ËáñÑáõñ¹Ý Çñ³í³ëáõ ã¿ñ ÈÔÐ Ñéã³Ï»Éáõ ѳٳñ£ Üϳï»Ýù, áñ ÊêÐØ ¶Ê-Ç ÝáÛ»Ùµ»ñÇ 28-Ǫ §È»éݳÛÇÝ Ô³ñ³µ³ÕÇ ÆÝùݳí³ñ Ù³ñ½áõÙ Çñ³¹ñáõÃÛ³Ý ÝáñٳɳóÙ³Ý ÙÇçáóÝ»ñÇ Ù³ëÇݦ áñáßٳٵ, ѳÝñ³å»ï³Ï³Ý ϳ½ÙÏáÙÇï»Ç ëï»ÕÍÙ³ÝÁ ½áõ•ÁÝÃ³óª §Ñ³Ù³Ñ³í³ë³ñáõÃÛ³Ý ëϽµáõÝùáí¦ å»ïù ¿ í»ñ³Ï³Ý•Ýí»ñ ÈÔÆØ ÅáÕáíñ¹³Ï³Ý å³ï•³Ù³íáñÝ»ñÇ 20-ñ¹ •áõÙ³ñÙ³Ý ËáñÑñ¹Ç »õ Ýñ³ •áñÍÏáÙÇ •áñÍáõÝ»áõÃÛáõÝÁ£ ê³Ï³ÛÝ, ÇÝãå»ë ѳÛïÝÇ ¿, ³Û¹ áñáßÙ³Ý ÙdzÛÝ Ï³½ÙÏáÙÇï»Ç ëï»ÕÍÙ³Ý Ù³ëÁ Çñ³Ï³Ý³óí»ó, Ïáåïáñ»Ý áïݳѳñ»Éáí ³ñó³Ë³Ñ³ÛáõÃ۳ݪ Çñ ÁÝïñÛ³É Çß˳ÝáõÃÛ³Ý Ù³ñÙÇÝÝ»ñÝ áõݻݳÉáõ Çñ³íáõÝùÁ£ гñÏ ¿ Ýß»É, áñ ÊêÐØ ê³Ñٳݳ¹ñ³Ï³Ý ÑëÏáÕáõÃÛ³Ý ÏáÙÇï»Ç áñáßáõÙáí (1991Ã. ÝáÛ»Ùµ»ñÇ 28) ѳϳë³Ñٳݳ¹ñ³Ï³Ý »Ý ׳ݳãí»É ÊêÐØ ¶Ê ݳ˳•³ÑáõÃÛ³Ý 1989Ã. ÑáõÝí³ñÇ 12-Ç áñáßáõÙÁ (ù³ÝÇ áñ ³ÛÝ Å³Ù³Ý³Ï Ý³Ë³•³ÑáõÃÛ³Ý Çñ³í³ëáõÃÛ³Ý Ù»ç ã¿ñ ÙïÝáõÙ ÅáÕáíñ¹³Ï³Ý å³ï•³Ù³íáñÝ»ñÇ áñ»õ¿ ÊáñÑñ¹Ç •áñÍáõÝ»áõÃÛ³Ý ¹³¹³ñ»óáõÙÁ), 1989Ã. ÝáÛ»Ùµ»ñÇ 28-Ç ÊêÐØ ¶Ê-Ç áñáßÙ³Ý 3-ñ¹ Ï»ïÇ »ñÏñáñ¹ Ù³ëÁ, ÇÝãÁ ËáãÁݹáïáõÙ ¿ñ ÈÔÆØ Çß˳ÝáõÃÛ³Ý ë³Ñٳݳ¹ñ³Ï³Ý Ù³ñÙÇÝÝ»ñÇ »õ ϳé³í³ñÙ³Ý í»ñ³Ï³Ý•ÝÙ³ÝÁ, ¹ñ³Ýáí ÇëÏ ÇÝùݳí³ñ Ù³ñ½Ç µÝ³ÏãáõÃ۳ݪ ÊêÐØ ë³Ñٳݳ¹ñáõÃÛ³Ý 39 »õ 48 Ñá¹í³ÍÝ»ñáí ݳ˳ï»ëí³Í ë³Ñٳݳ¹ñ³Ï³Ý Çñ³íáõÝùÝ»ñÇ Çñ³Ï³Ý³óÙ³ÝÁ[9]£
ÜϳïÇ ³éÝ»Ýù »õ ÙÇ Ï³ñ»õáñ ÷³ëï. ÊêÐØ ê³Ñٳݳ¹ñ³Ï³Ý ÑëÏáÕáõÃÛ³Ý ÏáÙÇï»Ý Ûáõñ ųٳݳÏÇÝ ã»Õ³ñÏ»É ¿ ÈÔÆØ-Ç Ù³ëÇÝ ²¹ñµ»ç³Ý³Ï³Ý ÊêÐ »õ гÛÏ³Ï³Ý ÊêÐ ¶»ñ³•áõÛÝ ÊáñÑáõñ¹Ý»ñÇ áõ ³ÛÉ å»ï³Ï³Ý Ù³ñÙÇÝÝ»ñÇ ÁݹáõÝ³Í áñáßáõÙÝ»ñÁ, ÇÝãÁ ã»ë ³ëÇ ÈÔÆØ Çß˳ÝáõÃÛ³Ý ï»Õ³Ï³Ý Ù³ñÙÇÝÝ»ñÇ áõ ÁÝïñÛ³ÉÝ»ñÇ ÁݹáõÝ³Í áñáßáõÙÝ»ñÇ Ù³ëÇÝ£ ¸³ ³ÛÝ ÷³ëïÇ íϳÛáõÃÛáõÝÝ ¿, áñ Çñ³Ï³ÝáõÙ ÈÔÆØ ÅáÕáíñ¹³Ï³Ý å³ï•³Ù³íáñÝ»ñÇ Ù³ñ½ËáñÑñ¹Ç ÁݹáõÝ³Í áñáßáõÙÝ»ñÁ ѳٳå³ï³ë˳ÝáõÙ ¿ÇÝ •áñÍáÕ ÊêÐØ ê³Ñٳݳ¹ñáõÃÛ³ÝÁ, úñ»ÝùÇ á•áõÝ áõ ï³éÇÝ, Ñ»ï»õ³µ³ñª ³Ýµ³ëÇñ ¿ÇÝ ûñÇݳϳÝáõÃÛ³Ý ï»ë³Ï»ïÇó£ ¸ñ³Ýù ÙdzÛÝ íÇ׳ñÏí»É »Ý ²¹ñµ»ç³Ý³Ï³Ý ÊêÐ ¶»ñ³•áõÛÝ ÊáñÑñ¹Ç ÏáÕÙÇó, áñÇ ÁݹáõÝ³Í áñáßáõÙÝ»ñÁ ÈÔÆØ-Ç Ù³ëÇÝ, ÇÝãå»ë Ýßí»ó í»ñ»õáõÙ, ѳϳë³Ñٳݳ¹ñ³Ï³Ý áõ ³ÝûñÇÝ³Ï³Ý »Ý ׳ݳãí»É ÊêÐØ ê³Ñٳݳ¹ñ³Ï³Ý ÑëÏáÕáõÃÛ³Ý ÏáÙÇï»Ç ÏáÕÙÇó, ³ÛëÇÝùݪ Ñ»Ýó ÁݹáõÝÙ³Ý å³ÑÇó Ù»é»É³ÍÇÝ ¿ÇÝ(¹³ óáõÛó ïí»ó ݳ»õ ÏÛ³ÝùÁ)£ ØÛáõë ÏáÕÙÇó, Ç Ñ»×áõÏë ÈÔÆØ ûñÇÝ³Ï³Ý Çß˳ÝáõÃÛ³Ý Ù³ñÙÇÝÝ»ñÇ •áñÍáõÝ»áõÃÛ³Ý í»ñ³Ï³Ý•ÝÙ³ÝÁ ËáãÁݹáïáÕ ²¹ñµ»ç³Ý³Ï³Ý ÊêÐ-Ç Õ»Ï³í³ñáõÃÛ³Ý, ѳݕáõÛóÁ ÉáõÍí»ó Ñ»Ýó ï»ÕáõÙ£ ²Ûëå»ë, ÈÔÆØ ÅáÕáíñ¹³Ï³Ý å³ï•³Ù³íáñÝ»ñÇ Ù³ñ½³ÛÇÝ ËáñÑñ¹Ç 10-ñ¹ Ýëï³ßñç³ÝÁ 1990Ã. Ù³ñïÇ 27-ÇÝ ÁݹáõÝ»ó áñáßáõÙ §ÄáÕáíñ¹³Ï³Ý å³ï•³Ù³íáñÝ»ñÇ ÈÔÆØ 20-ñ¹ •áõÙ³ñÙ³Ý ËáñÑñ¹Ç »õ Ýñ³ •áñͳ¹Çñ ÏáÙÇï»Ç •áñÍáõÝ»áõÃÛ³Ý í»ñëÏëÙ³Ý Ù³ëÇݦ, áñáí Çñ ïñ³Ù³µ³Ý³Ï³Ý ÉáõÍáõÙÁ ëï³ó³í ³ñó³Ë³Ñ³ÛáõÃÛ³Ý ÁÝïñáíÇ Çß˳ÝáõÃÛ³Ý í»ñ³Ï³Ý•ÝÙ³Ý Ñ³ñóÁ£ ²Ûë ϳñ»õáñ ³ÏïÁ ÙÇ ï»ë³Ï ëïí»ñáõÙ ¿ñ Ùݳó»É, ÙÇÝã¹»é ¹ñ³ Ù³ëÇÝ Ëáë»ÉÁ ϳñáÕ ¿ áõŻճóÝ»É ÈÔÐ-Ç ûñÇݳϳÝáõÃÛ³Ý ÷³ëï³ñÏÝ»ñÁ£ Æ ï³ñµ»ñáõÃÛáõÝ ÈÔÆØ-Ç Ù³ëÇÝ ²¹ñµ»ç³Ý³Ï³Ý ÊêÐ »õ гÛÏ³Ï³Ý ÊêÐ ¶Ê-Ý»ñÇ ÙÇ ß³ñù áñáßáõÙÝ»ñÇ, ³Ûë áñáßáõÙÁ »õë ê³Ñٳݳ¹ñ³Ï³Ý ÑëÏáÕáõÃÛ³Ý ÏáÙÇï»Ç ÏáÕÙÇó ѳϳë³Ñٳݳ¹ñ³Ï³Ý ãÇ Ñ³Ù³ñí»É, Ñ»ï»õ³µ³ñª Çñ³í³ÏÇñ³éáõÃÛ³Ý ³éáõÙáí ³Ýµ³ëÇñ ¿ñ ݳ»õ 1991Ã. ë»åï»Ùµ»ñÇ 2-Ç ¹ñáõÃÛ³Ùµ, »ñµ ÈÔÆØ Ù³ñ½³ÛÇÝ »õ Þ³ÑáõÙÛ³ÝÇ ßñç³Ý³ÛÇÝ ËáñÑáõñ¹Ý»ñÇ Ñ³Ù³ï»Õ Ýëï³ßñç³Ýáõ٠ϳ۳óí»É ¿ å³ïÙ³Ï³Ý áñáßáõÙÁ£ Ø»ñ Áݹ¹ÇÙ³ËáëÝ»ñÁ ϳñáÕ »Ý ϳéã»É Þ³ÑáõÙÛ³ÝÇ ßñç³Ý³ÛÇÝ ËáñÑñ¹Ç Ù³ëݳÏóáõÃÛ³Ý »õ ѳïϳå»ë Ýñ³ ï³ñ³ÍùÇ íñ³ ÈÔÐ-Ç ÇÝùÝÇß˳ÝáõÃÛáõÝÁ ï³ñ³Í»Éáõ ûñÇݳϳÝáõÃÛ³Ý Ñ³ñóÇó£ ä³ñ½íáõÙ ¿, áñ ¹³ »õë ѳٳå³ï³ë˳ÝáõÙ ¿ ÊêÐØ ûñ»Ýë¹ñáõÃÛ³Ý å³Ñ³ÝçÝ»ñÇÝ£ ²Ûëå»ë, 1990Ã. ³åñÇÉÇ 3-Ç ÊêÐØ ûñ»ÝùÇ 3-ñ¹ Ñá¹í³Íáí ë³ÑÙ³Ýí³Í ¿ñ. §ØÇáõÃ»Ý³Ï³Ý Ñ³Ýñ³å»ïáõÃÛáõÝáõÙ, áñÇ ï³ñ³ÍùáõÙ Ï³Ý ïíÛ³É ï»Õ³ÝùáõÙ µÝ³ÏãáõÃÛ³Ý Ù»Í³Ù³ëÝáõÃÛáõÝÁ ϳ½ÙáÕª ѳí³ù µÝ³ÏíáÕ ³½•³ËÙµ»ñ, ѳÝñ³ùí»Ç ³ñ¹ÛáõÝùÝ»ñÝ ³Ù÷á÷»ÉÇë ³Û¹ ï»Õ³ÝùÝ»ñáõÙ ùí»³ñÏáõÃÛ³Ý ³ñ¹ÛáõÝùÝ»ñÁ ѳßí³ñÏíáõÙ »Ý ³é³ÝÓݳµ³ñ¦[10] £ ø³ÝÇ áñ ²¹ñµ»ç³ÝÁ, ˳Ëï»Éáí ÊêÐØ-Ç Ï³½ÙÇó ¹áõñë •³Éáõ ûñ»Ýë¹ñáõÃÛ³Ùµ ë³ÑÙ³Ýí³Í ϳñ•Á, Ëáõë³÷»É ¿ ѳÝñ³ùí» ³ÝóϳóÝ»Éáõó(ûñ»õë Ýßí³Í ¹ñáõÛÃÁ ßñç³Ýó»Éáõ Ýå³ï³Ïáí), áõëïÇ, µÝ³Ï³Ý³µ³ñ, ûñÇÝ³Ï³Ý »Ý ѳٳñíáõÙ ÇÝãå»ë ¹»é»õë 1989Ã. ÑáõÉÇëÇ 26-ÇÝ Þ³ÑáõÙÛ³ÝÇ ßñç³Ý³ÛÇÝ ËáñÑñ¹Çª ÈÔÆØ-Ç Ñ»ï Ùdzíáñí»Éáõ áñáßáõÙÁ, ³ÛÝå»ë ¿É 1991Ã. ë»åï»Ùµ»ñÇ 2-Ç Ñ³Ù³ï»Õ ÁݹáõÝí³Í Ñéã³Ï³•ÇñÁ, ³Ûë ¹»åùáõÙª Þ³ÑáõÙÛ³ÝÇ ßñç³ÝÇ Ù³ëáí, ù³Ý½Ç ³¹ñµ»ç³Ý³Ï³Ý ѳÝñ³ùí»Ç ³ñ¹ÛáõÝùÝ»ñÁ ³Û¹ ßñç³Ýáõ٠ϳÝËáñáßí³Í ¿ÇÝ, áñáÝù Çñ»Ýó ѳëï³ïáõÙÁ •ï³Ý 1991-Ç ¹»Ïï»Ùµ»ñÇ 10-Ç Ñ³Ù³Ëáë³Ï³Ý ³Ïïáí…
ØÇç³½•³ÛÇÝ Ù³ë³•»ïÝ»ñÇ áõ ѳٳå³ï³ëË³Ý Ï³éáõÛóÝ»ñÇ Éáõñç ÷áñÓ³ùÝÝáõÃÛ³ÝÁ »ÝóñÏí³Í ÑÇÙÝdzñ³ñ ÷³ëï³ÃÕûñáõÙ Çñ³í³óÇáñ»Ý ³ñӳݳ•ñí³Í ¿, áñ ÈÔÐ Çß˳ÝáõÃÛ³Ý ÙÇ³Ï ³ÕµÛáõñÁ »õ ÏñáÕÁ Ýñ³ ÅáÕáíáõñ¹Ý ¿, áñÝ ÇßË³Ý³Ï³Ý Çñ³íáõÝùÝ»ñáí ûÅïáõÙ ¿ Çñ ÇëÏ ÏáÕÙÇó ÁÝïñíáÕ Ý»ñϳ۳óáõóã³Ï³Ý, •áñͳ¹Çñ áõ ¹³ï³Ï³Ý Çß˳ÝáõÃÛ³Ý Ù³ñÙÇÝÝ»ñÇÝ£ ØÇç³½•³ÛÇÝ Ñ³ÝñáõÃÛ³Ý ³ãùÇ ³é³ç ÈÔÐ ³ÙµáÕç ï³ñ³ÍùáõÙ 1991 Ã. ³ÝÁݹٻç Çñ³Ï³Ý³óíáõÙ ¿ ÅáÕáíñ¹³í³ñáõÃÛ³Ý ÙÇçáóáí ëï»ÕÍí³Í áõ ½³ñ•³óáÕ ûñÇÝ³Ï³Ý ûñ»Ýë¹Çñ, •áñͳ¹Çñ »õ ¹³ï³Ï³Ý Çß˳ÝáõÃÛáõÝ, Ùß³Ïí»É, Çñ³•áñÍíáõÙ »õ ½³ñ•³ÝáõÙ ¿ ÙÇç³½•³ÛÇÝ ÝáñÙ»ñÇÝ Ñ³Ù³ÑáõÝã ûñ»Ýë¹ñáõÃÛáõÝ, ÙÇç³½•³ÛÝáñ»Ý ÁݹáõÝí³Í ã³÷³ÝÇßÝ»ñÇÝ Ñ³Ù³å³ï³ëË³Ý Ñ³Ù³ÅáÕáíñ¹³Ï³Ýáñ»Ý ÁÝïñíáõÙ »Ý ÈÔÐ ²½•³ÛÇÝ ÄáÕáíÝ áõ ܳ˳•³ÑÁ, Çß˳ÝáõÃÛ³Ý ï»Õ³Ï³Ý Ù³ñÙÇÝÝ»ñÁ, Á³½Ù³íáñí»É »õ ³ñ¹Ûáõݳí»ïáñ»Ý •áñÍáõÙ »Ý ä³ßïå³ÝáõÃÛ³Ý µ³Ý³ÏÁ, ѳë³ñ³Ï³Ï³Ý ϳñ•Ç å³Ñå³ÝÙ³Ý Ñ³ëï³ïáõÃÛáõÝÝ»ñÁ, ëáó³Ç³É³Ï³Ý, •Çï³ÏñóϳÝ, Ùß³ÏáõóÛÇÝ áÉáñïÝ»ñÝ ëå³ë³ñÏáÕ Ñ³ëï³ïáõÃÛáõÝÝ»ñÁ, ÇÝãå»ë ݳ»õ ųٳݳϳÏÇó ïÝï»ëí³ñÙ³ÝÁ ÙÇïí³Í µ³ÝϳÛÇÝ, ýÇݳÝë³í³ñϳÛÇÝ, ѳñϳÛÇÝ »õ Ù³ùë³ÛÇÝ Ñ³Ù³Ï³ñ•»ñÁ£
¸Åí³ñ ã¿ Ýϳï»É, áñ ÙÇç³½•³ÛÇÝ Ñ³ñ³µ»ñáõÃÛáõÝÝ»ñáõÙ ÈÔÐ-Ý Ñ³Ý¹»ë ¿ •³ÉÇë áñå»ë ÅáÕáíñ¹³í³ñ³Ï³Ý ½³ñ•³óÙ³ÝÁ ÙÇïí³Í å»ïáõÃÛáõÝ, áñÝ Çñ ù³Õ³ù³Ï³ÝáõÃÛáõÝÁ, ïÝï»ë³Ï³Ý áõ é³½Ù³Ï³Ý Ï³ñáÕáõÃÛáõÝÝ»ñÁ ͳé³Û»óÝáõÙ ¿ ï³ñ³Í³ßñç³Ýáõ٠˳ճÕáõÃÛ³Ý áõ ϳÛáõÝáõÃÛ³Ý Ñ³ëï³ïÙ³Ý ß³Ñ»ñÇÝ[11]£ ²Ûë ÷³ëï»ñÁ »õë ËáëáõÙ »Ý ÈÔÐ-Ǫ áñå»ë ÇÝùÝÇßË³Ý áõ ûñÇÝ³Ï³Ý å»ïáõÃÛ³Ý Ñ³ñ³ß³ñÅ ½³ñ•³óÙ³Ý Ù³ëÇÝ£ ÀݹѳÝñ³óÝ»Éáí, ϳñáÕ »Ýù ÷³ëï»É, áñ Çñ³Ï³ÝáõÙ ÈÔÐ-Ç ûñÇݳϳÝáõÃÛáõÝÝ ³ÝíÇ׳ñÏ»ÉÇ ¿, ÇÝãÁ µ³Ý³Ïó³ÛÇÝ •áñÍÁÝóóáõÙ ³í»ÉÇ ¿ ³Ùñ³åݹáõ٠ѳÛÏ³Ï³Ý ÏáÕÙÇ ¹Çñù»ñÁ, ٳݳí³Ý¹, áñ ²¹ñµ»ç³ÝÇ ³•ñ»ëdzÛÇ Ï³ë»óÙ³Ý »õ ëáó³É-ïÝï»ë³Ï³Ý áõ ù³Õ³ù³Ï³Ý ϳÛáõÝ ½³ñ•³óÙ³Ý ³í»ÉÇ ù³Ý Ù»Ï »õ Ï»ë ï³ëݳÙÛ³ÏÇ ÁÝóóùáõÙ Ù»ñ ѳÝñ³å»ïáõÃÛáõÝÁ ¹ñë»õáñ»É ¿ Çñ Ï»ÝëáõݳÏáõÃÛáõÝÁ »õ Ñ»é³Ýϳñ³ÛÝáõÃÛáõÝÁ, ³å³óáõó»É ÁÝïñí³Í áõÕáõ ³Ýßñç»ÉÇáõÃÛáõÝÁ, ¹³ñÓ»É ²¹ñµ»ç³ÝÇ ³•ñ»ëÇíáõÃÛ³Ý ½ëåÙ³Ý, Ñ»ï»õ³µ³ñª ï³ñ³Í³ßñç³ÝÇ Ï³ÛáõÝáõÃÛ³Ý å³Ñå³ÝÙ³Ý »ñ³ßËÇù…
̲ÜಶðàôÂÚàôÜܺð
[1] гñáõÃÛáõÝÛ³Ý Ø. ²., È»éݳÛÇÝ Ô³ñ³µ³Õ© ï³ëݳÙÛ³ å³Ûù³ñÇ ÑÇÙÝ³Ï³Ý ÷áõÉ»ñÁ£ ÈÔÐ ³ÝϳËáõÃÛ³Ý ï³ëݳÙÛ³ ï³ñ»ÉÇóÇÝ ÝíÇñí³Í •Çï³Ï³Ý Ýëï³ßñç³ÝÇ ½»ÏáõóáõÙÝ»ñÇ Ã»½ÇëÝ»ñ, ºäÐ å³ïÙáõé ý³ÏáõÉï»ï,ºñ»õ³Ý, 2001, ¿ç 15-18
[2] î»ë “Ñîâåòñêèé Êàðàáàõ”, N 164, 13 èþëÿ 1988 ã.
[3] î»ë Ô³Ññ³Ù³ÝÛ³Ý Î., ÈÔÐ-Ý Ô³ñ³µ³ÕáõÙ å»ï³Ï³ÝáõÃÛ³Ý ½³ñ•³óÙ³Ý ûñÇݳã³÷ ³ñ¹ÛáõÝù£ ºñ»õ³Ý, 1995 [4] سݳëÛ³Ý ²., Ô³ñ³µ³ÕÛ³Ý ³½³ï³Ù³ñïÁ ѳÛáó ù³Õ³ù³Ï³Ý •Çï³ÏóáõÃÛ³Ý Ñ³Û»ÉáõÙ£ ºñ»õ³Ý, 2003, ÝáõÛÝǪ Ô³ñ³µ³ÕÛ³Ý ÑÇÙݳËݹÇñ(÷³ëï³ñÏÝ»ñ »õ ÷³ëï³ÃÕûñ)£ ºñ»õ³Ý, 2005, ÝáõÛÝǪ Êàðàáàõñêèé êîíôëèêò. Ðàêóðñû ïðàâàâîãî ïîäõîäà. Åðåâàí, 1998 , øáóÝçÛ³Ý Ð., È»•ÇïÇÙáõÃÛáõÝ£ î»ë Ô³ñ³µ³ÕÛ³Ý ³½³ï³•ñ³Ï³Ý å³ï»ñ³½Ù. 1988-1994£ гÝñ³•Çï³ñ³Ý 1 ѳïáñáí(гÛÏ. ѳÝñ³•Çï³ñ³Ý. Ññ³ï. •Çï³ËÙµ. ѳÝÓݳÅáÕáíª Ð.Ø. ²Ûí³½Û³Ý(•ÉË. ËÙµ. – ïÝûñ»Ý), ¼.Ð. ´³É³Û³Ý(ݳ˳•³Ñ), Ð.Ø. ʳã³ïñÛ³Ý(•ÉË. ËÙµ. »õ ݳ˳•³ÑÇ ï»Õ³Ï³É, ѳïáñÇ å³ï³ë˳ݳïáõ), ¶. ì. ²É»ùë³ÝÛ³Ý(å³ï³ëË. ù³ñïáõÕ³ñ) »õ áõñÇßÝ»ñ)£ ºñ»õ³Ý, гÛÏ. ѳÝñ³•Çï³ñ³Ý. Ññ³ï³ñ³ÏãáõÃÛáõÝ, 2004, ¿ç 223-224, ÝáõÛÝǪ Ô³ñ³µ³ÕÛ³Ý Ñ³Ï³Ù³ñïáõÃÛ³Ý ÉáõÍÙ³Ý ³é³ÝÓݳѳïÏáõÃÛáõÝÝ»ñÁ(ù³Õ³ù³•Çï³Ï³Ý ÷áñÓ³ùÝÝáõÃÛáõÝ)£ §Ô³ñ³µ³Õ. ѳϳٳñïáõÃÛáõÝ-ѳٳӳÛÝáõÃÛáõݦ(å³ïÙ³ù³Õ³ù³•Çï³Ï³Ý ÅáÕáí³Íáõ)£ ºñ»õ³Ý, ÐÐ äÜ §Ð³ÛÏ³Ï³Ý µ³Ý³Ï¦ é³½Ù³•Çï³Ï³Ý ѳݹ»ëÇ Ññ³ï.,1997, ¿ç 5-11 Çîëÿí Ñ., Íàãîðíûé Êàðàáàõ: ïðîáëåìà è êîíôëèêò. Åðåâàí, 2001, ÑÙÙï.ª Ñòàòóñ Íàãîðíîãî Êàðàáàõà â ïîëèòèêî-ïðàâîâûõ äîêóìåíòàõ è ìàòåðèàëàõ. Åðåâàí, 1995
[5] øáóÝçÛ³Ý Ð., È»•ÇïÇÙáõÃÛáõÝ£ î»ë Ô³ñ³µ³ÕÛ³Ý ³½³ï³•ñ³Ï³Ý å³ï»ñ³½Ù. 1988-1994, ¿ç 223-224
[6] ÜáõÛÝ ï»ÕáõÙ£
[7] î»ë “Àëìààòèíñêàÿ äåêëàðàöèÿ”(Î ïðåêðàùåíèè ñóùåñòâîâàíèÿ ÑÑÑÐ è îáðàçîâàíèÿ ÑÍÃ). Àëìà-Àòà, 21 äåêàáðÿ 1991 ã. Óíèâåðñèòåò Ìèííåñîòû. Áèáëèîòåêà Ïî Ïðàâàì ×åëîâåêà. http:\\hrlibrary.ngo.ru\russian\cis\Ralmatydecl.html\:
[8] î»ë гñáõÃÛáõÝÛ³Ý Ø. ²., ÈÔÐ ûñÇݳϳÝáõÃÛ³Ý Çñ³í³ù³Õ³ù³Ï³Ý ÷³ëï³ñÏÝ»ñÁ£ §Ø³ñïÇϦ(ä³ßïå³ÝáõÃÛ³Ý µ³Ý³ÏÇ å³ßïáݳûñÃ), ÃÇí 34, 2006 Ã.£
[9] î»ë Ïîñòàíîâëåíèå Êîìèòåòà Êîíñòèòóöèîííîãî íàäçîðà ÑÑÑÐ: Ñì.: Ìàíàñÿí À. Ñ., Êàðàáàõñêèé êîíôëèêò. Ðàêóðñû ïðàâàâîãî ïîäõîäà, äîê. N 264, ñ. 107-111
[10] ÜáõÛÝ ï»ÕáõÙ, ÷³ëï³ÃáõÕà N 18, ¿ç 81
[11]г۳ëï³ÝÇ Ð³Ýñ³å»ïáõÃÛ³Ý ²½•³ÛÇÝ ³Ýíï³Ý•áõÃÛ³Ý é³½Ù³í³ñáõÃÛ³Ý Ý³Ë³•ÇÍ£ §Ð³ÛÏ³Ï³Ý µ³Ý³Ï¦(ÐÐ äÜ ¸. γݳ۳ÝÇ ³Ýí³Ý ³½•³ÛÇÝ é³½Ù³í³ñ³Ï³Ý ѻﳽáïáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ÇÝëïÇïáõïÇ é³½Ù³•Çï³Ï³Ý ѳݹ»ë)£ ºñ»õ³Ý,2006, N 2(48), ¿ç 57-58
Ê ÂÎÏÐÎÑÓ Î ËÅÃÈÒÈÌÍÎÑÒÈ ÍÊÐ
ÀÐÓÒÞÍßÍ Ì. À.
ÐÅÇÞÌÅ
 ñòàòüå ðàñìàòðèâàþòñÿ ïîëèòèêî-ïðàâîâûå àñïåêòû ñòàíîâëåíèÿ Íàãîðíî-Êàðàáàõñêîé Ðåñïóáëèêè. Ïðîâîçãëàøåíèå ÍÊÐ ÿâëÿåòñÿ ïðàâîìåðíîì ðåçóëüòàòîì èñòîðè÷åñêîãî ðàçâèòèÿ îáùåñòâåííî-ïîëèòè÷åñêîé æèçíè àðìÿí Íàãîðíîãî Êàðàáàõà. Îòìå÷àåòñÿ, ÷òî â ñåíòÿáðå-äåêàáðå 1991 ã. ÍÊÐ ñòàíîâèëàñü íà òåððèòîðèÿõ, þðèäè÷åñêè íå ïðèíàäëåæàùèõ Àçåðáàéäæàíñêîé Ðåñïóáëèêå. Çàêîí ÑÑÑÐ îò 3 àïðåëÿ 1990 ã. äàë ÍÊÀÎ ïðàâî ñàìîñòîÿòåëüíî ðåøèòü âîïðîñ î ñâîåì ãîñóäàðñòâåííî-ïðàâîâîì ñòàòóñå â ñëó÷àå ðàñïàäà ÑÑÑÐ. Ìíîæåñòâåííûìè ôàêòàìè äîêàçàíî, ÷òî ëåãèòèìíîñòü ÍÊÐ íåîñïîðèìà, à ýòî óñèëèâàåò ïîçèöèè àðìÿíñêîé ñòîðîíû íà ïåðåãîâîðíûõ ïðîöåññàõ.
ON THE ISSUE OF LEGITIMACY OF THE NKR
Harotunyan M. A.
Summary
The article touches upon the political and legal aspects of the reinforcement of the Nagorno-Karabakh Republic. The proclamation of the NKR is the lawful result of the historical development of the social and political life of the Armenians of Nagorno Karabakh. It is noted, that in September-December of 1991,the NKR was formed on the territories, that did not legaly belong to Azerbaijani Republic. The USSR Law of April 3,1990 gave the NKAR a right to solve the issue of its state-legal status independently in case of the collapse and disintegration of the USSR.It is proved by a number of facts, that the legitimacy of the NKR is undisputable and it strengthens, enhances the positions of the Armenian party in the negotiations.
December 14th, 2009 at 22:05
Hargeli Mher,
Shnorhakalutiun patasxanid hamar. Bayts ko commenty/nyuty hnaravor che kardal (hamenenayn deps im mot hnaravor che).
December 15th, 2009 at 06:12
Hargeli Hetq,
Shat lav e vor ays hartsazruytsy targmanvel e angleren. Bayts, im kartsikov, amenakarevor masy chi targmanvel angleren-ayn masy vortegh batsatrvum e (tvakannerov ev voroshumneri anunnerov) te inchpes e Kharabaxy Shamumyani het Xorhrdain Miutian orenki nersum anjatvel Abrbejanits. Sa shat karevor e yndhanrapes, vorpreszi apatsutsvi pasterov ev tverov, vor Karabaxi Hanrapetutiuny erben ankax Adrbejani mas chi eghel.