«2011 թվականը ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի համար «նորմալ, հետազոտական տարի է եղել,- հավաստիացնում է Գիտությունների ազգային ակադեմիայի նախագահ Ռադիկ Մարտիրոսյանն ու ավելացնում,- այդ տարում մենք ծանրաբեռնված ենք եղել գիտության մեջ գիտական հետազոտությունների իրավական դաշտի ստեղծմամբ»: 

Գիտության վերաբերյալ զրուցել ենք ԳԱԱ-ի նախագահ Ռադիկ Մարտիրոսյանի հետ: 

-Վերջերս «Պահանջում ենք գիտության ֆինանսավորման ավելացում» ֆեյսբուքյան նախաձեռնության էջում ներկայացվել է 111 հայ գիտնականների անուններ, որոնք վերջին 11 տարիների ընթացքում առնվազն 20 գիտական հոդված են տպագրել ԱԳ (Ազդեցության գործակից՝ impact factor) գիտական ամսագրի կարեւորության թվային ցուցիչ ունեցող միջազգային պարբերականների էջերում:

-Կարո՛ղ է ես մի հոդված տպեմ արտասահմանում, նա այնքան նշանակություն ունենա այս երկրի համար, որ այդ բոլորը միասին կոպեկ չարժենան:

-Նախաձեռնողները նշում են, որ ցանկը խիստ նախնական է և հնարավոր է հավելումներ, սակայն այս պահի դրությամբ ԳԱԱ-ի անդամ միայն 5-6 գիտնականների անուն է ներառված: Եթե այդ վիրտուալ ակադեմիան լիներ, ապա, փաստորեն, տարբերվելու էր մեր իրական ԳԱԱ-ից: 

- Էդ քեզ ո՞վ ա սովորացրել: Այնտեղ դեմագոգներ են: Ապուշություն է, ապուշությո՛ւն: Տպագրված աշխատանք­ները գիտնականի վաստակի գնահատականներից մեկն է, բայց միակը չէ: Ակադեմիայի անդամները, եթե հաշվենք 60 տարեկան են, նրանց ակտիվությունը չի կարող հավասար լինել 40 տարեկանի ակտիվությանը:

 - Ի դեպ, Ձեր անունն էլ այդ ցանկում չկա:

- Ես ակադեմիայի անդամ եմ դարձել 1990թ-ին: Իմ աշխատանքներից ամենալավերը եղել են մինչև 1990 թվականը: Ես ունեմ 200 տպագրված աշխատանք: Իմ անունը չկա, որովհետև այս վերջին տարիներին ես ադմինիստրատիվ աշխատանքով եմ զբաղվում: Դա մանիպուլյացիա է՝ իրենց ցույց տալու համար: Լուրջ ուսումնասիրություն չէ: Եթե որոշում ենք տվյալ գիտնականի օգտակար գործունեության արդյունքերը, պետք է հաշվի առնել նրա դերը հասարակության մեջ, ինչպիսի պաշտոններ է զբաղեցրել, ինչպիսի պարգևներ ունի այդ մարդը:  Պարգևները հենց այնպես չեն տալիս: Ասում եք` իմ անունը չկա: Ես ունեմ Սովետական Միության և Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական բոլոր պարգևները: Բա իմ սիրուն աչքերի՞ համար են տվել:

- Մարդկանց մոտ գիտական գործունեությամբ զբաղվելու ակտիվ շրջանն ընդունված է համարել 40-60 տարեկանը: Ակնհայտ է, որ ԳԱԱ-ի գիտնակնների մեծ մասի տարիքը նշվածից բարձր է: Արդյոք այդ փաստը չի՞ հանգեցնում գիտական ակտիվության նվազեցմանը:

-Այո, ստեղծագործական աշխատանքով զբաղվելու մարդու տարիքը 40-50 մինչև 60 տարեկանն է: Պարզ է, որ ինչքան շատ ունենանք այդպիսի թվով գիտնականներ, այնքան ավելի շատ կլինի արդյունքը: ԳԱԱ-ում կա նաև միջին սերունդ, որի թիվը, հայտնի պատճառներով, պակաս է: Եթե մենք ասում ենք 40-50 տարեկան, ուրեմն 90-ական թվականներին նրանք պետք է լինեին 20-25 տարեկան: Այդ տարիներին երիտասարդությունը, որը նոր էր ավարտել բուհը, չգնաց գիտության ուղղությամբ, մի մասը գնաց արտասահման, մի մասն էլ իր գիտելիքները կիրառեց կյանքի այլ բնագավառներում:

-Ինչպե՞ս եք պատկերացնում ԳԱԱ-ն երիտասարդ կադրերով համալրելու խնդիրը:

-Երիտասարդ կադրերի հարցը ֆետիշացրել են: Գիտության շարժիչ ուժը երիտասարդները չեն: Գիտության շարժիչ ուժը, արդյունք ցույց տվողը միջին սերունդն է: Իսկ միջին սերունդ մենք համարում ենք մինչև 30-35 տարեկանը:

Այստեղ սոցիալական խոշոր պրոբլեմ կա: Երիտասարդ մասնագետի համար, գիտությամբ զբաղվելու դեպքում, այսօր ապահովված չեն նրա սոցիալական մինիմալ պահանջները: Այսօր ակադեմիայի համակարգում 20 տոկոսը երիտասարդներ են: Այսպիսի պայմաններում քիչ թիվ չէ:

-Այսօր ի՞նչ խնդիրներ ունի ԳԱԱ-ն:

-Կառանձնացնեի գիտության ինֆրակառուցվածքի արդիականացման խնդիրը: 

Ցույց  տալու համար, որ գիտության զարգացումը Հայաստանում լավ վիճակում է` Ռադիկ Մարտիրոսյանը ներկայացնում է ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի վերջին՝ 2010թ.-ի գիտական հաշվետվությունը աշխարհում գիտության վիճակի վերաբերյալ (UNESCO Science Report 2010: the Current Status of Science around the World), որում մանրակրկիտ ներկայացված են բոլոր երկրների գիտությունների վիճակագրական ցուցանիշները: Կենտրոնական և Արևմտյան Ասիայում հայկական գիտությունը հարաբերական ցուցանիշներով առաջատար է և զիջում է միայն Իսրայելին: Այդ տվյալները ցույց են տալիս ՝ մենք աշխատում ենք, խոսում ենք, թե քնած ենք: 

Այդ տվյալները վերաբերում են ոչ միայն ԳԱԱ-ին, այլ ողջ Հայաստանի գիտական գործունեությանը: Միայն ԳԱԱ-ի գիտնակաների գործունեության արդյունավետության մասին դեռևս ուսումնասիրություն չկա: 

Նունե Հովսեփյան
ԵՊՀ ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետ, 4-րդ կուրս