Պտղունքը Երեւան-Էջմիածին ավտոճանապարհի ձախակողմյան գյուղերից է: Նախկինում պտղատու ու կանաչ, ներկայում' չոր ու սակավածառ:

Բազմաբնակարան տան մի հատվածը երերուն եւ փայտե սյուների վրա է:

Այն պտղունքցի 21 ընտանիքի կացարանն է: Այստեղ ապրելով' բնակիչներն ամեն պահ վտանգի են ենթարկում իրենց կյանքը: Թեպետ շենքի պատերը քարից են ու թվում է' շատ ամուր, բայց իրականում խարխուլ են ու փլուզման ենթակա: Աստիճանավանդակներից սկսած մինչեւ տանիքը փայտաշեն այդ կառույցը բնակիչները բազմիցս «կարկատել» են ինչպես եւ ինչով պատահի: Ստացվել է հազարագույն ու թշվառ մի տեսարան' հենց գյուղապետարանի քթի տակ:

Գոհար Եղիազարյանն իր բազմանդամ ընտանիքով այստեղ է 1969թ-ից:

«Այս ավերակների մեջ երեք աղջիկ եմ մեծացրել: Ուսանող երեխաներ են եղել, ամաչել են, որ ընկերուհի տուն բերեն: Կոմունալ որեւէ հարմարություն չունենք: Վախենում ենք մի ուրախություն անենք. թափով շարժվեն, պարեն' կարող է հատակը փուլ գա: Շենքը տակից է փտում: Նկուղային մասում պատերը կամաց-կամաց թափվում են: Ոչ ոք բանի տեղ չի դնում»,- դժգոհում է տիկին Գոհարը:

Նկուղային հարկի բնակիչների համեմատ Գոհար Եղիազարյանի տունն ուղղակի փայլուն է: Ադրբեջանից բռնագաղթած Ալիկ Բադալյանը նկուղային հարկերից մեկում է ապրում 1988-ից:

«Սա տու՞ն է, որ ապրում ենք: Արեւի լուսից ու ջերմությունից էլ ենք զրկված: Տղա ու աղջիկ եմ մեծացնում այս բարաքում: Նրանց համար եմ շատ ցավում, որ մինչեւ հիմա ոչինչ չունեն: Ո՞ւմ է հետաքրքիր, թե Աֆղանստանում եմ ծառայել, փախստակամ եմ: Ո՞ւմ դիմեմ, որ լսեն, կամ' ո՞վ է ինձ սպասում, որ ասածս էլ լսի»:

Շենքը 1925 թվականի կառույց է: Ի սկզբանե պահեստ է եղել: Ավելի ուշ մասնակի բնակեցվել է Հայաստանի տարբեր շրջաններից եկածներով, իսկ 1946-ին' իրանահայերով:

«Նրանցից շատերը թողեցին-գնացին, ոմանք վաճառեցին: Հետո վերավաճառվեցին բնակարանները, որոնցից մեկն էլ մենք ձեռք բերեցինք,- պատմում է 2-րդ հարկի բնակիչ Նարինե Թանգամյանը:- Վեց հոգով այս խարխուլ տան մեջ ենք ապրում: Ո՛չ խոհանոց ունենք, ո՛չ' զուգարան, ո՛չ' բաղնիք: Սաղ ձմեռ չենք լողանում: Եթե ամռանը շորերով ու «աձյալներով» բալկոնը փակում, լողանում էինք, հիմա դա անել չենք կարող' ցուրտ է: Զուգարանն էլ 10-15 մետր տնից հեռու է' դրսում, համ էլ' ընդհանուր: Պատկերացնու՞մ եք, էս ծեր կինը (սկեսուրը) օրը քանի անգամ է հենակներով, էս փտած աստիճաններով իջնում-բարձրանում»:

Այդ ծեր կինը Օվսաննա Թանգամյանն է, ում որդիներից մեկը զոհվել է արցախյան պատերազմում' «Տիգրան Մեծ» ջոկատի առաջամարտիկներից է եղել, մյուսը առողջությունն է կորցրել Չեռնոբիլում:

«Խորհրդային բանակում էր ծառայում, այդ ընթացքում Չեռնոբիլի դեպքը եղավ: Ամուսնուս էլ տարան: Երկու տարի աշխատեց այնտեղ, վերադարձավ սրտի լուջ հիվանդությամբ: Թոշակ չի ստանում, որովհետեւ պոլիկլինիկայում մի շարք կաբինետներ պիտի անցներ, փող տար: Հետո էլ իմացանք, որ թոշակ նշանակելու համար 500 դոլար էլ մաղարիչ պիտի անենք, հրաժարվեց: Թոշակն էլ թոշա՞կ լինի' ամսեկան 20 000 դրամ: Բա դրա համար 500 դոլար պարտքի տակ ընկնեի՞նք»,-անկեղծանում է Նարինե Թանգամյանը:

Բնակիչներին միայն շենքի վթարայնությունն ու տարրական պայմաններից զուրկ վիճակը չէ, որ մտահոգում է: Նրանք անհասցե են եւ առանց սեփականության իրավունքի' «օդից կախ», ինչպես իրենք են ասում:

Պտղունքի գյուղապետարանում շենքի' որպես բնակելի տան մասին որեւէ տեղ ու որեւէ փաստաթղթով հիշատակում չկա: Քաղաքաշինության նախարարության հաշվեկշռից սկսած մինչեւ Պտղունքի գյուղապետարանի մատյաններ այն նույնպես գոյություն չունի: Պատճառաբանվում է, որ այն իրենից նյութական արժեք չի ներկայացնում, հետեւաբար որեւէ մեկն իր վրա պատասխանատվություն չի վերցնում: Եվ ստացվում է, որ շենքն իր բնակիչներով փաստացի գոյություն ունի, բայց իրավաբանորեն' ոչ:

«Մի անգամ Արմավիրի մարզպետարանից եկան, տեսան, ասացին, որ կարող ենք շինարարություն անել' գոնե կոմունալ հարմարություններ ստեղծելու նպատակով առաջ գնալ: Բայց ո՞նց կառուցենք, եթե չենք կարողանում տունը սեփականաշնորհել: Կադաստրը հրաժարվում է սեփականության վկայական տալ»,- ասում է Գոհար Եղիազարյանը:

«Այդ ե՞րբ գյուղապետարանը փաստաթղթեր ներկայացրեց, որ կադաստրը մերժեց,- զարմացավ Անշարժ գույքի կադաստրի Էջմիածնի ստորաբաժանման պետ Շիրազ Հարությունյանը:- Շենքի յուրաքանչյուր բնակչի համար առանձին կադաստրային գործ պետք է կազմվի, իսկ դա պետք է արվի գյուղապետարանի կոնկրետ որոշման հիման վրա: Եթե այդ որոշումը չկա, մեզանից ի՞նչ են պահանջում: Մեղադրելուց առաջ թող մտածեն' չե՞ն թերանում, արդյոք, իրենք իրենց գործում»,-թափանցիկ ակնարկն ուղղելով Պտղունքի ղեկավարությանը' հարցրեց կադաստրի պետը:

Պտղունքի գյուղապետի տեղակալ Կարո Արթինյանը, ըստ էության, պատասխան չուներ տալու: Բայց լիովին համամիտ էր, որ շենքի բնակիչներին պետք է սեփականատերեր ճանաչել: Սակայն նաեւ մեղադրում էր բնակիչներին. «91-ի սեփականաշնորհման ժամանակ այդ շենքի բոլոր բնակիչներին տնամերձեր հատկացվեցին: Ոչ ոք տեղից չշարժվեց, որ տուն կառուցեր (ինքն իրեն հակասելով էլ նկատեց, որ այդ տարիներին ոչ ոք տուն չէր կառուցում-Հ. Ա.): Վաճառեցին հողերն ու մնացին կոտրած տաշտակի առաջ: Հիմա ի՞նչ են ուզում»:

«Ուզում ենք, որ մեզ սեփականատերեր ճանաչեն, որ բնակության վայրի հասցե ունենանք, ու մեր երեխաներին անձնագիր տան, իսկ դրա համար անձնագրային սեղանից սեփականության վկայական են պահանջում: Երկու տղաներիս բանակ տարան առանց անձնագրի: Հիմա ծառայությունից վերադարձել են ու անձնագիր չունենալու պատճառով մի շարք քաշքշուկների մեջ ընկել: Ստիպված տարել-գրանցել եմ բարեկամիս հասցեով, անձնագիր հանել ու կրկին դուրս բերել գրանցումից»,- բողոքում է Սուսաննա Մարտիրոսյանը, ով զինվորական ծառայության ուղարկելու դեռ երկու տղա էլ ունի:

«Այդ ո՞նց է, որ առանց անձնագիր բանակ տանում են, բայց ուսումնական հաստատություն դիմելիս' պահանջում»,- հարցնում է 10-րդ դասարանցի Օվսաննայի մայրը' Նարինե Թանգամյանը:

«Դիմելու եմ բժշկական ուսումնարան: Պետք է գրանցվեմ մեր ծանոթներից մեկի տան վրա, անձնագիր ստանամ, որ գործերս հանձնեմ: Մեր շենքում ապրողներից շատերն են այդպես արել»,- ասում է տասներորդցի Օվսաննան :

Աղջկա ծնողները շենքի սակավաթիվ բնակիչներից են, ովքեր, ԱԺ նախագահից սկսած մինչեւ տեղական իշխանություն, շարունակ իրենց նկատմամբ ուշադրություն են հրավիրում: «Հաշվի առնելով, որ զոհված ազատամարտրկի ընտանիք ենք, մեր բնակարանային հարցերով գրավոր դիմել ենք ԱԺ նախագահին, վարչապետին: ԱԺ-ից պատասխան-գրություն եկավ, թե' դիմեք մարզպետարան, մարզպետարանից էլ թե' դիմեք գյուղապետին: Կարծես գյուղապետի տեղը մենք չգիտեինք: Ախր, սա ի՞նչ բյուջե ունի, որ ինչ էլ անի»,- հույսը գյուղապետարանից մեկընդմիշտ կտրած' ասաց տիկին Նարինեն:

Բայց, պարզվում է, գյուղապետարանում «անհանգստացել» էին. գյուղապետ Սամվել Զեյնալյանն էր եկել Թանգամյանների տուն եւ ասել, որ «պետք է փող հավաքվի' պատշգամբներ կառուցելու, կամ' բարերարներ գտնեն' շենքն ամբողջությամբ վերանորոգելու համար»:

«Բայց դա որքանո՞վ է խելացի' առանց սեփականատեր լինելու...»,- հարցնում էին «օդից կախ» բազմաբնակարանի ապրողները:

Հայկուշ Ասլանյան