Կարէն Ա. ՍԻՄՈՆԵԱՆ 

Հայե՛ր, ազգ մը, անբան կենդանիներէն տարբերելու համար, իր վիճակը հասկնալու, ընկերութեամբ ապրելու եւ իր ու իր որդւոց ապագան ապահովելու է...

Հայրենասիրութի՜ւն, հայե՛ր, հայրենասիրութի՜ւն. հոգ տանինք մեր հայրենեայց, եթէ կ’ուզենք ապրիլ եւ մա՛րդ ապրիլ: Թող կորչին ա՛յս օրուայ ապրող հայերը... Մեզ հետ քաշել կ’ուզեն մեր ճամբէն դաս մը շահասէր մարդիկ, որոնք եղբարց անկման ու թշուառութեան վրայ դրած են իրենց կենաց պահպանութեան յոյսը. մեզ յետ տանել կ’ուզէ կղերին մէկ մասը, նորից փակելու համար մեզ տգիտութեան խաւարչտին բանտերուն մէջ... Մենք չկենանք անոնց անսալով, այլ միշտ առաջ դիմենք դէպի մարդկային կատարելութիւն:

Յարութիւն ՍՒԱՃԵԱՆ 

Երրորդ աշխարհի հետամնաց ու կեղծ մի երկիր 

19-րդ դարակէսին ազգային ազատագրութիւնը նախապատրաստող, աւելի ճիշտ՝ հայ մարդուն Ազատութիւն սովորեցնող խոշոր գործիչի այս կոչը, սթափուելու կանչող այս ձայնը այսօր մեզ հասնում է իբրեւ 21-րդ դարասկզբի  հրատապ մի հորդոր, քանի որ չկա՛յ, տարբերութիւն չկայ ա՛յս օրուայ եւ անցած տասնամեակների շերտերի տակ թաղուած ազգային մէր իրականութեան միջեւ…

Տարբերութիւն չկայ ո՛չ շահասէր «հայրենասիրութեան», ո՛չ տգիտութեան մէր զնդանի եւ ոչ էլ մեր տեսակի, մեր ազգակիցների, մեր երկրացիների անկեալ ու թշուառ վիճակի վրայ իրենց իշխանութիւնն ու կողոպտած (եւ ոչ երբէք վաստակած) հարստութիւնը անձեռմխելի պահելու յոյսը հաստատուն իրականութիւն դարձնելու համար միտումնաւոր եւ իւղոտ ուղեղների ծնունդ «պետականութիւն կառուցելու» ծրագրերը…

Հայրենասիրութեան այն տեսակները, որպիսիք մեր ժամանակի մէջ երեւում են հայերիս մէջ,  սովետական հայրենասիրութեան  չարաբաստիկ ծնունդներ են, քանի որ ինքը՝ հայրենիքը մեր ժողովրդի հոգեւոր եւ բարոյական տարածքների մէջ կորցրել է իր բուն իմաստը՝ իբրեւ  հայրերի երկիր։

Իսկ հայրերի երկիրը միայն տարածք չէ։  Թէեւ տարածքը իրական հայրենիք ունենալու ոչ միայն բաւարար, այլեւ անհրաժէշտ պայմանն է։

Հայրերի երկիրը՝ հայրենիքը բազմապատիկ աւելին է, քան նոյնիսկ Տիգրան Բ արքայից արքայի կայսրութիւնը, որի մասին սեփական գիր եւ դպրութիւն չունենալու պատճառով տեղեկութիւն ունենք օտար աղբիւրներից։ Մեր դիմաց փռենք այդ հեռաւոր անցեալից մինչեւ մէր օրերը հասած հայրերի երկրի  պատմական քարտէզները եւ թռուցիկ մի հայեացք բաւական է, որպէսզի տեսնենք Հայ Ժողովրդի թշուառ ու անտէր-անտիրական վիճակը… Եւ ոչ թէ համեմատելով արքայից արքայի կայսրութեան հետ, որ գոյութիւն է ունեցել աւելի քան երկու հազարամեակ մեզնից առաջ։ Համեմատենք մեր միակ հանրապետութեան տարածքի հետ։ Այն հանրապետութեան, որ ոչ թէ անցեալի խորխորատների մէջ է, այլ հաստատուել եւ միջազգային ճանաչում է ունեցել իր օրհներգով, իր զինանշանով եւ պետութեան դրօշով։ Իրական պետութեան անյեղաշրջելի խորհրդանիշերով, որպիսիք շնականութեամբ զեղծուեցին 1991 թւականից ի վեր ռուսական դիմակափոխուած գաղութատէրերի եւ նրանց դրածոյ՝ հայկական սատրապների ջանքերով։

Անհրաժեշտ եւ բաւարար պայմանը - որպիսին տարածքն է - կորցնելուց յետոյ Հայաստան Տէրութիւնը այնպէս էլ չվերականգնուեց։ Դեռ աւելին. ճորտատիրական metropolis-ի գաղութը մնաց նո՛յն գաղութը, միայն թէ կոմունիստական metropolis-ի տիրակալութեան տակ եւ մեր կիրակոսների խանդավառութեամբ յայտարարուեց «երկրորդ հանրապետութիւն», որտեղ Հային խստավարժեցրին սիրել ռուսական կայսրութիւնը։ Եւ ոչ միայն սիրել, այլ եւ - «դասական մեծութիւններ» Հրանտ Մաթեւոսեանի եւ Սիլվա Կապուտիկեանի ականջները կանչեն -  կարօտել։

Եւ ապա, երբ «սովետական ազատ աշխարհ Հայաստանը» եւս մի կերպարանափոխութեան ենթարկուեց metropolis-ի հերթական դիմակափոխումի հետեւանքով՝ մեր իրականացած երազանքների Հայաստանը ոչ միայն հերթագրուեց իբրեւ երրորդ հանրապետութիւն, այլեւ դառնալով երրորդ աշխարհի հետամնաց ու կեղծ մի երկիր, իր ժողովրդի հետ յայտնուեց… աւելի ստոյգ՝ յայտնուել է վերջնականապէս կործանուելու եզրին։ Եւ այն պահին, երբ 1991-ից ի վեր նախագահական կարուսելի ձիերին հեծնած անհայրենիք ու անտոհմ լիմպենները՝ գջլոտները կը յաջողեն հերթական անգամ հայրենական տարածք նուիրել դրացիներին, կարող ենք մեզ գտնել միայն ու միայն «օտար, ամայի ճամբեքի վրայ»։ 

Անբան կենդանիներից տարբերուելու միակ միջոցը 

Անասնատուն, իմ հայրենի Անասնատուն,

Երջանկութեան դու իմ ոստան, փառքդ եմ երգում,

Ջորջ ՕՐՈՒԷԼ 

Համացանցային զանազան դաշտերի վրայ բազմիցս հարցում եմ արել, թէ ի՛նչ է հայրենասիրութիւնը։

Չնայած որ Հայաստանը լեցուն է «հայրենասէրներով», «պահանջատէրերով», «յաւերժութեան պահապաններով», «ազգային գաղափարախօսութիւններով», բայց այնպէս էլ ոչ ոք չուզեց յստակ մի պատասխան տալ։ Աւելի հակուած եմ այն համոզումին, որ չկարողացան… Եւ չկարողացան, քանի որ հայերի միտքը հայրենիքի ու հայրենասիրութեան նկատմամբ ո՛չ անդառնալիօրէն, սակայն անպայման պղտորուած եւ ախտահարուած է։

Ուրեմն, նախ արձանագրենք՝

Հայրենասիրութիւնը մտքի պատրանք չէ, որի օգնութեամբ մարդիկ խաբում են իրենց ու միմեանց... Հայրենասիրութիւնը անձնասիրութեան եւ եղբայրասիրութեան միաւորեալ առաքինութիւն է, որ մարդու հետ ծնւում եւ աճում է նրա մտքի լուսաւորութեան հետ։  Հայրենասիրութիւնը մարդկային հոգու ուժ է։

Եւ շարունակենք.

Քանի դեռ մարդկութիւնը տակաւին անկարող է մէկ օրէնքով եւ միմեանց նկատմամբ բարի կամեցողութեան միեւնոյն կապով ապրելու, հետեւաբար ազգերի համար հո՛ղ է պէտք, երկի՛ր է պէտք, որպէսզի հնարաւոր լինի ապրել ու բնակուել:

Եւ այդ հողը, այդ երկիրն է հայրենիքը: Բայց  հայրենիք է այն դէպքում միայն, եթէ այդ հողի վրայ մարդ ծնւում ու իր կեանքը ապրում է Աստծոյ տուած Օրէնքով եւ այնպիսի մի հասարակութեան մէջ, որտեղ իշխում են աստուածային Բարոյականութեան կողմնորոշումները, որպիսիք ՊԷՏՔ է արտայայտուած լինեն նորօրեայ եզրաբառով՝ Սահմանադրութեան մէջ:

Հայրենիք, որ ազատագրուած է օտարների բռնատիրութիւնից։ Զի այնքան ժամանակ քանի դեռ հայրերի հողը գտնւում է օտարի տիրակալութեան ոլորտում, օտարի իշխանութեան տակ կամ օտարի «բարեկամութեան» ճիրանների մէջ, դու ԱՆՀԱՅՐԵՆԻՔ ես… Ու այսօր եւս ԱՆՀԱՅՐԵՆԻՔ ես, թշուառ եւ անտէր Հայ Մարդ… Դու պատրանքներով ես ապրում։ Կարծում ես, որ եթէ սավոկային-բոլշեւիկեան քո դաստիարակութեամբ ու մտածելակերպով անյեղաշրջելի օրհներգութեան մէջ «թշուառ, անտէր» բառերը սրբագրեցիր «ազատ, անկախ» բառերով, ապա իսկապէս դարձար անկախ եւ իսկապէս ազատ։

Դարէ դար օտարների բռնատիրութեան տակ գոյութիւնը քարշ տալուց յետոյ Հայը հնարաւորութիւն ունեցաւ եւ վերականգնեց իր իսկապէս ազատ, իսկապէս անկախ Տէրութիւնը եւ հազիւ ոտքի կանգնած՝ դարձեալ այն կորցրեց։ Կասեանները, միասնիկեաննրը, խանջեանները, քոչինեանները, դեմիրճեան «ազգային հերոսը», տէրպետրոսեանական փաղանգը իր քոչարեանով ու սարգսեաններով հայրենական հողի տնօրինութիւնը սիրայոժարութեամբ յանձնեցին է Մոսկուային եւ Կրեմլին…

Իննսուն տարի առաջ Կրեմլը աւերէց, մասնատեց, «շուն ու գելի փայ» դարձրեց Հայաստան Տէրութիւնը։

Իսկ մինչ այդ թուրքահայը արդէն ստիպուած էր յայտարարել, թէ «Իմ հայրենիքը Թուրքիան է», եւ մէջքը փշրուելուց յետոյ կորցնելով հայրենական տարածքը  իբրեւ հայրենիք՝ բնաւ չկարօտեց։ Նա իր հպարտութիւնը պահպանեց Արեւմտաց Հայաստանի յիշողութեամբ, բայց կարօտը սովորեց սփոփել ռուսահայոց Հայաստանով… Իսկ ռուսահայը ընդունեց որ իր Հայաստանը, իր հայրենիքը ռուսական կայսրութիւնն է եղել ու մնում է, բնաւ չուզեց այն կորցնել ու իր դասական յայտարարուած «հոգեւոր առաջնորդների» հետ շարունակ կարօտում, կարօտում եւ կարօտից վառուած սիրտը հովացնելու համար օտարի քաղաքացի է դառնում, գնում է շէնացնելու օտար գաղութատիրոջ հողը, քանի որ իր հայրենիքը այլեւս չկայ, իր տէրութիւնը չունի, ուրեմն եւ չունի ազատ մարդու իրաւունքը Ազատ Հայրենիքի մէջ ։

Չկայ այն Հայրենիքը, որի տարածքը նախնիների քրտինքով է ոռոգուել ու առաւել եւս՝ արիւնով է ողողուել... Եւ հէնց այդ հողը, ազգային ա՛յդ սեփականութիւնն է անցնում սերունդներին իբրեւ ամենասուրբ ժառանգութիւն, որ մշակելու համար քրտինք է պէտք, եւ որը պահպանելու համար՝ արիւն:

Չկայ այն Հայրենիքը, որտեղ մարդ իր իւրաքանչիւր քայլափոխի հանդիպում է նախնիների փառաւոր  կամ  տխուր  յիշատակներին. որտեղ Յիշողութիւնը նախապայմանն է նրա կենսունակութեան:

Չկայ այն Հայրենիքը, որտեղ մարդ ապրում, աշխատում եւ հարկ եղած դէպքում իր կեանքով է պաշտպանում օտարի ոտնձգութիւնից։

Քանի որ Հայկական Բանակը իրերի ճշմարիտ վիճակը սքօղելու նպատակ ունի միայն։ Հայկական բանակը հայրենիքը պաշտպանելու համար չէ։ 1827  թուականից ի վեր հայրենիքը միայն երկու տարով է ունեցել թշնամուց պաշտպանուելու առիթ։ Եւ այդ փառաւոր տարիները եղել են 1918-20 թուականներին միայն։ Եւ Հայը ճակատագրական յաղթանակներ է շահել հէնց այդ տարիներին… Ճշմարիտ, փառապանծ յաղթանակներ՝ յատկապէս ազգային բանակի երկու Զօրավարների շնորհիւ…

Ոչ թէ ԻՄ ՀԱՅՐԵՆԻՔԸ, այլ անուանափոխուած ռուսական կայսրութիւնից ազատագրուելու նուազագոյն իսկ փորձը արիւնահեղութեամբ խափանելու է Գիւմրի տեղակայուած 102-րդ ռուսական զօրագունդը՝ նուաճուած գաղութը չկորցնելու համար։

Եւ միայն ինքնախաբէութեամբ մեր քաղաքական գոյութիւնը քարշ տուող միամիտներս ենք դեռ շարունակելու մեզ «անկախ երկիր» կարծել, երբ մեր սեփական հողի վրայ տեղակայուած է օտար զօրագունդը։ Բայց ինչո՞ւ…

Ինչո՞ւ…

Արդեօք այս հարցը պատասխան ունի՞…

Ունի՞ պատասխան, երբ հայկական կոչուող բանակը սոսկ անունափոխուած սովետական կարմիր բանակն է, որտեղ երիտասարդութեան պարտադիր ծառայութեամբ երկու-երեք տարուայ ընթացքին նրան՝ նոյն այս երիտասարդութեանը զրկում էր ոչ միայն մտածելու, այլեւ ինքնուրոյնութիւն ունենալու հնարաւորութիւնից։ Ծառայութիւնից յետոյ նոր սերնդի հիմնական զանգուածը դառնում էր հլու-հնազանդ եւ վախեցած մի գոյութիւն։

Զանազան տօնական առիթներով փառաբանուող հայկական բանակի զօրակոչուած «անտէր» երիտասարդութեանը նոյն կերպ, նոյն նպատակով «կոտրում» եւ մանկուրդներ են դարձնում։ Եւ այդ նպատակը եզակի է՝ իշխանութեան վերնախաւի պաշտպանութիւնը… Եւ ումի՞ց պաշտպանելու համար…

Հայ ժողովրդից

Եթէ վախը յաղթահարած Հայ ժողովուրդը մի օր հանդգնի ընդվզել «նախագահական հայրենիքի» իշխանութեան դէմ, ապա արիւնը կը հոսի ոչ թէ ռուս զինուորի, այլ իր իսկ զաւակների ձեռքով …

Հայկական բանակը խստավարժեցնում է հայրասպան ու մայրասպան զոմբիների։

Բայց ոչ բոլոր երիտասարդներն են դիմանում բանակի ոճրագործ բարքերին։ Մեր երիտասարդները այդ «հայկական» բանակում խոշտանգւում եւ սպանւում են գազանաբարոյ սպաների ու ենթասպաների ձեռքով։ Հայ երիտասարդների ինքնասպանութիւնները դարձել են այնքան առօրեական, որ պաշտպանութեան նախարարը, մնալով սավոկային երդումին հաւատարիմ սպա, համարձակւում է ամենալկտի սպառնալիքներով արգելել «բանակը քննադատելու» բոլոր երեւոյթները։ Զինուորական ոստիկանութիւնը հետապնդում է հայկական բանակի մասին հրատարակած վէպի հեղինակին։ Իսկ հոգեկան խանգարում ստացած հայ երիտասարդը հիւանդանոցի բակում կրկնում է մի քանի նախադասութիւն միայն, որ զոմբիացնելիս ներշնչել են նրան. «Ես պաշտպանելու եմ իմ նախագահին»։

Այս է ճշմարտութիւնը։

Ճշմարտութիւնն այն է, որ եթէ ժողովրդի ցասումը չկարողանայ զսպել հայկական բանակը կամ այնքան հասունացած լինի սերունդը, որ երբէք զէնք չբարձրացնի իւրայինի վրա, սեփական հօր ու մօր վրայ՝ յանուն գաղութի մէջ կարգուած սատրապների, ապա երկիրը նուաճած զօրքը կայ ու կայ… Ռուսական զէնքը կը պաշտպանի թէ՛ իր դրածոներին եւ թէ՛ իր սեփականութիւնը, որ մի ժամանակ, եւ վերջին անգամ իբրեւ Հայաստանի Արարատեան Հանրապետութիւն՝ ԻՄ ՀԱՅՐԵՐԻ ԵՐԿԻՐՆ էր …

Ուստի, հայրենի Երկրից մեր ոտքի տակ եղած տարածքի գոնէ չնչին մի բեկորը, որ կարող է Հայրենիք դառնալ, սպասում է ամորձիք ունեցող իր իսկական արիներին եւ արուներին, սպասում է ՎԱԽԸ յաղթահարած տղամարդկանց եւ երանելի փափկասուն տիկնանց…

Բայց այդ սպասումի մէջ սինլքորները մսխում են երկիրը, երկրի հոգեւոր ու նիւթական հարստութիւնը…

Այս սպասողական վիճակը չարաշահելով նրանք մօտ ժամանակներին օտար նուաճողին նաեւ իրաւաբանօրէն կ’յանձնեն Հայրերի երկիրը մի հերթական եւ ապօրինի փաստաթուղթ ստորագրելով։ Իսկ պուտինեան ակումբների եւ պուտինեան երիտասարդական միութիւնների ստահակները իրենց քարոզչութեամբ կը փորձեն Հային ներշնչել, թէ Հայաստանը ժամանակակից Արեւմտեան չափանիշերով եւ հայ ժողովուրդն էլ իր «կամքով» է միացել Եվրասիական միութեանը, որ Ցարական, Սովետական, Անկախ հանրապետութիւնների միութիւն յորջորջուող ռուսական կայսրութեան հերթական ու  յաջորդ անունն է արդէն։

Նաեւ կը ներշնչեն որ Հայաստանի այս մեր բեկորը վերջապէս ոչ միայն անկախացաւ, այլեւ մէկ ընդ միշտ ազատուեց ազատագրութեան դարաւոր հոգսից…    

Եւ մենք վերջնականապէս կը հաշտուենք գերութեան, ստրկութեան, գաղութային աբորիգեն դարձած լինելու մտքին։ Վերջնականապէս կը կորցնենք ոչ միայն ազգային ինքնուրոյնութիւնը, այլեւ մարդկային արժանապատուութիւնը…

Կը կորցնենք մեր Ինքնութիւնը…

Մեր ազնուազարմ Տեսակը…

Ցեղական մեր որակը անհետ կը կորչի գրողի ծոցը…

Եւ կը գոցուի ՀԱՅ ԺՈՂՈՎՐԴԻ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ վերջին էջը։ 

Կեանքի իմաստը որոնում ենք, բայց չէ որ գիտենք ապրելու իմաստը 

…Ի վերջոյ, մենք բնաւ էլ չենք ապրում դիմանալու համար։ Մենք ապրում ենք, որպէսզի դիմակայենք, զսպենք ու սանձենք, որպէսզի յաղթենք սուտն ու կեղծիքը։

Ջորջ Ուիլեամ ԿԱՐԼԷՅԼ 

Միայն ռուսին է յատկանշական այն համոզմունքը, թէ Հայրենիքը ոչ այլ ինչ է, եթէ միայն պետութիւն։ Բայց խնդիրն այն է որ պետութիւնը ստեղծւում է ժողովրդի հենքի վրայ։ Եւ իրեն հաստատելուց յետոյ պետութիւնը մեկուսանում է ծողովրդից, յետոյ ձեռք բերած իշխանութեամբ գործի լծուած՝ բոլոր հնարաւոր եւ նոյնիսկ անհնարին թուացող միջոցներով յաջողացնում է տիրակալական իր կրնկի տակ առնել ամբողջ հասարակութիւնը։ Ռուսական կոմունիզմի գործնական կառուցման ձախողուած փորձը դրսեւորել է յոյժ ռուսական այս «պետա-շինարարական» ընթացքը։ Այսօր, արդէն առանց սքօղուելու ռուսական տէրութիւնը դարձեալ իրականացնում է ժողովրդին «պետականութեամբ» (державство), «հայրենասիրութեամբ» հնազանդեցնելու իր փորձուած միջոցը։

Բայց դժբախտութիւնն այն է, որ ռուսական այս մտայնութիւնը արդէն արմատներ ունի Հայ հասարակութեան մէջ։ Եւ հասարակութիւնից անջատուած, մեկուսացուած իր կեանքով ապրող հայաստանեան իշխանութիւնը շարունակում է ներշնչել ռուսական այս իդիոտիզմը։ Իշխանութիւնը իրեն ներկայացնելով իբրեւ «հայրենիք», բոլոր նրանց, ովքեր ընդվզում են Պետական-պաշտօնական «հայրենիքի» տիրակալութեան դէմ՝ քարոզչամեքենայի համատարած գործողութիւններով նրանց յայտարարում է «օտարամոլ», «արեւմտամետ» եւ նոյնիսկ «դաւաճան»։ Եւ այս ամէնը ա՛յն դէպքում, երբ խմբակային «ղեկավարութիւնը» - ազգային ժողով, նախարարական մարմին եւ նախագահ - ստեղծուեցին ժողովրդի, հասարակութեան հիմքի վրայ, բայց նոյն այդ հասարակութեան ռուսական իդիոտիզմի մոլորութեամբ դարձալ ներկայանում են իբրեւ «հայրենիք»։

Այսպիսով, բոլորովին զարմանալի չէ, երբ պետական ամբողջ մեքենայի ոճրագործութիւնները՝ անհատների եւ զանգուածային սպանութիւններ, տասնեակ հազարներով տնանկ ընտանիքներ, bidonville-ների թշուառ բնակիչներ՝ գաւառական Hotel Ritz-երի եւ դոդաէկլեկտիկ Versailles դղեակների առատութեան մէջ, ձեռքի կոշտուկներով վաստակելու համար պանդխտութեան գնացող տասնեակ հազարաւոր տղամարդիկ, մարմին ծախելու գնով սէր անելու համար պանդխտութեան գնացող հազարաւոր կանայք, բանակի ոճրագործ սպաներ, հասարակութեան յատակից յայտնուած գեներալներ եւ աղքատութեան մէջ իրենց գոյութիւնը քարշ տուող ազատամարտիկներ, ովքեր չունեցան իւրայինների ձեռքով զարնուած լինելու «բախտը»… չմոռանանք Երկրի բնական հարստութիւնների կողոպուտը, որ իրականացնում են ապօրինի իշխանութեան բարձրագոյն մարմինները՝ նախագահից մինչեւ նախարարներ, վարչապետից մինչեւ մարզպաններ ու քաղաքապետեր… այդ կողոպուտը իրականացնում են կամայականօրէն՝ առանց այն էլ կամայականօրէն յօրինուած սահմանադրութիւնը ոտքի ջնջոց դարձնելով… չմոռանանք այն շներին ու նրանց լակոտներին, որոնց բուծեցին երկու տասնամեակների ընթացքին եւ որոնք հանդէս են գալիս վարկաբեկելով հեռաւոր ու մօտիկ ռազմական ու մշակութային գործիչների անունները, քանի որ թաքնւում են այդ անունների տակ… չմոռանանք որ այդ ահել ու ջահել լակոտները վարկաբեկելով վարկաբեկում են Դաւանանք ու Հաւատք, քանի որ Դաւանանքն ու Հաւատքը ազգային կեանքի հիմքն են ու բարոյական կողմնորոշումների աւազանը… չմոռանանք կրթութեան Դպրանոցների ողբալի վիճակը եւ Գեղեցիկի ու Բարու նկատմամբ ճիւաղային ու անողօք զանցառութիւնը… Եւ այս ամէնի հետեւանք՝ Հոգեզրկուած ժողովրդի յուսահատութիւնը չմոռանանք…

Երբ Հայաստանը արագօրէն դատարկւում է, ապա մարդիկ ոչ թէ հայրենիք են լքում, ինչպէս հանգերգում են պետական-պաշտօնական տիտղոսների ուսադիրներով եւ կրծքին կախած զանգուլակներով մտաւորական հորջորջուող պալատական ծաղրածուները, այլ մերժում են մարդկային արժանապատուութիւնը տրորող եւ մարդուն  ստորացնող, նուաստացնող «պետականութիւնը»… Մերժում են Հայրերի Երկիրը օտարին յանձնելու նախապատրաստուող  «պետականութիւնը»…

Հայաստանի «պետականութիւնը» հասարակութեան աչքից սուրմա փախցնելով յաջողութեամբ կառուցեց 1991-ին իշխանութիւնը գրաւած եւ ժողովրդական ընդվզումի եռքի ընթացքին երես ելած քափը։

Այդ «պետականութեան» համար ճշմարիտ է լոկ այն, ինչը ձեռնտու է իրեն… Աւելի յստակ՝ իր գրպանին…

Մենք այս ամենը տեսնելու առիթն ունեցանք, երբ  նախագահի, վարչապետի, բնապահպան նախարարի, հոգեւոր առաջնորդ մի եպիսկոպոսի, այնուհետեւ մշակոյթի անկիրթ նախարարի, նաեւ «տնտեսութեան աճ» ապահովող եւ «քաղաքացիների համար «կուլտուրական հանգստի գօտիներ» ստեղծող ու անտառներ ոչնչացնող «բիզնեսմենների» փոխադարձ ու միասնական գործողութիւններով ազգային հարստութիւնը թէ՛ գանձարանից եւ թէ՛ բնութիւնից գողանալու ժամանակ՝ բացայայտեցինք մէկը միւսի տակ դրած նրանց պոչերը … Երբ նախագահի պոչը գտնւում է նախարարի, իսկ նախարարի պոչը՝ եպիսկոպոսի, եւ եպիսկոպոսի պոչն էլ ձեռնակատիրոջ տակ, ապա այսպիսի պոչախառն круговая защита-ն (շրջակենտրոն պաշտպանութիւն), դառնում է բոլոր այդ պոչաւորներից երբեւէ հաշիւ պահանջելու դէպքում՝ պոչերը իրարից զատելու անհնարին մի գործ։ Սա յայտնի է եօթանասունամեայ այն փորձից, երբ քաղբիւրոյի կամ հայկուսկենտկոմի բիւրոյի «կոլեկտիւ» որոշումները դառնում են ոչ թէ առանձին մարդկանց համապատասխան յանցագործութիւն, այլ «կոլեկտիվ» վճիռ յանուն ժողովրդի «բարեկեցութեան» կամ «ապահովութեան»… Եւ այսպիսով, օրինակ, 1937-ը դատապարտւում է (դատապարտւո՞մ է) իբրեւ հայ ժողովրդի կարմիր ջարդի մի հերթական փուլ, բայց այդ ոճրագործութեան հեղինակը եւ նրա կոլեկտիվի անդամները մնում են իբրեւ «հայասէր», իսկ «կուլտուրական ռեւոլիւցիայի» կազմակերպիչն ու իրականացնողը ներկայացւոմ է իբրեւ ազգային մշակոյթի պահապան եւ «հալածուող մտաւորականութեան» նուիրեալ ու պաշտպան…

Նրանք, մեր այս պոչաւորները, հարմարաւէտ տեղաւորուել են «պետութիւն» կոչուող տանիքի տակ եւ շարունակ փորձում են ապացուցել մի բան որ հնարաւոր չէ ապացուցել… Նրանք այսօր էլ, երբ Երեւանը արդեն կանաչազրկուածի հոգեվարքի մէջ է, ամէն կերպ փորձում են ապացուցել, թէ այն ամէնը, ինչ ձեռնտու է «պետութեան կառոյցին»՝ օգտակար եւ նոյնիսկ անհրաժեշտ է մարդուն, քաղաքացուն… Թէեւ այդ Մարդը, այդ Քաղաքացին ընդհանրապէս զուրկ է Մարդու իր իրաւունքից, պետականութեան դիմաց անպաշտպան ու անօգնական է իբրեւ Քաղաքացի։

Բայց…                                                                        

Գալիս է Սերունդը…

Գալիս է մի Սերունդ, որ բնաւ էլ «պատանի երկրապահների» զոմբիանոցով չի անցել. որ ոչ փետրահանուած արծիւներից է, ոչ էլ անասնատան ամորձատուած լակոտներից։ Սերունդը գալիս է ոչ թէ իշխանութիւններ պաշտպանելու ժողովրդից, այլ ժողովրդին փրկելու պետութեան այն կառոյցից, որի անունը հայրենիք են դրել մեր դարաւոր ոխերիմ բարեկամ-գաղութարարները եւ նրանց հաւատարիմ սատրապները։

Սերունդ է գալիս, որ Հայրենիք կոչուելու իրաւունքը կը վերադարձնի իրեն՝ հասարակութեանը եւ հայ ժողովրդին։ 

Եվ վերջապէս… 

«…Մենք ապրում ենք միայն ներկայով, նրա սեղմ սահմաններում, առանց անցեալի եւ ապագայի, ապրում ենք մեռեալ մի ճահիճի մէջ։

Եղո՜ւկ այն ժողովրդին, եթէ ստրկութիւնը չի կարողացել նրան նուաստացնել, քանի որ այդպիսի ժողովուրդը ստեղծուած է ստրուկ լինելու համար։ Մեր յիշողութիւնները երէկուայ օրից այն կողմ չեն հասնում. մենք, այսպէս ասած՝ օտար ենք ինքներս մեզ… Մենք զուրկ ենք ներքին զարգացումից ու բնական առաջադիմութիւնից. ամէն մի նոր գաղափար անհետ դուրս է մղում հները, քանի որ այն ոչ թէ հետեւում է նրանց, այլ յայտնւում է Աստուած գիտէ, թէ որտեղից։

Ես նախընտրում եմ ձաղկել իմ հայրենիքը, նախընտրում եմ նրան վշտացնել, գերադասում եմ ստորացնել, միայն թէ չխաբել նրան»։

Պեոտր ՉԱԱԴԱԵՒ 

17-19 Մարտ, 2012
Փարիզ

Լուսանկարը` հեղինակի Facebook-ի էջից