HY RU EN
Asset 3

Բեռնվում է ...

Էջի վերջ Այլ էջեր չկան բեռնելու համար

Որոնման արդյունքում ոչինչ չի գտնվել

Արբանյակներից ստացվող տվյալներ գտնելու եւ կիրառելու ռեսուրսներ

Ուղեցույցի 2023 թվականի այս վերախմբագրված տարբերակի հեղինակներն են Reuters-ի տվյալների լրագրության խմբագրի տեղակալ Ռայան ՄաքՆիլը, Մերիլենդի համալսարանի Ֆիլիպ Մերիլի ժուռնալիստիկայի քոլեջի հետաքննական լրագրության դասախոս Դեբորա Նելսոնը եւ անկախ լրագրող, GIJN-ի ռեսուրսների կենտրոնի նախկին տնօրեն Թոբի Մակինթոշը։

Արբանյակները հետաքննության հզոր գործիքներ են։ Լրագրողները հայթայթում են արբանյակային պատկերներ եւ հեռահար զոնդավորման տվյալներ՝ բացահայտելու խնդիրների լայն շրջանակ՝ ծառերի կորուստ եւ անտառային հրդեհներ, համավարակների վտանգ եւ կլիմայի փոփոխություն, ստրկություն եւ զանգվածային ազատազրկումներ:

Այս ուղեցույցի վերջին հրատարակությունից ի վեր կառավարությունները եւ մասնավոր ոլորտը նոր արբանյակներ են գործարկել կամ նախագծել: Լրագրողները լայնորեն կիրառում են նաեւ սինթետիկ բացվածքի ռադարը (անգլ.՝ Synthetic aperture radar, SAR), որը երկրի մակերեւույթից արտացոլվող միկրոալիքային ազդանշանները որսալու համար օգտագործում է արբանյակի վրա տեղադրված ալեհավաք եւ կարող է ներթափանցել ամպային ծածկույթի միջով:

Արբանյակներն օգնել են լրագրողներին հայտնաբերելու մեթան գազով աղտոտվածությունը, արձանագրելու նավթի արտահոսքերը, տեղորոշելու զանգվածային գերեզմանները եւ հիմնավորելու պատերազմի քարոզչության առկայությունը։

GIJN-ի այս համառոտ ուղեցույցում անհնար է մանրամասն ներկայացնել բոլոր տեխնոլոգիական միջոցները կամ դրանց կիրառումը: Բայց այն լավ հիմք է՝ հասկանալու, թե ինչպես գտնել արբանյակային պատկերներ եւ տվյալներ, վերլուծել եւ ներկայացնել դրանք, ինչպես նաեւ՝ ուր դիմել փորձագիտական օգնության համար: Ահա թե ինչ բաժիններից է բաղկացած ուղեցույցը՝

  1. Ոգեշնչվեք. պատմություններ ամբողջ աշխարհից
  2. Որտեղ գտնել արբանյակային պատկերներ
  3. Ծրագրեր
  4. Ուղեցույցներ, ուսումնական նյութեր, հուշաթերթիկներ

1. Ոգեշնչվեք. Պատմություններ ամբողջ աշխարհից

Չինաստանում համակենտրոնացման գաղտնի ճամբարների մասին պատմող Պուլիցերյան մրցանակակիր շարքից մինչեւ մարդկանց կողմից Ամազոնի անտառների միտումնավոր հրկիզումների հետաքննություն. ահա այսպիսին են ստորեւ բերված բավականին թարմ պատմությունները, որոնք պատրաստվել են արբանյակային տեխնոլոգիաների անմիջական կիրառմամբ՝

2. Որտեղ գտնել արբանյակային պատկերներ եւ տվյալներ

Գոյություն ունեն բազմաթիվ աղբյուրներ, որոնք առաջարկում են բարձրորակ պատկերներ եւ տվյալներ: Մենք կսկսենք լրագրողների համար օգտակար ժողովածուներից եւ վերլուծություններից, որոնց կհաջորդեն աղբյուրների մեր սեփական ցուցակը եւ դրանցից օգտվելու հուշաթերթիկները:

Ժողովածուներ

Քարտեզագրման ռեսուրսների արխիվներ. գործիքակազմ լրագրողների համար. քարտեզների հետ կապված ռեսուրսների ընդարձակ ցանկ ԱՄՆ-ի Պրոֆեսիոնալ լրագրողների ասոցիացիայից (անգլ.՝ Society of Professional Journalists): 

Bellingcat-ի առցանց հետաքննությունների գործիքների հավաքածու. քարտեզագրման, արբանյակների, տեղորոշման եւ արտաքին դիտման վերաբերյալ տեղեկություններով առցանց աղյուսակ՝ ավելի քան 70 աղբյուրների հղումներով:

Արբանյակային պատկերների 15 անվճար աղբյուրներ՝ իրենց ուժեղ եւ թույլ կողմերի վերաբերյալ մեկնաբանություններով եւ բաց կոդով (անգլ.՝ open source) հեռահար զոնդավորման 13 ծրագրային փաթեթներ GISGeography-ից:

Արբանյակային տվյալների թոփ 10 անվճար աղբյուրները SkyWatch-ից. արբանյակային տվյալների կոմերցիոն ագրեգատոր, որն առաջարկում է արբանյակային անվճար տվյալների առաջատար մատակարարների համառոտ նկարագրություններ՝ նշելով դրանց առավելություններն ու թերությունները:

Անվճար արբանյակային պատկերներ. տվյալների մատակարարներ եւ աղբյուրներ ցանկացած իրավիճակի համար. պատկերների առաջատար աղբյուրների մանրամասն համեմատություն EOS Data Analytics գյուղատնտեսական ուղղվածության կոմերցիոն արբանյակային ընկերությունից: Սա գերազանց ուղեցույց է, որը բացատրում է, թե որ անվճար մատակարարն է լավագույնս համապատասխանում ձեր հմտություններին եւ կարիքներին՝ միեւնույն ժամանակ ներկայացնելով սեփական վճարովի ծառայությունները:

Առաջատար մատակարարներ

Google, Bing, Yandex եւ ուրիշներ

Google-ի, Bing-ի, Yandex-ի եւ նման այլ ընկերությունների քարտեզային ծառայությունների միջոցով տրամադրվող արբանյակային պատկերներն այն առանցքային կետն են, որտեղից պետք է սկսել: Նրանք էականորեն համալրում են լրագրողի գործիքակազմը: Դրանք բացառիկ գործիքներ են տեղանքին ծանոթանալու համար՝ հատկապես արտաքին դիտման (street-level) լուսանկարչական գործիքների հետ համակցությամբ: Ահա թե ինչու են լրագրողները, որոնք զբաղվում են լուսանկարների կամ տեսանյութերի աշխարհագրական դիրքի տեղորոշմամբ, ապավինում այս գործիքներին:

Թեեւ որոնման համակարգերն օգտագործում են Maxar-ի կամ Airbus-ի նման կոմերցիոն մատակարարներից ստացվող բարձր կետայնությամբ պատկերներ, դրանք հաճախ մի քանի ամսվա են կամ ավելի հին: Բարձր կետայնությամբ ավելի թարմ պատկերների համար դուք պետք է ուղղակիորեն աշխատեք այդ ընկերությունների հետ (տե՛ս ստորեւ):

Զգուշացում. Երբեմն ընկերությունները գրաքննության են ենթարկում պատկերները տարբեր պատճառներով: Խելամիտ կլինի տվյալների համեմատական ստուգում իրականացնել: Եվ, ինչպես ցույց է տվել BuzzFeed News-ը, այդ գրաքննությունը կարող է մեծ պատմության հիմք դառնալ:

Մատակարարների ցանկի առաջատարների շարքում Google-ի մի քանի արտադրանքներ են:

Google Earth Pro-ն համակարգչի աշխատանքային սեղանին ունենալու կարեւորագույն ռեսուրս է: Դուք կարող եք պատմական «էքսկուրս» կատարել՝ դիտելով պատկերներ, որոնք հաճախ բարձր կետայնությամբ են: Ավելի հին պատկերների հետ համեմատելու նպատակով կարելի է նաեւ նոր տվյալներ ներմուծել: «Քանոն» («ruler») գործիքը հեշտացնում է օբյեկտների միջեւ հեռավորության հաշվարկը: Այն նաեւ ներառում է Google Street View պատկերներ, երբ այդպիսիք առկա են:

Google Maps-ը արդյունավետորեն լրացնում է Google Earth Pro հավելվածը՝ շնորհիվ անցյալում արված փողոցային լուսանկարների։ Այն կարող է օգտակար լինել բաց կոդերի միջոցով արվող հետաքննությունների եւ արբանյակային պատկերները «տեղում» ստուգելու համար:

Google Earth Engine-ը (GEE) ունի արբանյակային պատկերների, հեռահար զոնդավորման տվյալների եւ գիտական տվյալների բազաների հսկայական գրադարան: Այդ տվյալները կարող են օգտագործվել համաշխարհային, տարածաշրջանային կամ տեղական մակարդակով ժամանակի ընթացքում Երկրի մակերեսին տեղի ունեցող փոփոխությունները հայտնաբերելու, չափելու եւ համեմատելու համար: Այս գործիքին տիրապետելու համար շատ ավելի ժամանակ է պահանջվում, քան որոշ այլ ռեսուրսների դեպքում: Սրա մասին ավելին ներկայացված է ստորեւ՝ ծրագրային ապահովման բաժնում:

Google-ի գործիքներից զատ, քարտեզագրված արբանյակային պատկերների մյուս կարեւոր աղբյուրները հետեւյալներն են ՝

Կառավարություններ

Լրագրողները պետք է ճանաչեն երկրագնդի դիտարկման երկու՝ Landsat եւ Sentinel-2 ծրագրերը, որոնք կառավարում են Միացյալ Նահանգների Երկրաբանական ծառայությունը (անգլ.՝ United States Geological Survey, USGS) եւ Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը (անգլ.՝ European Space Agency): Այս արբանյակները նախատեսված չեն փոքր օբյեկտներ զննելու համար, բայց իրենց հրաշալի են դրսեւորում որեւէ տարածաշրջանում ավելի լայնածավալ փոխակերպումները դիտարկելիս:

1972 թվականից ի վեր Landsat-ի մի շարք արբանյակներ պտտվում են Երկրի շուրջ եւ լուսանկարներ անում: Landsat 8-ը եւ Landsat 9-ը 30 մետր կետայնությամբ ամենաթարմ տարբերակներն են:

Երկու Sentinel-2 արբանյակներից առաջինն արձակվել է 2015 թվականին, որին հաջորդել է երկրորդը՝ 2017 թվականին: Սրանք 10 մետր կետայնությամբ պատկերներ մատակարարող արբանյակներ են:

Landsat-ի եւ Sentinel-ի համակցությամբ հասանելի է դառնում պատկերների հզոր հավաքածու՝ երկրագնդի տարածաշրջանային փոփոխությունները երկարաժամկետ կտրվածքով հասկանալու համար:

Կան մի շարք կայքեր, որտեղ հնարավոր է ուսումնասիրել այս պատկերները:

Օրինակ` USGS-ն վարում է LandsatLook հարթակը, իսկ Sentinel-ի պատկերները կարելի է դիտել Եվրոպական միության Copernicus Data Space Ecosystem-ում:

Մեկ այլ օգտակար կայք է SentinelHub-ի EO դիտարկիչը, որտեղ հնարավոր է դիտել եւ՛ Landsat-ի, եւ՛ Sentinel-2-ի պատկերները: EO դիտարկիչն ունի նաեւ յուրաքանչյուր պատկերի համար նախատեսված լուսապատկերային գծերի պատրաստի համակցություններ, որոնք ցուցադրում են բուսականության ընդհանուր վիճակը, քաղաքային միջավայրերը, ջուրը կամ ձյունը: Sentinel Hub-ը վերջերս Planet Labs-ի ձեռք բերած Sinergise մասնավոր ընկերության արտադրանքն է:

EO դիտարկիչում առկա են տվյալներ արբանյակային մի շարք այլ ծրագրերից: Օրինակ՝ կարող եք նաեւ դիտել Sentinel-1-ի տվյալները, որն օգտագործում է SAR-ը կամ Sentinel-5-ը, որը չափում է օդի աղտոտվածությունը: Դա լավ հարթակ է պետական աղբյուրների հասանելի տվյալների լայն շրջանակի ծանոթանալու համար:

NASA

NASA EarthData. ԱՄՆ-ի Օդագնացության եւ տիեզերական տարածության հետազոտությունների ազգային գործակալությունը՝ ՆԱՍԱ-ն (անգլ.՝ National Aeronautics and Space Administration, NASA), առաջարկում է արբանյակային տվյալների շտեմարանների եւ տվյալների վրա հիմնված արտադրանքների լայն հավաքածու: NASA Worldview-ն ինտերակտիվ գործիք է, որն ապահովում է գրեթե իրական ժամանակի բարձր կետայնությամբ պատկերներ մի շարք տարբեր արբանյակներից, ներառյալ գեոստացիոնար արբանյակները, որոնք կենտրոնանում են Երկրի մի հատվածի վրա` մշտադիտարկելով այնպիսի երեւույթներ, ինչպիսիք են, օրինակ, եղանակային օրինաչափությունների զարգացումը կամ անտառային հրդեհների տարածումը: Worldview-ն նաեւ հղումներ է կատարում քարտեզագրման եւ վիզուալացման մասնագիտացված գործիքների, ինչպիսիք են FIRMS-ը՝ հրդեհների համար եւ EMIT-ը մեթանի արտանետումների համար, ինչպես նաեւ հասանելի է դարձնում NASA-ի մեկ տասնյակից ավելի տվյալների կենտրոններ եւ հարակից արբանյակներից ստացվող տվյալներ: NASA Earth Observations-ը եւս մեկ հարթակ է՝ մթնոլորտի, ցամաքային մակերեւույթների, օվկիանոսների, էներգիայի, շրջակա միջավայրի եւ այլնի վերաբերյալ տվյալների ավելի քան 50 շտեմարաններով: Տվյալների ուսումնասիրությամբ զբաղվող օգտատերերին աջակցելու նպատակով առկա են գործիքակազմեր՝ ըստ թեմաների՝ աղետներ, անտառային հրդեհներ եւ կենսաբանական բազմազանություն:

NOAA

NOAA-ի (The US National Oceanic and Atmospheric Administration, հայ.՝ ԱՄՆ-ի Օվկիանոսների եւ մթնոլորտի հարցերով ազգային վարչություն) ենթակայության տակ գործող Ազգային բնապահպանական արբյանյակների, տվյալների եւ տեղեկատվության ծառայություն (անգլ.՝ National Environmental Satellite, Data, and Information Service). NOAA-ն տրամադրում է մի քանի ինտերֆեյս՝ համաշխարհային մթնոլորտային պատկերներին եւ կլիմային, եղանակին եւ շրջակա միջավայրին առնչվող տվյալներին մուտք ստանալու համար:

USGS

USGS Earth Explorer. Բացի վերը նշված LandsatLook ինտերֆեյսից, USGS-ը Earth Explorer-ի միջոցով ապահովում է մուտք մի շարք տվյալների հավաքածուներ: GISGeography-ի ուղեցույցը կարող է օգնել Earth Explorer-ն ուսումնասիրելիս:

Կոմերցիոն մատակարարներ

Թեեւ Landsat-ի եւ Sentinel-ի անվճար տվյալները մասշտաբային փոփոխություններն ուսումնասիրելու հիանալի հնարավորություն են տալիս, ավելի բարդ վերլուծության համար անհրաժեշտ է ստանալ պատկերներ որեւէ կոմերցիոն մատակարարից, ինչպես դա արեց Associated Press-ը՝ 2015 թվականին Պապուա Նոր Գվինեայում ստրկության մեջ գտնվող անձանց որսած ձուկը տեղափոխող նավերին հետեւելու համար, եւ Reuters-ը 2022 թվականին՝ ստուգելու ականատեսների նկարագրությունները Եթովպիայի ժամանակավոր բանտերում պահվող հազարավոր էթնիկ տիգրայիների անմարդկային պայմանների մասին:

Սույն ուղեցույցի պատրաստման պահին Maxar Technologies-ին եւ Airbus-ին էին պատկանում ամենաբարձր կետայնությամբ (30 սմ) արբանյակները: Յուրաքանչյուրն ունի պորտալներ, որտեղ կարելի է տեսնել առկա պատկերները, բայց դրանց համար անհրաժշտ է դիմել ընկերության մամուլի ծառայությանը կամ մի շարք վերավաճառող ընկերություններից որեւէ մեկին:

Planet Labs-ը կարող է օգտվել 3.7 մետր կետայնությամբ արբանյակներից բաղկացած իր համաստեղությունից, որն ամեն օր ծածկում է գրեթե ողջ Երկիրը: Ընկերությունն ունի նաեւ 50 սանտիմետր կետայնությամբ մի քանի արբանյակներ, որոնք հատուկ հրահանգավորման կարիք ունեն։

Capella Space-ը լուսանկարում է բարձր որակի SAR պատկերներ: Կետայնոությունը 50 սանտիմետրից պակաս է:

BlackSky-ը կարող է ուղղորդել արբանյակներին եւ ստանալ տվյալներ 90 րոպեի ընթացքում:

Պատկերները կարելի է գնել նաեւ հետեւյալ վերավաճառող ընկերություններից՝

Շահույթ չհետապնդող կազմակերպություններ

Տեղեկատվական դիմակայունության կենտրոնը (անգլ.՝ Centre for Information Resilience) համագործակցում է լրատվամիջոցների հետ՝ մերկացնելու մարդու իրավունքների խախտումները, պատերազմական հանցագործությունները, ապատեղեկատվությունը եւ առցանց բռնությունը: Նրա «Ուշադրություն Ռուսաստանի քարտեզին» (անգլ.՝ Eyes on Russia Map) հատուկ նախագիծը հետեւում է Ուկրաինայի հակամարտությանը:

Global Fishing Watch-ը անվճար մուտք է տրամադրում դեպի արբանյակային պատկերներ, տվյալների հավաքածուներ եւ օվկիանոսներում մարդու գործունեությանը հետեւելու ծրագրեր:

Global Forest Watch-ը տրամադրում է անվճար մուտք դեպի արբանյակային պատկերների տվյալներ եւ վերլուծություններ՝ հետեւելու ծառերի կորստին եւ անտառահատումներին եւ թույլ է տալիս անհատականացված ահազանգեր ստեղծել որոշակի հետաքրքրություն ներկայացնող վայրերի համար:

Radiant Earth Foundation-ում հասանելի են գործիքներ եւ ուսումնական նյութեր երկնքից՝ արբանյակներից, անօդաչու թռչող սարքերից արված պատկերներ, որոնց հիմնական ուղղվածությունը կլիմայի փոփոխությունը եւ բնապահպանությունն են:

Resource Watch-ը տրամադրում է անվճար եւ ներբեռնելի տվյալների ժողովածուներ եւ վիզուալացման գործիքներ՝ մշտադիտարկելու ռեսուրսներին առնչվող հարցերի լայն շրջանակ՝ կլիմայի փոփոխություն, ջրային ռիսկեր, աղտոտում, աղքատություն, միգրացիա եւ պետություննեերում անկայուն վիճակներ: Այն հովանավորում են Համաշխարհային ռեսուրսների ինստիտուտը (World Resources Institute) եւ այլ կազմակերպություններ:

SkyTruth-ը շրջակա միջավայրի եւ ռեսուրսների պահպանության վրա կենտրոնացած կազմակերպություն է, որը պատրաստակամ է խորհրդատվություն տրամադրել հետաքննական նախագծերի վերաբերյալ: SkyTruth-ի էլ-փոստի հասցեն է՝ [email protected]: Skytruth-ը ժամանակագրական կարգով ներկայացնում է լրագրողների հետ արված իրենց նախագծերը:

3. Ծրագրեր

Աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի (անգլ.՝ Geographic Information System, GIS) ծրագրերին տիրապետելը կարող է ընդլայնել արբանյակային պատկերների կամ հեռահար զոնդավորման տվյալների հետ աշխատանքի ձեր հնարավորությունները: Ստորեւ բերված GIS հարթակները թույլ են տալիս տարբեր աղբյուրներից բազմաշերտ տվյալներ հավաքել եւ այդ շերտերի վերաբերյալ տարածական վերլուծություններ իրականացնել:

Esri-ն, GIJN-ի հետ համաձայնությամբ, անդամ կազմակերպություններին սիրով տրամադրում է ArcGIS ծրագրի անվճար արտոնագրեր՝ պատկերների հետ աշխատելու եւ քարտեզներ ստեղծելու համար: Լրացուցիչ տեղեկությունների համար դիմեք GIJN-ին՝ այստեղ:

Լայնորեն կիրառվում է QGIS-ը` բաց կոդով GIS ծրագիրը համակարգիչների համար:

R-ը եւ Python-ը ծրագրավորման լեզուներ են՝ զինված բազմաթիվ գրադարաններով` վեկտորային եւ ռաստերային (կետային) վերլուծություն իրականացնելու համար:

Google Earth Engine-ի (նախկինում հիշատակված) պատրաստի օգտագործման պատկերները եւ հեռահար զոնդավորման տվյալները ծավալով պետաբայթերի են հասնում,: Կարող եք նաեւ վերբեռնել ձեր սեփական պատկերները, ինչպես նաեւ վեկտորային ֆայլեր: Վերջապես, դա համապարակ GIS միջավայր է, որը հնարավորություն է տալիս վերլուծելու հսկայական քանակությամբ տվյալներ: Բայց հզորության հետ մեկտեղ, այս գործիքին տիրապետելու համար շատ ավելի ժամանակ է պահանջվում:

Google News Initiative-ը մշակել է լրագրողների համար նախատեսված ուսումնական նյութերի շարք Google Earth Engine-ի (GEE) բազմաթիվ գործառույթների վերաբերյալ, օրինակ՝ թե ինչպես ստեղծել ժամանակի փոփոխությունները գրանցող (անգլ.՝ time-lapse) տեսանյութեր, հետեւել ծառածածկույթների փոփոխություններին եւ մշտադիտարկել ձկնորսական նավատորմերը: Google-ը նաեւ հրապարակել է մի շարք բացատրական  եւ ուսումնական նյութեր:

Նկատի ունեցեք, որ GEE-ի Code Editor-ով աշխատելու համար հարկավոր է JavaScript-ի իմացություն: Դուք կարող եք GEE-ով աշխատել R-ի եւ Python-ի իմացությամբ եւս:

4. Ուղեցույցներ, ուսումնական նյութեր, հուշաթերթիկներ

Ռեսուրսներ ըստ թեմաների

Կոնֆլիկտներ

Կլիմայի փոփոխություն եւ շրջակա միջավայր

Մարդու իրավունքներ

Ստրկություն եւ հարկադիր աշխատանք

Ստուգում

Այս նյութը պատրաստվել և թարգմանվել է Գլոբալ հետաքննական լրագրության ցանցի կողմից՝ ԵՄ ֆինանսական աջակցությամբ։ Բնօրինակ նյութը՝ հղումով։

Մեկնաբանել

Լատինատառ հայերենով գրված մեկնաբանությունները չեն հրապարակվի խմբագրության կողմից։
Եթե գտել եք վրիպակ, ապա այն կարող եք ուղարկել մեզ՝ ընտրելով վրիպակը և սեղմելով CTRL+Enter