Մեր հյուրն է «Սարդարապատ» շարժման նախաձեռնող խմբի անդամ, Շուշիի առանձնակի գումարտակի նախկին հրամանատար Ժիրայր Սեֆիլյանը

- Պարոն Սեֆիլյան, Դուք այսօր ինչպե՞ս եք գնահատում մեր երկրի արտաքին քաղաքականությունը: Անվերջ խուսանավում ենք աշխարհի ուժային երկու կենտրոնների միջև: Մինչև ե՞րբ:

- Չեմ կարծում, որ խուսանավում ենք: Կասեի, որ առհասարակ այսօր այս պետություն կոչեցյալը չունի արտաքին քաղաքականություն: Եվ եթե խուսանավում կա, ապա ոչ թե հանուն երկրի շահերի, այլ իշխանությունը պահպանելու համար ընդամենը: Ավելին ասեմ. այսօր Հայաստանի ու հայ ժողովրդի գործոնն ավելի շատ կարողանում են օտարներն օգտագործել, քան դա հաջողվում է մեզ:

- Մենք պատերազմ վարեցինք, հաղթեցինք պատերազմում: Մեր դիվանագիտությունը համարժեք քայլեր անո՞ւմ է, որպեսզի ամրագրվի այդ հաղթանակը:

- Դժբախտաբար, պատերազմի ընթացքում ևս համարժեք չէր մեր դիվանագիտական կորպուսի բովանդակությունն ու աշխատանքը: Չնայած մենք հաղթում էինք պատերազմական գործողություններում, բայց քաղաքացիական իշխանության մեծ մասը պարտվողական տրամադրությամբ գործիչներ էին: Նման իրավիճակում մեր հաղթանակը պարզապես հրաշք էր, առեղծված էր: Պատերազմից հետո քաղաքական այդ գործիչներն էլ ավելի ստրկամիտ դարձան: Մեր ռազմական հաջողությունները դիվանագիտական ճակատում տարեցտարի վերածվեցին պարտությունների:

- Բայց եթե մեծ հայացքով նայենք, սա այն պատերազմն էր, որ մենք հաղթեցինք, երբ հույսներս դրեցինք մե՛զ վրա: Ասացինք' մեզ Ռուսաստանը չի օգնի, մեզ Արևմուտքը չի օգնի: Մենք ենք' մեր բազուկը:

- Ձեր ասած միտքն արտահայտվեց հիմնականում նվիրյալների կողմից, և ո՛չ թե այդ օրերի քաղաքական ու ռազմական ղեկավարների: Եթե այս վերջինները ևս այդպես մտածեին, ապա, կարծում եմ, մեր նվաճումները շատ ավելի մեծ կլինեին, վնասներն էլ' ավելի քիչ:

- Համենայն դեպս, մենք այդ պատերազմում կարողացա՞նք մեր վախը հաղթահարել: Մեր' դարերով եկած վախը: Ի վերջո, ցեղասպանություն էինք ապրել նաև:

- Շատ կարևոր էր Արցախյան պատերազմի հաղթանակը: Բայց չմոռանանք, որ ցեղասպանությունից հետո մենք հաղթանակներ ևս ունեցել ենք. Սարդարապատի ճակատամարտ ենք ունեցել: Իսկ այդ օրերին շատ ավելի հուսահատ էր մեր ժողովուրդը, բայց իր մեջ ուժ գտավ ու նման հաղթանակ տարավ: Նշանակում է' հայ ժողովուրդն իր մեջ պահպանում է այդ ներուժը: Այսօր էլ մենք ունենք հրաշքներ գործելու ներուժը:

- Բայց այդ հրաշքը երևան է գալիս ծայրահեղ իրավիճակներում: Հանգիստ, խաղաղ ժամանակներում այն տեղի է տալիս:

- Այդպես է, և պատճառը պետության բացակայությունն է. մեզ չի հաջողվել պետություն ստեղծել: Եվ հայ ժողովրդի գլխավոր օրակարգը պետք է լինի պետության օր առաջ ստեղծումը: Որովհետև եթե չկա պետություն, ապա հոռի, բացասական որակները, որ հարյուրավոր տարիների ընթացքում մեզ ներարկվել են օտար կայսրությունների տիրապետությունների օրոք, մենք տանում ենք մեզ հետ: Այսօր էլ դրանք մեզ հետ են: Բացասական այդ որակներից, նաև հոգեբանական կարծրատիպերից հնարավար կլինի ձերբազատվել միայն ու միայն հստակ պետական քաղաքականության շնորհիվ: Հայոց պետությունը պետք է իր առջև դնի ժողովրդին հոգեպես, բարոյապես մաքրելու, նրան վերարթնացնելու, ենթագիտակցական մակարդակներում ինքն իրեն մոտեցնելու, նաև անցած ուղին իմաստավորելու խնդիրները: Իսկ մեր ներկա ունեցածը պետություն չէ. ընդամենը նստած են վարչարարական խմբակներ' կուսակցություններով, թայֆաներով, որոնք վարչական ռեսուրսների օգտագործմամբ կառավարում են երկիրն իրենց անձնական շահերի համար:

- Համենայն դեպս, կարծես պատերազմից հետո տեղի ենք տվել. կրկին մեր մեջ շատացել է վախը, ազգային ոգին այլևս նախկինը չէ:

- Հուսահատություն, այո, կա: Բայց ասեմ, որ 1992-ին էլ վիճակը բարվոք չէր (պատերազմի սկիզբը պետք է հաշվել այդ թվից' Շուշիի ազատագրումից հետո): Ճիշտ է, ազգային զարթոնք կար, բայց ժամանակի ապիկար իշխանությունների մեղքով սկսվեց ոգեղենության սրընթաց անկում: Մենք ականատես եղանք հայ մարդու կողմից մեկ այլ հայ մարդու հանդեպ բռնությունների, կեղեքումների, հաշվեհարդարների: Բայց անքան մեծ էր ոգեղենությունը, որ այդքան անիրավությունների մեջ անգամ ինչ-որ չափով այն պահպանվեց: Դրա շնորհիվ էլ մենք հաղթեցինք:
Ինչ վերաբերում է այսօրվան, ապա, այո, բարոյահոգեբանական առումով ներկայումս ավելի վատ է: Բայց կա մի բան, որը հակակշռում է այս իրողությանը. մենք ունենք նոր սերունդ: Եվ ես չեմ կասկածում, որ ազգային-բարոյական հաջողությունների հասնելու առումով այս սերունդը գերազանցելու է նախորդին:

- Եթե նոր պատերազմ լինի, իսկ, իրատես լինենք, այն բոլորովին էլ բացառված չէ, մենք այս անգամ ինչպե՞ս կկռվենք:

- Ներկա ռեժիմի օրոք պատերազմի վերսկսումը կլինի ի վնաս մեզ: Ուստի պետք է արագացնենք պետություն ստեղծելու գործը:

- Ի՞նչ նկատի ունեք' պետություն ստեղծել ասելով:

- Պետք է երկիրը կառավարի մի համակարգ, որի դավանած արժեքները համահունչ լինեն մեր ժողովրդի իղձերին: Նաև' նրա էությանը: Պետք է կտրուկ բարելավվի բարոյահոգեբանական վիճակը երկրում: Հակառակ դեպքում, կրկին ասեմ, նոր պատերազմը տանուլ ենք տալու: Այս գեներալիտետով հնարավոր չի լինի հաղթանակ տանել: Չնայած, նույն այդ գեներալներին ես չեմ մեղադրում, որովհետև ամեն ինչ գալիս է քաղաքական ղեկավարությունից: Իսկ քաղաքական իշխանությունն ասես լինի արտադրական մեքենա, որն անխտիր բոլորին պետք է փչացնի:

- Իսկ էպոսագետ Վարդան Սեդրակյանը, ով նաև առաջիկա նախագահական ընտրություններին մտադիր է իր թեկնածությունն առաջադրել, ռուսական Геополитика ինֆորմացիոն- վերլուծական կայքին տված հարցազրույցում ասում է' որպեսզի Ռուսաստանի հետ սահման ունենանք, պետք է ազատագրենք հայկական Գանձակ քաղաքը' Կիրովաբադը: Ինչպիսի՞ն է Ձեր վերաբերմունքը:

- Ինձ համար միանշանակ է, որ մեր այսօրվա 42 հազար քառակուսի կիլոմետրանոց հայրենիքը առանց Նախիջևանի հեռանկար չունի: Այս հարցի ամբողջական լուծումը հեռանկարային իմաստով ես տեսնում եմ Արաքսից Քուռ բնական սահմանների վերականգնման մեջ: Այդ տարածքում ներառվում է նաև Գանձակը:

Եվ ես Ձեզ ասեմ. եթե Արցախյան պատերազմի ժամանակ մենք ունենայինք ավելի ազգային քաղաքական և ռազմական ղեկավարություն, ապա կարող էինք նաև այդ տարածքների ազատագրման ականատեսը լինել: Քանզի Քուռ հասնելու մասին խոսակցությունը արդեն 1994-ի մայիսին այլևս ուտոպիա չէր: Ճիշտ է, այդ ժամանակ հայկական ուժերը ևս հյուծված էին, սակայն դիմացը լուրջ ուժեր չկային կանգնած այլևս: Ադրբեջանցիները չէին կարողանում սեփական ուժերը մոբիլիզացնել: Կռվում էին վարձկանները: Իսկ երբ վարձկանների քիթը ևս ջարդեցինք, արդեն մեր առաջ դատարկ էր: Այնպես որ, եթե երկու ամիս ևս չհամաձայնեինք զինադադարին, պատերազմի ավարտական պատկերն այլ կլիներ: Ես հիշում եմ, որ արդեն նախապատրաստվում էինք շարժվել դեպի Բարդա, որից հետո' Եվլախ: Եվլախ դուրս գալով' դատարկվում էր Քուռի աջ ափը: Իսկ Եվլախը, գիտեք, երկաթգծային, նավթա-գազային հանգույց է նաև: Այն էլ ասեմ, որ դա կարող էինք անել շատ կարճ ժամանակում. ընդամենը օրերի հարց էր: Բայց մենք չարեցինք: Այնպես որ Վարդան Սեդրակյանի այդ հայտարարությունը բնավ երևակայական ծրագիր չէ, այն իրականանալի հարց է:

- Դա ի՞նչ իրավիճակում կարող է տեղի ունենալ:

- Այսօր ռեգիոնը կրկին խառնակ վիճակում է: Եվ եթե խառնակ վիճակը հանգեցնի պատերազմի, մենք պետք է օգտվենք առիթից ու վերջնականապես լուծենք խնդիրը: Որովհետև մենք չենք կարող երկար տարիներ պահել և՛ արևելյան, և՛ արևմտյան հսկայական սահմաններ: Նաև այնքանով ուտոպիա չէ հարցը, քանզի գործ ունենք Ադրբեջան անունով արհեստական պետության հետ, որն ըստ էության մի փոքրիկ կայսրություն է, որը մասնատելն այդքան էլ դժվար չէ: Բայց միտումը միայն մասնատելը չէ. մյուս ժողովուրդները' լեզգիները, թալիշները ևս ունեն ազատ ապրելու իրավունք:

ԳՈՀԱՐ ՍԱՐԴԱՐՅԱՆ