2024թ․ դատարանն արդարացրել է Գերասիմ Ավետիսյանին և պարտավորեցրել է դատախազությանը հրապարակայնորեն ներողություն խնդրել։ Սակայն Ավետիսյանը չգիտեր, որ ներողության տեքստն արդեն հրապարակվել է։ Օրենքը նախատեսում է հրապարակային ներողություն՝ որպես ապօրինի քրեական հետապնդման հետևանքների վերականգնման միջոց, սակայն այդ ներողությունները հաճախ մնում են աննկատ։

Գ․ Ավետիսյանին մեղադրանք էր առաջադրվել այն բանի համար, որ նա 2023թ․ սեպտեմբերի 21-ին, Հանրապետությունում ստեղծված քաղաքական լարված իրավիճակի պայմաններում, «Ֆեյսբուք» սոցիալական ցանցի իր էջում հրապարակել է 1 րոպե 33 վայրկյան տևողությամբ տեսանյութ։ Ըստ մեղադրանքի՝ այդ տեսանյութում նա հնչեցրել է քաղաքական հայացքներով պայմանավորված բռնություն գործադրելու հրապարակային կոչեր:

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը Գերասիմ Ավետիսյանին առաջադրված մեղադրանքով 2024թ․ ճանաչել է անմեղ, քանի որ չի հաստատվել, որ մեղսագրվող արարքը նա է կատարել։ Դատախազությունը վերաքննիչ, այնուհետև վճռաբեկ բողոքներ է ներկայացրել, սակայն առաջին ատյանի դատարանի արդարացման դատավճիռը մնացել է անփոփոխ։ Հայաստանի Հանրապետությունից հօգուտ Գ․ Ավետիսյանի բռնագանձվել է 500.000 դրամ՝ որպես փաստաբանի վարձատրության փոխհատուցում։ Բացի այդ, դատարանը պարտավորեցրել է քրեական հետապնդում հարուցած մարմնին հրապարակայնորեն ներողություն խնդրել Գ․ Ավետիսյանից։

2021թ․ հունիսի 30-ին ընդունված Քրեական դատավարության օրենսգիրքը սահմանում է, որ արդարացված անձի պահանջով քրեական հետապնդում հարուցած մարմինը պարտավոր է հրապարակայնորեն ներողություն խնդրել։ Նպատակը արդարացված անձի հեղինակությունն ու բարի համբավը վերականգնելն է։ 

Քրեական հետապնդման մասին պաշտոնական տեղեկությունները սովորաբար արագ և լայնորեն տարածվում են։ Սակայն, եթե հետագայում պարզվում է, որ անձն անմեղ է, օրենքով նախատեսված հրապարակային ներողությունը հաճախ նույն հրապարակայնությունը չի ստանում։ Պատճառը օրենսդրական բացն է, հստակեցված չէ, թե որտեղ և ինչպես պետք է հրապարակվի ներողության տեքստը։ Հրապարակային ներողությունը Քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի կարևոր երաշխիքներից է, սակայն դրա կիրառման պրակտիկան ցույց է տալիս, որ օրենքի այս պահանջը հաճախ սահմանափակվում է ձևական կատարմամբ։ 

Դատախազության տրամադրած տվյալների համաձայն՝ օրենքի ուժի մեջ մտնելուց ի վեր հրապարակային ներողություն խնդրելու վերաբերյալ ներկայացվել է ընդամենը 7 պահանջ, որից 5-ը հրապարակվել է, իսկ 2-ը քննարկման փուլում է (2026թ. հուլիսի 13-ի դրությամբ)։ Սակայն ներողություն խնդրելու տեքստերից որևէ մեկը չի հրապարակվել Դատախազության պաշտոնական կայքում կամ վերջինիս օգտագործած սոցիալական էջերում։

Դատախազությունը հրապարակային ներողություն է խնդրել դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած ակտերով արդարացված Գերասիմ Ավետիսյանից, Նարեկ Մալյանից, Արտակ Հովհաննիսյանից, Կարապետ Պողոսյանից և Բորիս Բախշիյանից (դատավոր է): Օրինակ՝ Կարապետ Պողոսյանից ներողություն հայցելու տեքստը հրապարակվել է «Զարկերակ» լրատվամիջոցում։

Մեղադրում են բարձրաձայն, ներողություն են խնդրում լուռ 

Ներողության տեքստի հրապարակումը հարցեր է առաջացնում ոչ միայն օրենքի կիրառման, այլև դրա նպատակի իրացման վերաբերյալ։ Եթե հրապարակային ներողությունը չի տեղադրվում այն պաշտոնական հարթակում, որտեղ Դատախազությունը հրապարակում է իր հաղորդագրություններն ու պաշտոնական տեղեկությունները, ապա որքանո՞վ է այն իրականում հրապարակային։

Բացի այդ, օրենքը չի սահմանում, թե ինչ ժամկետում պետք է հրապարակվի ներողությունը և որտեղ այն պետք է հրապարակվի։ Այս բացը պետական մարմնին թողնում է լայն հայեցողություն՝ ինքնուրույն ընտրելու թե՛ հրապարակման ժամանակը, թե՛ հարթակը։ Գործնականում Դատախազությունը կարող է անհարկի ձգձգել այդ տեքստի հրապարակումը, քանի որ ժամկետային կաշկանդվածություն չունի: Նման իրավիճակի առնչվել է նաև փաստաբան Հարութ Ակլունցը:

Նա «Հետք»-ի հետ զրույցում ասաց, որ խնդրահարույց է Դատախազության պրակտիկան, քանի որ իմաստազուրկ և անպիտան է դարձնում քրեադատավարական կարգավորումները: Իսկ դրանցով ապահովում են այն նվազագույն գործողությունները, որոնք միտված են փոքր-ինչ վերականգնելու հանիրավի քրեական հետապնդման ենթարկված անձի սահմանափակված իրավունքները:

«Անհամեմատելի է այն միջամտությունը, որ ենթադրում է անձի նկատմամբ քրեական հետապնդումը՝ սկսած ազատության սահմանափակումներից ու զրկումներից մինչև բարի համբավի շահարկում: Որպես այդ սխալի հետևանք քրեական հետապնդման մարմինը պարտավոր է ներողություն խնդրել, բայց նույնիսկ դա չեն ուզում անել: Կարծես պատվից ցածր են համարում: Բայց դա առաջին հերթին քաղաքացու նկատմամբ պետության և հանրային ծառայողի վերաբերմունքի հարց է: Ի վերջո, օրենսդրի կամքի հարգման հարց է: Օրենսդիրն արդեն որոշել է՝ Դատախազությունը պետք է կատարի օրենքի պահանջը՝ այն բովանդակությամբ և նպատակով, որի համար այն սահմանվել է»,- նշում է փաստաբանը:

Քանի որ օրենսդիրը հստակ չի կարգավորել հարցը, իսկ Դատախազությունն էլ չի ցանկանում իր պաշտոնական հարթակներում հրապարակել ներողության տեքստերը, արդյունքում դրանք հիմնականում հրապարակվում են սահմանափակ լսարան ունեցող լրատվամիջոցներում: Մինչդեռ քրեական հետապնդման մասին պաշտոնական տեղեկությունները սովորաբար տարածվում են պետական մարմնի պաշտոնական հարթակներով և լայնորեն հասանելի են հանրությանը։

Եթե օրենքի նպատակը արդարացված անձի հեղինակության վերականգնումն է, ապա տրամաբանական կլիներ, որ հրապարակային ներողությունը հրապարակվեր առնվազն այն պաշտոնական տեղեկատվական հարթակներում, որտեղ հանրությունը տեղեկանում է քրեական հետապնդումների մասին, և այդ տեքստը հրապարակվեր անմիջապես՝ պահանջ ստանալուց հետո։ Հակառակ դեպքում վտանգ կա, որ «հրապարակային ներողությունը» կվերածվի ձևական ընթացակարգի՝ առանց իր բուն նպատակին հասնելու։

Լուսանկարը՝ Նարե Պետրոսյանի