Եվ մեր անվերջ տեղացող հարվածների տակ ամուր
Վերջին անգամ նայեց մեզ և աչքերը փակեց լուռ...
Ալֆրեդ դը Վինյի

Աշնանային ցուրտ, ամպամած օր էր: 

Հարափոփոխ երկնքում մերթ արևն էր խնդում, մերթ` ամպերը տիրում:

Եղեգներում քնած գայլը, սակայն, չէր ջերմանում աշնան խաբուսիկ արևից: Չարագուշակ երազից սրտնեղած` դողում էր և ոտքերը ջղաձգում: Չոր ու դեղնած եղեգների անվերջ սվսվոցը գայլի կուչ եկած մարմինն ավելի հոգնատանջ էր դարձնում և ազդում նյարդերի վրա: Ծուլորեն ու դժգոհ ոտքի կանգնեց, նայեց եղեգների արանքից. աջ ու ահյակ ցրիվ էր եկել ոչխարների հոտը: Հանդարտ առաջացավ, խուսափուկ դուրս եկավ եղեգնուտից և, տեսնելով հոտի գլխին կանգնած մարդու ներկայություն, շրջանցեց նրան ու թեթև քայլերով բարձրացավ գետի հոսանքն ի վեր, որտեղ գարնան վարարումից հետո աճել էին մանր ճյուղեր:

Ոչխարներին հետևող Մոսիկն անմիջապես նկատեց գայլին: Տունը մոտ էր և Մոսիկը ձայնեց փոքր եղբայրներին. Կարիկին` հրացան բերելու, իսկ Սուվարին` ամենագնաց մեքենայով կտրելու գայլի ճամփան: Նա ուզում էր շուրջկալ սարքել: Տենդագին հապճեպությամբ երեք եղբայրները կազմակերպեցին գայլին շուրջկալի մեջ առնելու գործը:    

Գայլը, ձայներից ու որսկան շների իրարանցումից զգաց մոտեցող վտանգը, ճեղքեց մանր ճյուղերի միջով ու դուրս եկավ բաց դաշտ` շտապելով պատսպարան գտնել: Տեսնելով մեքենան, որ կտրում էր իր ճամփան, գայլը շեղվեց, կանգնեց: Չկողմնորոշվելով իրադրության մեջ` անթույլատրելի դադար տվեց: Թաքնվելու հնար չկար: Գայլը շրջվեց և որպես փրկության միակ ելք` աճապարեց նորից դեպի մանր ճյուղերը: Գետի աջ ափի ճյուղերի մեջ թաքնվել էր Մոսիկը, ձախում` Կարիկը: Վերջինս չէր տեսնում գայլի մոտենալը. նրան դա զգուշացրեց ավագ եղբայրը` Մոսիկը, քանզի դաշտի տեսարանը նրա կողմն էր: Գայլը մտավ գետ` մյուս ափն անցնելու: Կարիկի հրացանը որոտաց. ետևի ոտքից վիրավոր գայլը իրեն նետեց հակառակ ափ: Որոտաց Մոսիկի հրացանը: Կրակոցների համազարկի տակ մի պահ արդեն չըմբռնեց` ա՞ջ գնա, թե՞` ձախ: Փորձեց ճեղքել ուղիղ գետի միջով` հոսանքն ի վար և դուրս գալ զարհուրելի աքցանից: Մոսիկի երկփողանին երկրորդ անգամ թնդաց արդեն գայլի գլխին ու ձախ աչքին. նա շուռ եկավ... Աչքերը մշուշվեցին...

*** 

Եվ մշուշված աչքերի մեջ տեսլացավ հանկարծ այն սարսափելի ձմեռը, երբ մայրն իրեն առաջին անգամ տարավ հեռու քարանձավ, ուր իր նման բազմաթիվ սերնդակիցներ կային: Հետո մոր հետ, կողք կողքի, թեթև կտրեցին անցան լայնարձակ տափաստանն ու հասան անտառին: Ինքը բավականին քաղցած էր. մայրն անմիջապես զգաց դա, քայլերը դանդաղեցրեց, առաջ անցավ և հիանալի ցատկով բռնեց նապաստակին: Ինքը նույնպես ցատկեց, բայց զոհը վաղուց շունչը փչել էր: Կուշտ կերավ, նայեց մորը, և զգաց, որ ավելի շատ սիրեց նրան...

Իրիկնանում էր: Նրանք շտապեցին անտառի ավելի խիտ մացառները և իրար փաթաթված` քնեցին: Երբ արթնացավ, մայրը չկար: Երկար որոնեց նրան, ոռնաց աղեկտուր: Բայց… չգտավ:

Ու իր գայլային աղեկտուր ոռնոցը տարածվեց ձմռան սառն առավոտի անսահմանության մեջ և դրա արձագանքից հասկացավ, որ մենակ մնաց արար աշխարհում: Հետո ինչքան թշվառ ու սոված օրեր անցկացրեց, երկրպագեց լուսնին, բայց ոչ ոք չանսաց նրա մենակության կանչին, մինչև որ գարնան կենարար հալոցքը մի քիչ բարելավեց իր վիճակը: Բարձրացավ լեռները, խառնվեց ոհմակներին, ինչքան որս արին, հավասար հոշոտեցին, և երբ կուշտ էին լինում, պառկում էին խորխորատների տաք սալերին կամ գզվռտվում իրար հետ: Ու այդպես քանի ձմեռներ անցկացրեց, քանի անգամ խուսափեց վտանգից, բացի նախորդ ձմեռվանից, երբ ընկերներն հերթով ընկան, իսկ ինքը, ոտքի թեթև վերքը լիզելով, մի գիշերվա մեջ կտրեց անցավ մի ողջ լեռնազանգված` հեռու, հեռու որսորդի աչքից… Բայց ահա քաղցը ստիպեց իջնել բնակավայրին մոտիկ և կեր հայթայթել: Չարագուշակ երազի պատճառով տրամադրություն չունեցավ մինչև լուսածագը հեռանալ, ինչի համար էլ հատուցեց… 

***

Գայլի մուգ կարմիր արյունը տարրալուծվեց աշնանային սառը գետի ջրերին և ինչպես ջրի թեթև ալիք օրորվում էր նրա անշունչ ու գզգզված մարմինը...

Մոսիկը կռացավ, բռնեց անշնչացած գայլի թրջված ոտքից և նրան քարշ տվեց ափ: Ձախ աչքը արյունակալել, դուրս էր ընկել և միայն աջ աչքն էր անվնաս մնացել,  ուր դաջված էր մնացել մոխրագույն հորիզոնների գունատ արտացոլանքը միայն…

Ատոմ Հակոբյան