Այսօրվա մամուլի ասուլիսում քաղաքական տեխնոլոգ Կարեն Քոչարյանը պատասխանեց լրագրողների՝ փետրվարի 18-ին կայանալիք նախագահական ընտրություններին վերաբերող հարցերին

-Պարոն Քոչարյան, ինչպե՞ք եք բնորոշում Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակը:

-Սովորաբար Հայաստանում նախագահական ընտրությունները միշտ ավելի լարված են անցնում, քան Ազգային ժողովի ընտրությունները: Այս տարի կարծես թե դերերով փոխվեցին. ԱԺ ընտրությունները շատ ավելի բուռն էին և լարված, քան այն, ինչ մենք տեսնում ենք այս պահին, որովհետև կա գործող նախագահ, կա ևս 7 թեկնածու: Բոլոր 7-ի իրական շանսերը գրեթե բացակայում են. մեկինը՝ մի քիչ շատ, մեկինը՝ մի քիչ քիչ, մեկի շանսերը ընդհանրապես բացակայում են:

-Այդ դեպքում ինչո՞ւ են պայքարի մեջ մտել:

-Քաղաքական պայքարի մեջ, հատկապես նախագահականի առումով, մտնում են այս կամ այն դիվիդենտներ քաղելու համար: Մեկը մտնում է քաղաքական դիվիդենտ հավաքելու, մյուսը մտնում է՝ նյութական դիվիդենտ հավաքելու համար: Մարդ կա, որ, օրինակ, պարզապես հայտ է ներկայացնում քաղաքական դաշտ մտնելու համար, որովհետև ուզում են, որովհետև չի ավարտվում կյանքը նախագահական ընտրություններով, հետո նորից լինելու են գործընթացներ, որպեսզի այդ գործընթացներից դուրս չմնան: Մարդ էլ կա (ինձ համար անհասկանալի է) 5 տարին մեկ գալիս-գնում է, այդ ընթացքում չի երևում: Երևի թե նյութական դիվիդենտ են քաղում:

Ես կարծում եմ, որ, օրինակ, Րաֆֆի Հովհաննիսյանի, Հրանտ Բագրատյանի պարագայում կոնկրետ քաղաքական գործընթաց է: Ինձ համար անհասկանալի է, երբ ԱԺ երկրորդ քաղաքական ուժը կամ ընդդիմության լիդեր ուժը չի ներկայանում: Ինձ համար դա ավելի անհասկանալի է, քան այն պարագան, որ մտնում են՝ իմանալով, որ պարտվելու են: Բոլոր ոլորտներում էլ, ասենք, «Սուպերսթարում», մտնում են: Մարդը գիտի, որ ինքը անտաղանդ է, երգում է, բոլորը ծիծաղում են, երգ չէ, բայց մտնում է խաղի մեջ՝ ասենք, երևալու կամ ինչ-որ մեկին ինչ-որ մի բան ապացուցելու համար:

-Առաջադրվել ցանկացող 15 մարդու ցանկը, որ մինչև հունվարի 14-ը ներկայացված էր, ձեզ վրա ի՞նչ տպավորություն թողեց: Մի քիչ ծիծաղելի չէ՞ր:

-Ես հակված չեմ ոչ ծիծաղել, ոչ ձեռք առնել մարդկանց: Մարդիկ են, հայտ են ներկայացնում:

-Նախագահի պաշտոնի համար կարատեիստը կամ ուրիշը հա՞յտ է ներկայացնում:

-Հիմա կասեք՝ ձրի չէ՝ 8 մլն ընտրագրավ կա: Բայց այդ 8 մլը, եթե մենք հաշվի առնենք մեր գովազդային շուկան, մեկ ամիս «ռասկրուտկա» լինելու համար շատ էժան է ստացվում: Եթե մարդը խնդիր ունի հայտ ներկայացնելու, ինչ-որ հաղորդագրություններ փոխանցելու կամ «ռասկրուտկա» լինելու, նոր քաղաքական դաշտ մտնելու համար, շատ հարմար է 8 մլն տալ, և ձրի մեկ ամիս բոլորը իր մասին խոսեն: Դա նոր բան չէ, դա հայտնի գովազդային հնարք է: Պիտի ինչ-որ մի առիթ լինի, որ մարդիկ փորձեն այդպես «ռասկրուտկա» լինել: Լավ առիթ է, փորձում են մտնել դաշտ:

-Պարոն Քոչարյան, դուք նշում եք, որ նախագահական ընտրություններին մասնակցելու հայտ ներկայացրած թեկնածուները, բացի գործող նախագահից, հաղթանակ տոնելու միայն տեսական հնարավորություններ ունեն: Թեկնածուներից ո՞ւմ եք ավելի հավանական համարում 2-րդ տեղը զբաղեցնելու համար:

-Հրանտ Բագրատյան, Րաֆֆի Հովհաննիսյան: Այս 2-ն էլ պետք է ֆիքսեն, թե ով կլինի մոտակա 1-2 տարում ընդդիմության առաջնորդ գոնե ֆորմալ առումով: Եթե հետո ճիշտ օգտագործեն իրենց այդ դիվիդենտը, որը կքաղեն ընտրություններից, ֆորմալը կարող է դառնալ նաև ոչ ֆորմալ լիդերություն:

-Շատ է խոսվում այն մասին, որ դաշտը մրցակցային չէ, և ընտրությունները տեխնիկական բնույթ են կրելու: Հիմնական մեղադրանքը ուղղված է Հանրապետական կուսակցությանը: Արդյոք դա միայն Հանրապետականի՞ խնդիրն է:

-Որ դաշտը մրցակցային չէ, լրիվ համաձայն են: Որ նաև Հանրապետական կուսակցությունը ունի իր բավականին լուրջ մեղքը, համաձայն եմ: Բայց ես չեմ կարծում, որ Հանրապետականը գնաց, բռնեց ինչ-որ մեկի ձեռքը, ասաց. «Չդնես քո թեկնածությունը, դուրս արի պայքարից»: Հիմա ինձ կարող են այն 8 հոգին ասել. «Մեզ չգրանցեցին»: Բայց այն 8 հոգին էլ քաղաքական ֆիգուրներ չէին:

Անգամ Րաֆֆի Հովհաննիսյանը, որը «Ժառանգություն» կուսակցության առաջնորդն է, ինքնաառաջադրված է: Քաղաքական կուսակցությունները հրաժարվում են մասնակցել նախագահական ընտրություններին, որոնք համարվում են հնգամյակի հանրապետության քաղաքական գործընթացների գագաթնակետը:

-Այսինքն՝ ընդդիմությունն անելի՞ք ուներ՝ խոսք ասելու, նորովի ներկայանալու, համախմբվելու:

-Եկել է այն պահը, որ սերնդափոխություն է լինելու: Այն, ինչ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը ասաց, ես շատ լուրջ եմ ընդունել: 60 տարեկանից հետո արդեն գնալ նոր ընտրությունների, երբ դեմը 5 տարի կա…: 88 թվի սերունդը սպառել է իրեն. մեկը սպառել է զուտ քաղաքականապես, մեկը բարոյապես է մաշվել, մյուսը մաշվել է զուտ տարիքային առումով, ինչը նորմալ է:

Ղարաբաղյան զարթոնքի սերունդը գնում է դաշտից: Սա վերջին ընտրությունն է: Եթե համարենք, որ Սերժ Սարգսյանը, Րաֆֆի Հովհաննիսյանը, Հրանտ Բագրատյանը այդ սերնդի ներկայացուցիչներն են, այդ սերունդը մյուս ընտրություններին եթե ունենա էլ թեկնածու, լինելու է այնքան ծիծաղելի, ինչքան ծիծաղելի են ձեզ համար նրանք, ովքեր այսօր ուզում են առաջադրվել:

-Ընտրություններից հետո նորովի հանդես գալու այդ նորուժն ունե՞նք:

-Սուրբ տեղը դատարկ չի մնում: Քաղաքական դաշտ է ձևավորվելու նոր սերնդից և իշխանական թևում, և ընդդիմադիր, և այլընտրանքային: Նոր սերնդի դաշտ է ձևավորվելու: Համարում ենք, որ զերո վիճակն է գալիս (և եկել ենք այդ վիճակին), որ զրոյից պիտի հիմա նորից սկսենք:

-Ինչո՞ւ երեք խոշոր կուսակցությունները՝ ԲՀԿ-ն, ՀԱԿ-ը և ՀՅԴ-ն, որոշեցին դուրս գալ ընտրապայքարից:

-Ինձ համար անհասկանալի է: Գոնե եթե բոյկոտ հայտարարեին, ես կընդունեի դա որպես քաղաքական քայլ, այդ դեպքում կհասկանայի: Անգամ ՀԱԿ-ի պայմաններում, երբ համակարգողը՝ Լևոն Զուրաբյանը, հայտարարել է, որ բոյկոտում են, ես դա չեմ համարում համակարգված քաղաքական բոյկոտ, որովհետև դրա մասին չի հայտարարել գնացող առաջնորդը (ինքն ընդամենը ասել է, որ «ես գնացի»), հետո Լևոն Զուրաբյանը հայտարարել է, որ բոյկոտում են, հետո Հրանտ Բագրատյանը մասնակցել է:

ՀՅԴ-ն չի հայտարարել, որ բոյկոտում է, ԲՀԿ-ն չի հայտարարել, որ բոյկոտում է: Մնացած բոլոր դեպքում, ճիշտն ասած, իմ ականջին ոչ ոք չի եկել-չի ասել, թե ինչու չեն մասնակցում: Կարող ենք ենթադրել՝ ինչու չեն մասնակցում:

-Հաշվի առնելով 68 տարեկան լինելու մասին Լևոն Տեր-Պետրոսյանի հայտարարությունը՝ ՀԱԿ-ի դեպքում հասկանալի չէ՞ր ընտրություններին չմասնակցելը:

-Հասնականալի չէր ինձ համար: Լևոն Տեր-Պետրոսյանը 68 տարեկան էր, գնաց: Կարող էին պաշտպանել, օրինակ, Հրանտ Բագրատյանին կամ, օրինակ, Նիկոլ Փաշինյանին: Այնպես չէ, որ այնտեղ բոլորը 60-ն անց էին: Եվ անպայման չէ, որ առաջնորդը մասնակցի: Առաջնորդը փոխվում է:

Ամբողջ աշխարհում վերջին 30-40 տարում՝ երևի դը Գոլից ու Չերչիլից հետո (Բեռլուսկոնիին չհաշված. դա առանձին պատմություն է, որովհետև իրենք մեզ շատ նման են իրենց ամեն ինչով), յուրաքանչյուր տեղ անցավ ժամանակը՝ հետ չի գալիս ոչ մեկ, փոխվում է: Այնտեղ ռոտացիոն սկզբունքը շատ հստակ է: Անգամ ԱՄՆ-ում լինի Հանրապետական թե Դեմոկրատական կուսակցություն, եթե այդ կուսակցության թեկնածուն պարտվում է ընտրություններում, հաջորդ ընտրություններին դուք նույն թեկնածուին չեք տեսնի, միանգամից առաջնորդի ռոտացիա է լինում:

Մեզ մոտ չկա նման բան ոչ հաղթողի, ոչ պարտվողի դեպքում: 20 տարում արդեն սարդոստայն է ամեն ինչի վրա կապած: Միայն Քրիստոնեադեմոկրտական կուսակցության առաջնորդն է փոխվել. Ազատ Արշակյանը գնացել է, հետո եկել է Մարտիրոսյանը, հետո Խոսրով Հարությունյանը: Եվ մեկ էլ «ՍԻՄ»-ում Հրանտ Խաչատրյանին փոխարինել է Հայկ Բաբուխանյանը: Դուք ինձ չեք կարող ցույց տալ մեկ այլ դեպք, որ ոչ մահանալու պատճառով առաջնորդ փոխված լինի:

-Ձեր կարծիքով՝ ԲՀԿ-ի մոտ կես միլիոնի հասնող ընտրողները իշխանությա՞ն, թե՞ ընդդիմության թեկնածուին կընտրեն:

-ԲՀԿ-ի ընտրազանգվածը բավականին խառն է: Այնտեղ կա լուրջ լյումպենացված ընտրազանգված, որը ընտրակշառքով է գնացել ընտրության: Հիմա եթե իշխանական թևը նույնը առաջարկի, կգնան այնտեղ: Այնտեղ կա շատ լուրջ քաղաքական հատվածը՝ հենց ԲՀԿ անդամները, որոնք իրենց բնույթով չեն կարող լինել ընդդիմություն, այլընտրանք: Այսինքն՝ իրենք ի սկզբանե իշխանական են, և բնական է, որ իրենք իրենց զանգվածին տանելու են դեպի իշխանական թև, որովհետև եթե ԲՀԿ-ն չմտնի կոալիցիա ընտրություններից հետո, ԲՀԿ-ն քանդվելու է. մի հատվածը գալու է իշխանություն, մյուս հատվածը գնալու է այնտեղ, որտեղ իրեն փող են տալիս:

Եթե մտավ կոալիցիա, ԲՀԿ-ն կշարունակի մնալ: ԲՀԿ-ն ի սկզբանե չի կարող լինել ընդդիմություն, որովհետև ցուցակում, կուսակցությունում ընդգրկված մարդկանց մեծամասնությունը մտել է նրա համար, որ լինի իշխանական լծակներին մոտ: Վեց ամիս մի հատվածը մի կերպ դիմացավ, պարզ է, որ հերքում են և այլ, բայց հասկանալի է, որ խմորումներ կան, լինելու են:

-Արդեն խոսակցություններ կան, որ որոշ մարզերում, մասնավորապես Կոտայքում ԲՀԿ-ականները պետք է սատարեն գործող նախագահին:

-Կարծում եմ՝ Գյումրիում էլ: Այնպես չէ, որ Գյումրիում Րաֆֆի Հովհաննիսյանի համար է աշխատելու Բալսանյանը:

-Պարոն Քոչարյան, ի՞նչ պատկեր ենք ունենալու փետրվարի 19-ին:

-Գործնականում շանսեր չունեն մնացածը: Ես կարծում եմ, որ ամսի 18-ը ավելի շատ լինելու է ինաուգուրացիայի օր, քան ընտրության օր: Այ, այս ընտրությունները տարբերվում են նրանով, որ «հետո»-ն շատ ավելի հետաքրքիր է լինելու, քան նախընտրական շրջանը: Շատ լուրջ պայքար է գնալու նախագահական ընտրություններից հետո բոլոր թևերում, բոլոր ճակատներում՝ տնտեսական, քաղաքական, իշխանական, ընդդիմության:

Կա գրեթե ամայացած ընդդիմադիր դաշտ. ընդդիմադիր դաշտում ինչը ո՞նց է ձևավորվելու, իշխանական դաշտում ի՞նչ է լինելու, իշխանական թևում ո՞վ է հաղթելու՝ օլիգարխի՞կ, թե՞ քաղաքական հատվածը: Հասնակալի է, որ շատ վաղուց արդեն կա այդ համակարտությունը: Պարզապես երբ 2 տարի ընտրություններ են, միշտ նման դեպքերում կոնսոլիդացիա է տեղի ունենում, և այդ բաները ջրի երես դուրս չեն գալիս: Բայց օլիգարխիկ թևի և քաղաքական թևի պայքարը անպայման դուրս է գալու ջրի երես:

Շատ հետաքրքիր է՝ որ կողմն է լինելու արտաքին քաղաքականությունը. գնալու ենք եվրասիակա՞ն ուղղությամբ, որը գոյություն չունի, բայց գոյություն ունի մաքսային համաձայնագիր, որի հետ կապված կլինեն գազի գներ և այլն, թե՞ ընտրելու ենք եվրոպական ուղղությունը: Հանրապեատկան կուսակցության թեկնածուի՝ Սերժ Սարգսյանի քարոզարշավի ընթացքում արդեն կսկսեն ուրվագծվել այդ հարցերի պատասխանները:

-Պարոն Քոչարյան, Ձեր կարծիքով, ընտրություններից հետո Ազատության հրապարակը թափուր կմնա՞: Հետընտրական ի՞նչ զարգացումներ եք կանխատեսում:

-Ես կարծում եմ՝ անմիջապես ընտրություններից հետո հրապարակ ոչ ոք դուրս չի գալու: Այնպես չի լինում, որ ընտրություններից հետո են հրապարակ դուրս գալիս: Եթե դուրս գային, հիմա արդեն պետք է դուրս գային, որպեսզի ընտրություններից հետո դա պարզապես ամրապնդեին: Եթե հիմա դուք չեք տեսնում հրապարակում ոչ մի բան, չի կարող պատահել, որ փետրվարի 18-ից հետո լինի հրապարակում ինչ-որ բան: Ընդդիմությունը այս պահին այդ ներուժը չունի:

-Երեկ հայտնի լրագրող Գոհար Վեզիրյանը կոչ արեց քաղաքացիական նախաձեռնությամբ հանդես գալ և փչացնել քվեաթերթիկները: Նա պնդում էր, որ Հայաստանում կա քաղաքացիական հասարակություն: Արդյոք Հայաստանում կա՞ քաղաքացիական հասարակություն:

-Հայաստանում չկա քաղաքացիական հասարակություն որպես այդպիսին, բայց Հայաստանում կա քաղաքացիական հասարակության այն սաղմը, որը ձևավորվեց ֆեյսբուքի մեծ օգնությամբ, որտեղ մարդիկ առաջին անգամ, արդեն անկախ մեդիա ռեսուրսներից, կարողացան համախմբվել, արտահայտել իրենց մտքերը, բանավիճել, և այդտեղից սկսեց ծնվել:

Արդեն հետո ստացանք այն պտուղները, որ Մաշտոցի պուրակն էր, Թռչկանն էր՝ առայժմ որպես հասարակական երևույթներ, ոչ թե քաղաքական: Իսկ քաղաքացիական հասարակությունը հենց դրան էլ միտված է, որ չլինեն միայն քաղաքական քայլեր, այլ լինեն ավելի շատ հենց հասարակական բնույթի:

Պարզ է, որ դա կա, բայց շատ քիչ է՝ այսօր հարց լուծելու համար հասարակական մասշտաբով: Իրենք տեղային մասշտաբով կետային լուծում են այդ խնդիրները, բայց գլոբալ պետական մասշտաբով լուծել խնդիր՝ հույս ունենալով, որ մենք ունենք կայացած քաղաքացիական հասարակություն, չունենք կայացած քաղաքացիական հասարակություն:

-Այսինքն՝ պետք չէ՞ սպասել, որ քաղաքացիական այս նախաձեռնությունները ընտրությունների ժամանակ կբերեն ինչ-որ կոլապսի՝ անվավեր թերթիկներ և այլն:

-Չի բերի, իհարկե, կոլապսի, բայց դա արդեն քայլ է: Երբ 1-2 հոգի քայլեր էին անում՝ պառկում էին գետնին, թե կանգնում էին, թե կախվում էին, այն ժամանակ ծիծաղելի էին թվում: Հետո սկսեցին կոլապսի բերել: Ամեն ինչ իր ժամանակն ունի: Դա պետք է հասունա:

Սա կարող է լինել սկիզբ՝ քաղաքացիական հասարակության գործընթացները տարածելու քաղաքական գործընթացների վրա Հայաստանում: Բայց այս պահի դրությամբ այս ընտրություններում դա գրեթե ոչ մի ազդեցություն չի ունենալու: Նույն ձևով Չակ Նորիսին գնացին ընտրեցին: Դա էլ էր քաղաքացիական ակցիա, բայց քանի հոգի էին՝ 5 հազար կամ անգամ 30 հազար. դա տոկոս չի կազմում:

-Ձեր կածիքով՝ ընտրություններին մասնակցությունը ինչպիսի՞ն կլինի՝ հաշվի առնելով այն, որ հանրությունը հիմա շատ պասիվ է:

-Հանրությունը պասիվ է: Հանրության մի ստվար զանգված, որոնք աշխատում են պետական կառույցներում, բնական է՝ պետք է գնան: Մի հատված կգնա, որովհետև, ասենք, Րաֆֆի Հովհաննիսյանի հետևորդներ են, մի հատված՝ Հրանտ Բագրատյանինը: Մնացածը, չեմ կարծում, շատ հետևորդներ ունեն: Մի հատվածը կգնա զուտ, ասենք, քաղաքացիական դիրքորոշումից ելնելով, որ գնա, ջնջի կամ գրի «Չակ Նորիս»:

Սովորաբար ամենամեծ մասնակցությունը լինում է նախագահական ընտրություններին: Այս տարի կլինի, ես կարծում եմ, մինչ այժմ եղած նախագահական ընտրություններից մի քիչ ավելի քիչ տոկոսային հարաբերությամբ մասնակցություն: