«Հետքի» հարցերին պատասախանում է ՀՀ նախկին վարչապետ, նախագահի թեկնածու Հրանտ Բագրատյանը: 

Պրն Բագրատյան, ինչպե՞ս եք անցկացնելու քարոզարշավը: Ի՞նչ եք նախատեսել, ի՞նչ եք պլանավորում անել:

Կարծում եմ՝ կհաջողվի ֆիզիկապես այցելել 70-100 բնակավայր: Համոզմունքս է, որ քարոզարշավի գլխավոր միջոցը, այնուամենայնիվ, կմնա հեռուստատեսությունը: Նորություններ կլինեն, հատկապես սոցիալական ցանցերում, որոնցով ակտիվորեն զբաղվում ենք, մի խոսքով, այս բոլոր գործիքները պետք է մենք օգտագործենք, որպեսզի մարդկանց հասցնենք մեր ասելիքը:

Դուք համարվում եք հիմնական թեկնածուներից մեկը: Սերժ Սարգսյանն իր վերջին հարցազրույցում տվել է նաեւ Ձեր անունը: Ի՞նչ ակնկալիքներ ունեք ընդհանրապես այս ընտրություններից:

Ուզում եմ հաղթել:

Իսկ ի՞նչ շանս ունեք:

-Մեծ: Եթե նայեք՝ ով ինչ է ասում, միայն ես շանս ունեմ, միայն ես եմ լուծումներ առաջարկում: Ես չտեսա ոչ մեկի մոտ լուծում: Եվ վերջապես, լուծումն այն չէ, որ մարդուն ասես՝ ես կգրավեմ Վանի Ախթամար եկեղեցին: Հանրապետությունը խորագույն ճգնաժամի մեջ է: Գործնականում երկու ծրագիր կա՝ կառավարության, այսինքն՝ իշխանության, եւ Բագրատյանի: Ուրիշ ծրագիր չկա: Կլինեն՝ օրինակ 50 կամ 100 էջով կգրեն՝ սա անենք, սա անենք, բայց ես գալիս եմ ասելու՝ այ այսպես կխնայեմ, այսքան կներդնենք, այսքան աճ կստանանք, այսքան դրանից հետո բյուջե կունենանք, այսքան աշխատավարձ կստանաք: Մոդել եմ առաջարկում, իսկ իշխանությունը չունի մոդել, ունեն՝ թող բանավիճեն, չունեն, հո զոռով չի՞: Բերեք Նոբելյան մրցանակի մի քանի մրցանակակիր, թող գնահատեն՝ ով ինչ է ասում:

Ձեր կարծիքով՝ հասարակությունը հավատու՞մ է Ձեր խոսքին:

Իհարկե հավատում է, ինչու՞ պիտի չհավատա: Քանի՞ նախկին վարչապետ է տեսել հասարակությունը, որ թույլ չի տվել ոչ մի խախտում: Ինչքա՞ն կարելի է ստից սեւ PR անել, ամբողջը սուտ էր, չէ՞: Տարիներն անցնում են, մարդիկ տեսնում են, չէ՞, ո՞ր արածն էր մնայուն 20 տարվա մեջ: Միանշանակ հաջող չի կարելի բնութագրել ամեն ինչ, բայց գործեր են, որ արվել են, մտավորական մարդը կարող էր, չէ՞, եզրակացնել, թե այդ գործերից որն էր մնայուն, ո՞րն էր, որ հավակնում է կամ արդեն դարձել է ինստիտուտ:

Իսկ կա՞ն քաղաքական ուժեր, որոնք կպաշտպանեն Հրանտ Բագրատյանին: 

- Այս պահի դրությամբ մենք 3 կուսակցության հայտարարություն ունենք, մեկ կուսակցության ղեկավար հայտարարել է, որ կպաշտպանի, եւս 4-5 կուսակցություն կլինի: Դա փոքր թիվ չէ, ի դեպ: Ճիշտ է, այսօր Հայաստանում ակտիվ աշխատում է 47 կուսակցություն, եւ եթե 47-ից 8-10-ը Ձեզ է պաշտպանում, փոքր թիվ չէ:

Պրն Բագրատյան, իսկ ՀԱԿ-ից որեւէ ակնկալիք ունե՞ք:

-ՀԱԿ-ականներն անընդհատ գալիս են այստեղ: Կուսակցություններից 3-4-ը, իսկ ՀԱԿ-ի անդամ մարդկանցից շատերն են գալիս, նույնիսկ հիմնական կուսակցությունից՝ ՀՀՇ-ից են գալիս:

Կարծիք կա, որ կուսակցություններն առանձնապես դերակատարում չունեն հասարակական կյանքում: Հիմա ավելի շատ քաղաքացիական նախաձեռնություններն են ազդում հասարակական կյանքի վրա: Դուք որեւէ առնչություն ունե՞ք այդ նախաձեռնությունների հետ, որեւէ մեկի հետ քննարկե՞լ եք Ձեր ծրագիրը, ուզու՞մ են Ձեզ պաշտպանել:

- Հանդիպումներ ունեցել եմ նրանց հետ, բայց եկեք չշփոթենք՝ ՀԿ-ներն ու քաղաքացիական նախաձեռնությունները քաղաքական կուսակցություններ չեն: Սխալն այդտեղից է: Երբ մենք պաշտպանում ենք Թեղուտը կամ Մաշտոցի պուրակը, դա դեռ չի նշանակում, որ մենք կարող ենք պրեզիդենտ դառնալ: ՀԿ-ի իմաստն այն է, որ այն պետք է չեզոք լինի, հենց ՀԿ-ն մտնում է քաղաքականության մեջ, կործանվում է: Վերջերս ինձ դիմել էին օգնելու խնդրանքով, ասացի՝ կօգնեմ, բայց զգուշացրեցի՝ պետք է լինեք քաղաքական ուժ, կուսակցություն, ունենաք գաղափարախոսություն, ծրագիր: Հենց բախվեք որեւէ ընտրության, կջլատվեք: Նաեւ կարծում եմ, որ եթե ՀԿ-ն պաշտպանում է որեւէ թեկնածուի կամ քաղաքական ուժի, դադարում է ՀԿ լինելուց: Ուրիշ բան է կուսակցությունը: Սիրենք, թե չսիրենք, քաղաքականությունը, ըստ Սահմանադրության, կուսակցություններն են որոշում: Առայժմ աշխարհում ավելի լավ ձեւ չեն մտածել:

Ձեր տնտեսական ծրագրի հիմնական «մեխը» ո՞րն եք համարում:

Արդարությունը: Ես ձեւ եմ ցույց տալիս, թե ինչպես կարելի է անել, որ աղքատ մարդը դառնա միջին, միջինը՝ հարուստ, շատ հարուստը հասկանա, որ այլեւս անիմաստ է հարստանալ, որովհետեւ սկսում է շատ տալ պետությանը, շատ-շատ: Ես չեմ  հավասարեցնում՝ ինչպես կոմունիստները, ես այս անդունդը մի քիչ փոքրացնում եմ: ԱՄՆ-ում, օրինակ, դեմոկրատները հարուստների եւ աղքատների միջեւ անդունդը փոքրացնում են, հանրապետականները գալիս են ու ասում՝ շատ փոքրացրեցինք, ստիմուլների վրա ընդլայնում են եւ այսպես առաջ են գնում: Նույնը Ֆրանսիայում. համեմատեք Օլանդին Սարկոզիի հետ, Սարկոզիին՝ Շիրակի հետ եւ այսպես շարունակ: Սա բնական շարժ է: Ես գտնում եմ, որ Հայաստանում բեւեռացվածության աստիճանը տասնյակ անգամներ ավելի մեծ է:  Դատեք ինքներդ՝ ԱՄՆ-ում 10 ամենահարուստ մարդկանց կարողությունը, ըստ «Ֆորբսի», կազմում է ամբողջ երկրի ՀՆԱ-ի 1,5%-ը, Չինաստանում՝ 1,2%-ը, Ռուսատանում՝ 4%-ը, Ուկրաինայում՝ 25%-ը, Հայաստանում՝ 54%-ը: Մենք համեմատում ենք հայտարարագրված կարողությունը ՀՆԱ-ի հետ: Չի կարող այսպիսի երկիր լինել: Աֆրիկայում էլ այդպիսի բան չկա: Սա սխալ ճանապարհ է:

Բայց պաշտոնյաները սովորաբար ամբողջությամբ չեն հայտարարագրում իրենց եկամուտները:

Եկամուտ չասացի, ունեցվածք: Մենք գիտենք, թե ինչ արժի գործարանը: Ճիշտ է, մենք ֆոնդային բորսա չունենք, որ հստակ ֆիքսենք, բայց մենք գիտենք՝ քանի տուն ունի, փառք Աստծո, այսօր մենք տեսնում ենք անձամբ պատգամավորն ինչ ունի, քանի գործ ունի, գիտենք, օրինակ, թե շաքարի, կարագի բիզնեսներն ինչ շրջանառություն ունեն, ով է դրանցով զբաղվում, վառելիքի բիզնեսն ինչ  շրջանառություն ունի, գիտենք մոլիբդենինը, պղնձինը, դա պրոբլեմ չի՝ վերցնել ու հաշվել:

Տարբեր առիթներով խոսել եք հանքարդյունաբերության ստվերի մասին եւ ասել, որ մոտ 70%-ը ստվերում է:  

Իմ գնահատականն այսպիսին է՝ հանքարդյունաբերության շրջանառությունը 2 մլրդ դոլար է, հիմա գներն իջել են եւ ավելի ճիշտ կլինի ասել՝ 1 մլրդ 750 մլն, պաշտոնական թիվը 2011թ. եղել է մոտ 195 մլրդ դրամ կամ 400 մլն դոլար, հիմա 400 մլն-ը բաժանենք 1 մլրդ 750 մլն-ի, կստացվի 25%, այսինքն՝ 25%-ը ստվերում չէ, 75%-ը ստվերում է:

Իսկ այդ ստվերն ինչպե՞ս է արտահայտվում՝ արտահանում են, բայց չեն գրանցու՞մ:

Արտահանում են՝ չգրանցված, արդյունահանում են շատ, հատկապես ոչ մետաղական հանքերի ներքին սպառումը ընդհանրապես չի գրանցվում: Ասենք՝ մարդն արդյունահանում է 10խմ բազալտ, գրում է 1խմ:

Ես կարծում եմ՝ մեկ ուրիշ եղանակ էլ կա՝ խտանյութի բաղադրությունն են թաքցնում:

Այո, օրինակ՝ մոլիբդենը հարստացնում են մինչեւ 17%, բայց գրում են 7%: Ոչ մետաղականն ընդհանրապես ոչ մեկը չի հսկում:

Իսկ ինչ բնապահպանական ծրագիր ունեք:

Ես բնապահպանական ծրագիր չունեմ, ես բնապահպան չեմ: Ես ունեմ լավ տնտեսական մեխանիզմ, որը բնապահպաններին ինձ մոտ բացատրեցի: Իմ ամբողջ պլանը սա է՝ հանքը պետք է վաճառել արդյունահանողին: Օրինակ՝ Քաջարանը, հիշու՞մ եք՝ 5-6 գյուղ ուզում էին տալ Քաջարանին: Հանքը հո իրենց չի՞ պատկանում, գործարանն է իրենց պատկանում: Հանքը մեզ է պատկանում, այդ թվում՝ ինձ եւ Ձեզ: Ես ասում եմ՝ դրա վրա գին դրեք եւ վաճառեք, այդ գինն էլ կապեք համաշխարհային գնի հետ: Համաշխարհային շուկայում գինը ընկավ՝ կիջեցնենք, չիջավ՝ չենք իջեցնի: Ու կորոշենք ՝ ինչքան կարելի է արդյունահանել: Մնացածը՝ բնապահպանական վճարները, ռոյալթիները, ինձ բոլորովին չեն հետաքրքրում: Համակարգերը գրել են, թեեւ դրանք ախմախ համակարգեր են, կոռումպացված:

Բայց պոչամբարների խնդիրն ինչպե՞ս պետք է լուծվի:

Դա հաջորդ խնդիրն է: Եթե մենք հանք վաճառենք, մարդը կմտածի՝ ինչքան հնարավոր է արդյունահանեմ: Ինչպե՞ս է այսօր: Այսօր ասում են՝ եթե շահութաբերություն ունենաս, շահույթիցդ 4% կտաս, մարդն էլ շահույթ ցույց չի տալիս, աշխատավարձը կբարձրացնի, հետո հետ կհավաքի մարդկանցից, էնքան պրիմիտիվ բաներ են: Մենք առաջարկել ենք իշխանությանը՝ ռոյալթին մեծացնել, իսկ 2013-ից անցնել հանքերի վաճառքի: Եթե շահագործողը արդար գին տվեց հանքի համար, նա գիշատչորեն չի վերաբերվի հանքին: Իսկ այսօր շահույթի հետ կապված հարկ է տալիս եւ մտածում՝ քանի կարող եմ շահագործել, շահագործեմ, կորզում է՝ ինչպես բորշչի մեջ գցած թթվասերը:

Ինչ վերաբերում է պոչամբարներին, դա տնտեսական հարց է: Գների բարձրացման դեպքում կհայտնվեն ընկերություններ, որոնք կսկսեն մշակել պոչամբարները: Մեր գնահատմամբ՝ կեսից ավելի դեպքերում հանքերի շահագործումը կարող է լինել փակ, պետք չէ անտառ կտրել: Թող հորատեն, նոր մտնեն: Թանկ է, թող թանկանա: Թող շահույթը քիչ լինի: 400 տոկոս շահութաբերությամբ են աշխատում, 30 տոկոսն էլ վատ շահութաբերություն չի, գյուղացիները վնասով են աշխատում:

Ենթադրենք Դուք դարձաք նախագահ, արդյոք պատրա՞ստ եք դադարեցնել Հայաստանից փայտի արտահանումը:

Միանշանակ: Հայաստանից չպիտի փայտ արտահանվի: Նախագահ  դառնալուց հետո դրա լուծումը կպահանջի 3 ժամ:                          

Պրն Բագրատյան, ի՞նչ սխալ է թույլ տվել նախկին վարչապետ Բագրատյանը:

Շատ սխալներ եմ թույլ տվել: Ես պիտի մի քիչ արագ անեի սեփականաշնորհումը: Մենք պետք է հենց սկզբից բացառեինք այն նախադրյալները, որոնք կստեղծեին խոշոր օլիգարխիկ տնտեսություն: Օլիգարխները մեր օրոք չառաջացան, բայց առաջին իսկ փորձերը մեր օրոք անհրաժեշտ հակահարված չստացան: Մենք պետք է ինտենսիվ վերաբնակեցնեինք Հայաստանի չբնակեցված վայրերը եւ Արցախը: Մենք պետք է թույլ չտայինք Հայաստանից դուրս գային Ադրբեջանից գաղթած 300 հազար փախստականները, 340,000 եկել էր, 300,000-ը դուրս եկավ:

Հատկապես Բաքվի ժողովուրդը շատ որակով ժողովուրդ էր... Հարստություն էր, թողեցին գնացին: Մենք չկարողացանք ապահովել նրանց սոցիալական ադապտացիան: Վիրավորեցինք: Միայն օգնելու խնդիրը չէր: Ոմանք մնացին, իհարկե: Կան գյուղեր, որոնք բնակեցված են փախստականներով: Ճիշտ է, աղքատ էինք, Ռուսաստանը եւ Ամերիկան ծրագրեր մշակեցին, քաշեցին տարան: Երբ ասում են, թե մեր ժամանակ արտագաղթը շատ է եղել, այս 300,000-ին որ հանում ես, որոնք երբեք էլ ՀՀ քաղաքացի չդարձան, արտագաղթը մեծ չի եղել: Գնում էին մեծ մասամբ այս մարդիկ: Չկարողացանք նրանց պահել, չհասցրեցինք, ժամանակը չհերիքեց:

Իհարկե, արագորեն տնտեսության աճ ստացանք, առաջինը ԱՊՀ-ում, վարչապետ դառնալուց հետո 1 տարում: 24-ժամյա հոսանքի հարցը լուծեցի եւ ապացուցեցի նախորդ երեք վարչապետներին, որ իրենք սխալ էին: 3 քայլանոց կոմբինացիա առաջարկեցի, բայց շատ հարցեր չհասցրեցինք լուծել: Լավ չնայեցինք թոշակների պարագան: Մեր ժամանակ, ճիշտ է, թոշակն ավելի բարձր տոկոս էր կազմում աշխատավարձի համեմատությամբ, բայց մենք մի բան հաշվի չառանք, որ մենք եկանք իշխանության՝ առաջ անցնելով մի սերնդից, որը հերթի էր կանգնած իշխանության: Մենք ցատկեցինք իրենց վրայով եւ եկանք, իհարկե, մենք եկանք հեղափոխության ճանապարհով, ոչ թե էվոլյուցիոն: Մենք այդ սերնդին շատ նեղացրեցինք:

Սոցիալական շատ լուրջ սխալներ կային: Չկարողացանք ստեղծագործական մթնոլորտ ստեղծել, այդքան ասում ենք՝ հայերը ստեղծագործող են, ձեռնարկատեր են, բայց ի՞նչ ունենք մենք այսօր: Տնտեսության մեջ էլ, մշակույթում էլ, այդ 10 հոգուն որ վերցնենք, 10 հոգին չի կարող, չէ՞, կրեատիվ մասսա հավաքել: Ընտրանքը պետք է մեծ լինի: Իմ նպատակն է, որ այսօր տնտեսության մեջ 45%-ը զբաղվեն ակտիվ բիզնեսով: Աճեց որոշակի աստիճանի հասավ քո բիզնեսը, պետք չէ, որ այն ծավալվի, հարկային դաշտը, որ ես առաջարկում եմ, սեղմում է քեզ: Որոշ օլիգարխներ կլսեն սա եւ նրանց դուր չի գա, բայց այդպես է, եղբայր: Հասար, աճեցիր, մի կողմ քաշվիր, ճանապարհ տուր երիտասարդներին: Նրանք էլ են ուզում ինչ-որ բանի հասնել:

Իսկ օլիգարխների դեմ ինչպե՞ս եք պայքարելու:

Նախ եւ առաջ տնտեսական ճանապարհով: Կբերենք դաշտ, մենաշնորհները բարձր կհարկենք, 25 տոկոս չի լինի շահութահարկը, այլ նախագծվում է մինչեւ 90 տոկոս: Եթե ապացուցվեց, որ մարդը մենաշնորհ ունի եւ եկամուտ է աշխատում, որովհետեւ մենաշնորհ ունի, առաջարկում ենք ինչպես պրոգրեսիվ հարկ՝ իբրեւ շրջանառության հարկ, այնպես էլ եկամտահարկ, գույքահարկ: Մարդկանց ձեռք չի տա շատ խոշորանալ: Օլիգարխը ստիպված պիտի մի քանի մասի բաժանի իր բիզնեսը, սա էլ է հաջողություն: Որպես սկիզբ դա էլ վատ չի: Այս հիմքերը պիտի լինեն միջին բիզնեսի համար, եթե ուզում ենք ստանալ կրեատիվ մասսա: Սա մոդել է, եւ ես պնդում եմ, որ իշխանությունները չունեն սա: Ի՞նչ է ասում իշխանությունը. գործիքները զարգացնենք, կայունացնենք մակրոտնտեսական վիճակը, թիրախավորենք: Սրանք խոսքեր են, ավելի հաճախ՝ դատարկ: Միշտ չէ, որ դատարկ են, բայց իրենց մեջ մոդել չեն պարունակում, համերաշխություն չեն պարունակում:

Մենք գյուղացուն հող տվեցինք, է, ժողովուրդն էլ ումից ինչ ստացավ: Ձեռք են առնում մեր վաուչերները: Բայց դա էլ չտվեցին, չէ՞: Ի վերջո, այսօր գյուղացին շատ հաճույքով իր հողը վաճառում է խոշոր հողատիրոջը, ասում է՝ կգամ քեզ մոտ որպես վարձու աշխատող կաշխատեմ, եւ երբեմն շատ ուրախ է, բայց մեկ տարի հետո ասում է՝ ես այստեղ ի՞նչ հեռանկար ունեմ այս մարդու հողամասում վարձու աշխատելով ու նայում է դուրս՝ Մոսկվա, Սիբիր, Կամչատկա:

Վերջերս գյուղ կատարած այցելություններից մեկի ժամանակ մեկին հանդիպեցի, ծրագրով գնացել էր Կամչատկա: Այդ մարդու գործը գիտե՞ք ինչ էր այնտեղ. երբ ձուկը բռնում են, ինքը թափոններն է հաշվում, ու ասում էր, որ վատ չի, որովհետեւ աշխատավարձը կազմում է 2-2,5 հազար դոլար: Ես մտածում էի այդ մարդու պատմածների մասին: Լավ, գնացել ես Կամչատկա, որ ձկան թափոնները հաշվե՞ս: Ասում է՝ բա ի՞նչ անեմ: Մենք ունենք լուծումներ, ձեւ, որ այս հասարակությունը զարգանա:

Բացի այդ, ցանկացած բիզնես, որ հաշվարկված է միայն Հայաստանի շուկայի համար, կկործանվի, պետք է արտահանվի: Պետք է զգալիորեն, կանխամտածված ձեւով ամեն տարի արժեզրկենք դրամը: Մենք ունենք այդ հնարավորությունը: Մենք 2.5 մլրդ-ի տրանսֆերտ ենք ստանում: Դա մեր ռենտան է: Մեր որակյալ հայրենակիցների՝ դրսում գտնվելու ռենտան է, որ Հայաստանը ստանում է: Եվ դա պետք է ստերիլիզացվի, դարձվի կայունացման հիմնադրամ, օգտագործվի երկրի զարգացման համար: Եթե գործող նախագահն այսօր նման պլան ունի, ես, վստահ եղեք, չեմ վիճարկի: Բայց չունեն նման պլան: Ինձ մոտ ամեն ինչ կապակցված է, եւ ես սա որպես պրոֆեսիոնալ տնտեսագետ եմ ասում: Ժամանակն է, որ տնտեսագետների դերը էլ ավելի բարձրանա:

Պրն Բագրատյան, իշխանությունն իր ռեսուրսներն օգտագործելու է ընտրություններում, ինչպե՞ս եք պատրաստվում պայքարել:

-Ոչ մի կերպ: Ի՞նչ պիտի պայքարեմ:

Այսի՞նքն:

-Ծեծել՝ ծեծել. Ջարդել՝ ջարդել, թող անեն: Արդեն սա է պայքարը: Իրենք երեկ ուզում էին պրծնել Տեր-Պետրոսյանից, հիմա կոկորդներին կգա Բագրատյանը: Թող գա: Ի՞նչ անենք՝ չդնե՞նք թեկնածություն, ի՞նչ անենք: Բայց միանշանակ մի բան եմ խոսք տալիս. եթե երեւէ տեղ մի բան լինի, ես առաջին շարքում կանգնած կլինեմ: Իհարկե, ես ինձ հաշիվ եմ տալիս՝ ինչ եղավ մարտի 1-ին: Ուզում եմ հավատալ, որ իշխանությունն ուզում է փոխվել: Երբ գալիս ենք պառլամենտ, խոսում ենք, ասում են՝ մենք էլ ենք ուզում իրավիճակը փոխել, կամաց-կամաց անում ենք, քո ասած ճանապարհը բարդ է, ասում եմ՝ կամաց-կամացը քանի՞ տարի է տեւելու, ձեր արած քայլով մեր երկիրը նորմալ երկիր կդառնա 247 տարի հետո, դա ինձ ձեռք չի տալիս: Ի՞նչ պիտի անենք, ոչ մի բան:

Թիմ չունե՞ք, որը կպայքարի:

-Չէ, թիմ կա, կպայքարի, ասենք եթե սկսեց այս ամբողջ մեքենան նորից աշխատել, եթե նորից կաշառք բաժանեն, ես Ձեզ անկեղծորեն ասում եմ, այո, գյուղեր կան, գնում ենք, մարդիկ սպասում են կաշառքի: Ես ի՞նչ պիտի անեմ այդ պարագայում, ես է՞լ սկսեմ փող բաժանել: Դա արդեն դարձել է սոցիալական ինստիտուտ, դա կաշառք չէ, եկամտի բաղկացուցիչ մաս է դարձել, ՀՆԱ-ի բաղկացուցիչ մաս: Գիտեք կատա՞կ ենք անում, եւ սա մարսելը, շտկելը հեշտ չի: Ես ուրիշ բան եմ մտածում. այն բանից հետո, երբ դառնամ նախագահ ու ցանկանամ 2018-ին վերընտրվել, ո՞նց եմ անելու առանց կաշառքի:

Լծակները կօգտագործեք:

-Չէ, չի ստացվի: Բանը բանից անցել է:

Ազատագրված տարածքները վերաբնակեցնելու ի՞նչ ծրագիր ունեք:       

-«Նոր Հալեպ, նոր հայրենիք» ծրագիրը: Մենք առաջարկում ենք այս 2 հազար սիրիահայերին գոնե բաց չթողնել՝ ունենալով Բաքվի հայերի դառը փորձը: 50.000 դոլար նրանց, ովքեր կգնան այնտեղ ապրելու առնվազն 5 տարի պայմանով: 5 եւ ավելի տարի ապրելու դեպքում տունը կմնա իրեն: 120.000 դոլար նրանց, ովքեր 10 տարի կապրեն: Ամբողջ գումարը կազմում է 1.5 մլրդ դոլար: Սա շատ մեծ գումար չի: Երկրից մինչեւ 1 մլրդ դոլար կապիտալ է գնում տարեկան: Խնդրեմ՝ այս մի օլիգարխը հյուրանոց է գնել, այս մեկը՝ գործարան, այն մյուսը՝ Դուբայում բնակարան, այն մյուսը՝ հանքային ջրեր, այն մյուսը՝ հսկայական շենք Լոնդոնում: Ու նախագահը գիտի: Է, որ ոչինչ չի անում, ինչի՞ է ինքը պետք: Ես ուզում եմ ասել, որ նայելով այս հարցազրույցը՝ շատերն իրենց վատ են զգալու: Սա աններելի է: Աղքատ ժողովրդից փողը հավաքում են ու դուրս են հանում: Բոլորին չի վերաբերում, անշուշտ: Նրանք էլ են տարբեր: Երբեմն կան մարդիկ՝ չափազանց հայրենասեր: Բայց գնալով այս ծանր հատվածը դառնում է տիրապետող բոլոր ոլորտներում:

Իսկ գիտության ոլորտում ի՞նչ փոփոխություններ եք առաջարկում:

-Դե ես արդեն ներկայացրել էի առաջարկ՝ ՀՆԱ-ի 1տոկոսը տալ գիտությանը, բայց մերժեցին: Թեեւ 1 տոկոսը 4 անգամ բարձր է ներկայիս հատկացումից, եւ իրենք ասում են, թե չունենք այդ պոտենցիան: 1 տոկոսը կարող ենք տալ, չծախսվի՝ չծախսվի, բայց պայմանով, որ թեմատիկ ֆինանսավորումը կատարվի միջազգային փորձաքննության հիման վրա: Վերջերս միջազգային փորձաքննության մասին օրենքը ընդունվեց, այնուամենայնիվ: Բայց այլ ելք չկա, քան մեր առաջարկած լուծումը: Առաջարկված են հստակ տնտեսական ծրագրեր, այդ թվում՝ արդեն նշածս: Գործնականում վերադառնում ենք 1993-94 թվականներին՝ թեմատիկ ֆինանսավորմանը: Գիտնականների մի մասը կբողոքի, որովհետեւ անգործ կմնա, որովհետեւ արժե ֆինանսավորել այն, ինչ պրոդուկտ է ունենալու, մյուսներն էլ կբողոքեն՝ իմն էր լա՞վը, թե՞ նրանը: Բայց ես կարծում եմ, որ այլ ձեւ չունենք:

Պրն Բագրատյան, հնարավոր չէ՞, արդյոք, միասնական ճակատ ստեղծել իշխանության թեկնածուի դեմ:

Ոչ, ինձ ոչ ոք չի դիմել: Կարող է բանակցեի: Բայց, այնուամենայնիվ, ես ներկայացնում եմ ազատական հայացք: Օրինակ՝ մեր դպրոցները: Ես դպրոց չեմ ֆինանսավորելու: Ես փողը տալու եմ մարդկանց. թող դպրոցական երեխաները ստանան պետությունից սերտիֆիկատ, ձեր երեխան գնում է այն դպրոցը, որն ուզում է: Եվ դպրոցը պետք է այդ սերտիֆիկատները հավաքի, որպեսզի գնա գանձապետարանից ֆինանսավորում ստանա: Իսկ դուք պիտի ստորագրեք, պիտի գոհ լինեք դպրոցից: Այսօր դպրոցներում դաս չեն անում, այդ նույն ուսուցիչները մասնավոր պարապում են, նույնիսկ դպրոցում: Ես ասում եմ՝ սա է ելքը:

Բոլորիս միավորում են մեր պատմական ողբերգությունները: Բայց ես չեմ կարող կանգնել այն թեկնածուի կողքին, ով այս պայմաններում ակնարկում է Մեծ Հայրենիքի մասին: Դա արկածախնդրություն է: Այսօր մենք պետք է կարողանանք մարսել Ղարաբաղը: Մանավանդ՝ Ղարաբաղյան պատերազմը եղել է իմ վարչապետության օրոք, հաղթանակների մեծ մասը, ես այդ պատերազմի մասնակիցն եմ եւ լինելով այդպիսին՝ ես համարում եմ, որ դա արկածախնդրություն է: 

Ես տարբերակում եմ հայրենասիրությունը եւ ազգայնականությունը: Դրանք տարբեր բաներ են: Հարգում եմ ազգայնականությունը, բայց ես ազգայնական չեմ: Գործող իշխանությունը մի քիչ կենտրոնամետ է, պետական կապիտալիզմի գաղափարախոսության կրող: Ես ասում եմ՝ ազատ հասարակություն ձեւավորենք: Այն, ինչ մենք կսարքենք, նման կլինի Վրաստանին: Ես մեկ անգամ չէ, որ գնացել եմ Վրաստան: Ինչը որ լավ է, կվերցնենք Վրաստանից, այնտեղ մի 2 մեծ սխալ են արել, որն էլ, ի վերջո, կործանեց նրանց: Բայց մեզ մոտ կա ազգայնական թեւ: Այն միշտ լինում է սոցիալիստական կամ ծայրահեղ սոցիալիստական, երբեմն՝ նացիոնալ-ազգայնական, ես հարգում եմ, կարող եմ բանակցել, բայց լուծումների առումով չեմ կարող պատկերացնել:

Արտաքին քաղաքականությունը օրինակ. մենք սիրում ենք անընդհատ լինել կամ Արեւմուտքի կամ Ռուսաստանի կողքին: Ես կարծում եմ, որ մենք մի քիչ ինքնակենտրոն պիտի լինենք, մի քիչ հպարտ լինենք: Մենք մեր տեսակով չենք հպարտանում, կոմպլեքսավորված տեսակ ենք, մեզ թվում է, թե մեր տեսակը սիրուն չի, խելոք չի, մեզ գործ են տալիս՝ անմիջապես վազում ենք, արտասահմանյան ֆիրմաները որ այստեղ աշխատում են, մեր հայ աշխատակիցները անընդհատ փորձում են նրանց քծնել, ես դա տեսել եմ: Մենք պիտի փոխվենք, հասկանանք, որ արժանիք ունենք:

Վերջապես, 2700 ազգից 193-ը պետություն ունի, մենք պիտի հպարտանանք մեր տեսակով: Ես պիտի քաջալերեմ այս ինքնակենտրոն տեսակը: Միայն թե մարդուն պետք է ազատություն տալ: Մարդն ուզու՞մ է ստեղծագործել, բիզնես դնել, մենք պիտի ուրախանանք: Մեր ծրագրով ով որ բիզնես է դնում, առաջին վարկը, երաշխիքը պետությունն անվճար տրամադրում է: Մենք այդ հնարավորությունն ունենք, մի քանի տասնյակ միլիոն դոլարի պատմություն է: Հնարավոր է դա այնպես անել, որպեսզի կոռուպցիա չզարգանա, ստվեր չզարգանա: Ինչու՞ չանենք սա:

Ջավախքի հետ կապված ի՞նչ եք առաջարկում:

Բարեկամություն Վրաստանի հետ: Ես կանեմ այն, ինչ արել է իմ նախկինում : Ես կարծում եմ, որ վրացիները դեմ չեն, եթե ճիշտ ես աշխատում, որպեսզի նրանց սոցիալ-մշակութային ինքնավարությունը եւ նույնականությունը պահպանվի: Ուրիշ ի՞նչ կարող եմ անել: Ջավախքի հետ մենք այնքան լավ էինք 1993-ին, առաջին ավտոճանապարհը մենք մտանք սարքեցինք Վրաստանի տարածքում, եւ նրանք մեզ թույլ տվեցին, Թիֆլիսում մինչեւ 2004 թվականը լույս չի եղել, բայց Ջավախքը Հայաստանից լույս է ստացել, ես եմ արել դա որպես վարչապետ:

Եթե նայեք 1993-94թթ. ժամանակագրությունը, կտեսնեք, որ Վրաստանի վարչապետ Օթար Փացացիան տասնյակ անգամներ եկել է Հայաստան, մարդավարի բացատրում էինք, ասում էինք՝ մարդկանց կենցաղի հետ կապված խնդիրներ ունենք, սրանք մի դիտարկեք որպես Վրաստանի անկախության դեմ ուղղված միջոցառումներ: Վրաստանի ներկայիս ղեկավարությանը չեմ ճանաչում, բայց ինչու՞ պիտի նրանք դեմ լինեն սրան: Ի վերջո, մենք հո չե՞նք ասում Ջավախքը դարձնենք պետություն, անջատենք, մենք ասում ենք՝ այնպես է ստացվել, որ դա պատմականորեն, հատկապես վերջին 150 տարիների ընթացքում բնակեցված է եղել հայերով, եւ հայերը որպես հայ պետք է այդտեղ ապրեն, եկեղեցիները որպես հայկական եկեղեցիներ պետք է մնան, ես չեմ կարծում, որ մեր այս պահանջը կամ խնդրանքը, այսպես ձեւակերպեմ, վրացական կողմի համար պետականության կորուստ է նշանակում:

Վրաստանում էլ այսպես ասած «բազեներ» կան, բայց իմ փորձը ցույց տվեց այլ բան: Ես սկզբում մտածում էի, որ հնարավոր չէ խնդրին մոտենալ: Մեկ-երկու՝ խնդիրը լուծվեց: Այսօր մենք դասագիրք ենք ուղարկում Ջավախք: Սա էլ պիտի հասկանանք, չէ՞: Ինչը թույլ չեն տալիս, կարելի է պայմանավորվել: Վստահ եմ, ինչքան էլ մեզ ցույց տան սոցիոլոգիական հարցումներ, վրացիները հայերին վտանգավոր չեն համարում: Այսինքն՝ չեն համարում մի ժողովուրդ, որը վրացիների վատն է ուզում: Բայց նրանք պետք է նաեւ մեզ հարգեն, որ մենք մեր իդենտիֆիկացիայի հետ կապված չենք զիջի:

Պրն Բագրատյան, վերջին տարիներին անընդհատ քննադատում եք կառավարության քայլերը: Կա՞ մի բան, որ Տիգրան Սարգսյանի կառավարությունը ճիշտ է արել:  

Օրինակ՝ ծննդաբերության սերտիֆիկացումը: Իհարկե, դա մեր նախորդ քայլից էր բխում: Այս տարվա բյուջեն քննարկելիս ասացին, որ այդ ոլորտում կոռուպցիան նվազել է 8 անգամ: Գոհ եմ: Կան քայլեր, որ անկախ ինձանից են արել: Ես միանգամայն ողջունում եմ, որ երեւանցիները վերջապես սկսեցին հետիոտնի կանաչ լույսի տակով քայլել: Կամ որ Ճանապարհային ոստիկանությունը վերացրեց ինսպեկցիան: Կարծում եմ, որ այսօր Երեւանի քաղաքապետարանն ավելի արդյունավետ է աշխատում՝ իր բոլոր թերություններով հանդերձ:

Ինչպե՞ս կարելի է չողջունել ծաղկապատումը, շենքերի ներկումը, քաղաքի մաքրման աստիճանը բարձրացել է: Ամեն ինչ սեւի մեջ չենք տեսնում, բայց լավ, էս 4-5 բանը 300-ի՞ց: Ու դա լա՞վ է, բավարա՞ր է: Կամ մի բան լավ են անում, մյուս օրը անում են այնպիսի բան, որը դառնալու է աղետ: Շատ վատ է կազմակերպված ԱՊՊԱ-ն, կուտակային կենսաթոշակային ֆոնդը, ամեն ինչ թանկ է: Երկիրը տրված է բանկերին: Մի հատ բանկ չի տուժում, ժողովրդական տնտեսության մեջ շահույթները կազմում են 3-4%, բանկերում 50% է: Կարելի՞ է աշխատել մի 20 բանկի համար:

Եթե ընտրվեք նախագահ, ստիպված եք լինելու աշխատել հանրապետական խորհրդարանի հետ: Ինչպե՞ս եք դա պատկերացնում:

Շատ բարդ, դա ամենաբարդ հարցն է: Նախ ասեմ, որ հաստատ կընտրվեմ, պիտի հրավիրեմ, պայմանավորվենք: Նախագահը ծրագիր ունի, պիտի ասենք՝ կարո՞ղ եք այս ծրագրին օժանդակել, դուր գալի՞ս է Ձեզ այս ծրագիրը: Պիտի խոսեմ, պայմանավորվեմ: Եթե չենք պայմանավորվում, ուրեմն արտահերթ ընտրություններ:

Իսկ կա՞ն այդ թիմում մարդիկ, որոնց հետ կուզենայիք աշխատել:

Ինչու՞ չէ:

Կա՞ն նախարարներ, որոնց Դուք բարձր եք գնահատում:

Եթե հիմա անուններ տամ, վատ կլինի նրանց համար:

Ոչինչ, այդքան էլ շատ ժամանակ չի մնացել, ասում եք, որ ընտրվելու եք:

Այնուամենայնիվ, ճիշտ չէ անուններ նշելը: Ես մի քանի ոլորտ նշեցի, որտեղ այդ նախարարները քայլեր արել են: Դա չի նշանակում, որ այդ ոլորտի նախարարը հրաշք է, բայց այդ օրինակները ցույց են տալիս, որ եթե ուզում են, ստացվում է: Ճանապարհային ոստիկանությունը, գոնե Երեւանում, մեծ մասամբ արդեն կաշառք չի վերցնում, ինչպե՞ս կարելի է դա չողջունել: Պատկերացնու՞մ էինք մենք սա: Ես ընդունում եմ, որ մեր ժամանակ ՃՈ տեսուչները փող էին վերցնում, դեռ ավտոմատներին չէինք անցել, մենք ասում էինք՝ անենք սա: Անկեղծ ասեմ՝ մենք սեւ մաղձով չենք տառապում, եթե մի բարի բան է լինում, առաջինն ենք ուրախանում:

Բայց մոտավորապես 95%-ը վատ է: Ստրատեգիական հարցերը դրված չեն, մոդելվորված չեն, հաշվարկված չեն, խոսքեր են միայն: Երեք հիմնական խնդիր նշեմ, որոնք անլուծելի են դարձնում Հայաստանի զարգացումը: Առաջին՝ սոցիալական չափազանց բեւեռացվածությունը, մենք չափազանց շատ աղքատ մարդ ունենք, մենք չենք կարողանում որեւէ իր արտադրել, որովհետեւ չենք կարողանում սպառող գտնել այս աղքատության մեջ: Երկրորդ՝ բանկերի ճնշումը, մենք բանկերի համար ենք աշխատում: Երրորդ՝ մենաշնորհը: Գոնե այս երեք հարցը երկիրը պետք է լուծի: Այս հինգ տարում, ներկայիս նախագահի օրոք այս հարցերը սրվել են, չեն լուծվել: Մենք ասում ենք՝ լուծելու ձեւ կա:

Պրն Բագրատյան, ի՞նչ եք կարծում, հնարավո՞ր է, որ «Բարգավաճ Հայաստանը» Ձեզ պաշտպանի:

Չգիտեմ, ես հիմա չեմ ուզում որեւէ վատ կամ լավ բան ասել: Կուսակցության առանձին անդամներ կարող է, ինչու՞ չէ: Ի վերջո, նրանք ասել են՝ ով ինչպես ուզում է թող քվեարկի: Կպաշտպանեն՝ լավ, չեն պաշտպանի՝ ինչ ասեմ:

Իսկ իշխանության ներսում կա՞ն ուժեր, որոնք Ձեր տնտեսական ծրագիրը ողջունում են:

Իմ տնտեսական ծրագիրը գիտական փաստաթուղթ է, իրենցը շուտով կտպագրվի: Վա՞տ բան եմ ասում, երբ լինելով հայտնի տնտեսագետ՝ իրենց հրավիրում եմ բանավեճի: Ինչու՞ չեն գալիս, ի՞նչ սխալ բան կա իմ ասածի մեջ: Օրինակ՝ եթե դուք ունեք 130,000 դրամ միջին աշխատավարձ, նվազագույնը ինչու՞ եք պահում 30,000-ի վրա, 70,000 դարձրեք, եւ միջինի ու նվազագույնի այդ տարբերությունը փոխելով՝ այդ չափով կնվազեցնեք ստվերային տնտեսությունը: Ակնհայտ բան եմ ասում, ճիշտ հակառակ պատասխանը՝ ստվերը կընդլայնվի:

Ես հանդիպում եմ Միջազգային արժութային հիմնադրամի, Համաշխարհային բանկի եւ ֆինանսական այլ կառույցների ներկայացուցիչների հետ, եւ ոչ ոք ինձ չի ասել, որ սխալ բան եմ ասում: Դեսպաններն իրենք խնդրում են, գալիս են հանդիպման, մանրամասն բացատրում եմ այս ամենը, լուծման ուղիներն եմ ցույց տալիս: Ի վերջո, սրանք կիրառելի են ոչ միայն Հայաստանի համար: Այլ երկրներ էլ են հետաքրքրված: Օրինակ՝ Ռուսաստանի Ժողտնտեսության ակադեմիան, որը թիվ 1 տնտեսագիտական հաստատությունն է այդ երկրի, ինձ հրավիրել էր Մոսկվա՝ դասախոսություն կարդալու մեգաէկոնոմիկայի մասին:

Ես այնպիսի բաներ չեմ ասում, որ ինձ վրա ծիծաղեն: Շվեդիայում եմ դասախոսություններ կարդացել, Ուկրաինայում, Լեհաստանից՝ Վարշավայի համալսարանից եմ հրավեր ստացել, հիմա բանակցություններ ենք վարում, Գերմանիա եմ գնալու, Վրաստանում ավելի մեծ հաճույքով եմ այս ամենը լսում, քան Հայաստանում: Հայաստանի ականջները փա՞կ են: Ես էլ չեմ գնալու խնդրեմ: Հիմա շանս եմ ստացել չխնդրելու, գնալու եւ իշխանությունը վերցնելու: Վերցնելու եմ:

Փաստորեն, քիչ մնաց:

Այո, իշխանությանը քիչ մնաց:

Իսկ ինչպե՞ս եք պայքարելու կոռուպցիայի դեմ:

Կոռուպցիան շատ բարդ երեւույթ է, բայց երկու պլաստ կա: Մի պլաստը ես լավ եմ պատկերացնում: Կա կառուցվածքային պլաստ, դա ես կլուծեմ, երկրորդ պլաստը կենցաղային երեւույթներն են, այսինքն՝ հոգեբանական: Սա շատ բարդ պլաստ է, որովհետեւ այն բնորոշ էր նաեւ Սովետական Հայաստանին: Բայց մենք հեշտությամբ կլուծենք առաջին՝ կառուցվածքային պլաստը: Բերեմ մի օրինակ՝ ՀՀ կառավարությունը հաճախ սուբսիդավորում է մատակարարներին, ես դա կվերացնեմ, կասեմ՝ փող եք տալիս, տվեք սպառողներին: Կոռուպցիա այդտեղ, որպես կանոն, չի լինում:

Կամ թույլտվությունները: Մենք ունենք մոտ 100 թույլտվություն: Օրինակ՝ Երեւանում տաքսի քշելու համար թույլտվություն է պետք: Ինչու՞ է դա պետք: Ձեւ մշակեք, թող նստի համակարգչի առաջ գրանցվի ու վերջ, գնա աշխատի: Նոտարական ծառայությունները: Ինչու՞ պիտի գնան Արդարադատության նախարարությունից թույլտվություն ստանան: Կամ շինարարության, առեւտրի, խանութ եք ուզում բացել, քաղաքապետարանից պետք է թույլտվություն ստանաք: Գնացեք գրանցվեք, այդտեղ այո կամ ոչ չկա, դուք գրանցվում եք, կան պահանջներ առեւտրի համար, կխախտեք՝ կփակեն: Բժշկական ծառայությունները անպայման պիտի թույլտվությամբ լինեն: Ես հաշվել եմ, որ 100-ից 30-ը բավական է: Կամ մեկ այլ օրինակ՝ միեւնույն հիմնարկը եւ՛ պատվիրատու է, եւ՛ կապալառու:

Ահա իմ կրթական ռեֆորմը. եթե դպրոցում ուսուցիչը սովորեցնում է երեխային, նա այդ երեխայից պետք է քննություն չվերցնի: Բացեք կրթական կենտրոններ, ՀՀ-ում կա 1400 դպրոց, մի 300 հատ կենտրոն եք բացում եւ երեխան ամառվա ընթացքում, երբ իրեն հարմար է, այդ կենտրոնում համակարգչի առջեւ նստում է եւ քննություն է հանձնում: Ոչ մի դասատու երեխային չի գնահատում, միայն համակարգիչը: Մենք այսօր այդ հնարավորությունն ունենք: Եթե ուսուցիչն իմանա, որ այդ քննությունների արդյունքների հիման վրա դատելու են, թե իր մոտ երեխաներն ինչ գիտելիք են ստանում, կսկսի աշխատել: Մենք չենք նստում, գովում՝ ուսուցիչներ, ձեր ցավը տանեմ, մենք պետական խնդիրներ ենք լուծում: Եվ ես գալիս եմ այս խնդիրները այլ ձեւով լուծելու: Էսպիսի բաներ ոչ ոք չի սիրում ասել, բայց ես շատ կոնկրետ ասում եմ՝ այս խնդիրը կլուծվի, դրանից հետո կոռուպցիան կպակասի: Սա կառուցվածքային պլաստն էր:

Հոգեբանական մասն ավելի բարդ է, կապված է ժամանակի, մշակույթի, կենցաղի հետ: Սա պետք է փորձենք լուծել, բայց չգիտեմ, թե երբ կլուծենք: Կառուցվածքային մասը լուծելուց հետո սա ինքն իրեն կանհետանա:                         

Պրն Բագրատյան, նախարարություններից որեւէ մեկը փակելու՞ եք: Այսքան նախարարություն ինչու՞ է պետք:         

Գործնականում ունենք 34 նախարարություն: 18-ը նախարարություն են կոչվում, եւս 16-ը նախարարության պես են: Իմ ժամանակ 22-ով բավարարվում էինք: Կրճատելու տեղ կա, բայց կրճատելն ինքնանպատակ չէ: Այսօր դա թիվ մեկ խնդիրը չէ, բայց անկեղծ եմ ասում՝ մոտ 10-ով կպակասի թիվը: Ավելորդ մարմիններ կան:

Իսկ Սփյուռքին ի՞նչ դեր է հատկացված Ձեր ծրագրերում:

Ես առաջարկել եմ մի քիչ փոխել Սփյուռքի նկատմամբ վերաբերմունքը: Սփյուռքը գալիս է, օգնում է, բնակարան է գնում, հաճախ այդ օգնությունը վնաս է դառնում, որովհետեւ հայտնի տրանսֆերտները գալիս են, թանկացնում են ներսում դրամը, որը խանգարում է տնտեսությանը, դրանք չեն ստերիլիզացվում եւ չեն ծառայում տնտեսության հետագա զարգացմանը: Շատ հաճախ մարդը մտածում է՝ իսկ ի՞նչ կարիք կա Երեւանում խանութ բացել ու աշխատել, ավելի լա է Մոսկվայում փող աշխատել, փողն ուղարկել Հայաստան: Սա արդեն դարձել է ռենտա, ես հաճախ օգտագործում եմ ոչ թե «արտագաղթածներ» տերմինը, այլ «արտահանված մարդիկ», եւ ոչ թե տրանսֆերտներ բառը, որ մեզ ասում են, այլ ռենտա, որ մենք ստանում ենք մեր կողմից արտահանված հայերի դիմաց: Դա ավելի ճիշտ բնորոշում է, դժբախտաբար:

Ուզում եմ, որ Սփյուռքը ներդնի: Համահայկական բանկը դարձնելու եմ ինվեստիցիոն բանկ: Ասում են՝ եկեք բիզնես արեք կամ էլ ձեր փողը այստեղ դրեք, տոկոս կստանաք: Այնպիսի երեւույթներ, ինչպիսին Համահայկական հիմնադրամն է այսօրվա կամ այս բանկը, երկրորդ պլան են մղվելու: Ես շատ եմ ուզում, որ Սփյուռքն այստեղ բերի աշխատելու իր կարողությունը, իր կապերը, շատ եմ ուզում, որ սփյուռքահայ շատ բիզնեսմեններ առաջին գործն այստեղ սկսեն, առաջին պրոդուկտն այստեղ ստեղծեն, ես երաշխավորում եմ, ծրագրում հատուկ կետ ունեմ դրա մասին՝ ամեն  մի հիմնարկ տարեկան կստուգվի մեկ անգամ:

Այսինքն՝ մտա՞վ հարկայինը, սանէպիդկայանը էլ չի մտնի: Ստուգումները կլինեն կոմպլեքս՝ մտան-դուրս եկան, վերջ, տարեկան մեկ անգամ պետք է նայեն, եթե անհրաժեշտություն կա: Հարկային համակարգում, հատկապես վարչարարության սխալները վերացնելու պարագայում շատ լուրջ փոփոխությունների կարող ենք հասնել: Օրինակ՝ կանխավճարների վերացումը: Անկախ նրանից՝ դուք փող աշխատել եք, թե ոչ, տարին սկսվելուն պես ասում են՝ կանխավճար տվեք անցյալ տարվա տված փողի այսքան մասով: Այս ամենի վերացումը լրջորեն կփոխի վիճակը:

Բավական է մարդիկ օդանավակայանում հետ ստանան ավելացված արժեքի հարկը, ինչպես մենք ստանում ենք, երբ Փարիզում կամ Վիեննայում առեւտուր ենք անում, տուրիստների հոսքը կկրկնապատկվի, կեռապատկվի: Մարդիկ շատ են զայրանում սրա վրա: Մենք 10 մլն ենք, 2,5 մլն-ը կամ 2,8 մլն-ն այստեղ է ապրում, մնացածը՝ դրսում: Հնարավոր չէ՞ր ունենալ ազգային 2-3 ավիաընկերություն, իրար հետ մրցակցող: Ինչու՞ պիտի մեկը լիներ: Մենք հո ռուսները չենք: Ռուսները 175 մլն են, 150-ը Ռուսաստանում է ապրում, 25 մլն-ը՝ դրսում, 7 անգամ ավել:

Մենք մեզնից 3 անգամ ավել դրսում ենք ապրում: Ինչու՞ պիտի մենք չունենայինք մի քանի ընկերություն: Մենք Մոսկվա ենք գնում, գնալ-գալու համար վճարում ենք 500 դոլար, Կիեւի տոմսի համար՝ 600 դոլար, սա ի՞նչ բան է, սրանք ի՞նչ թվեր են: Ինչու՞ չպիտի մի քանի ընկերություն լիներ: Վրացիները ոչ ոք չունեն, այս տարի Վրաստան մտել է 3.5 մլն տուրիստ, Հայաստան՝ ընդամենը 850.000՝ ունենալով 7 մլն սփյուռքահայ: Ամեն մի եկող 2-3 հազար դոլար ծախսելու է երկրում: Հասարակ հարց է, չէ՞: Ես տեսնում եմ սրա լուծումը եւ վաղը կլուծեմ, ոչ թե մեկ ամիս հետո, կդառնամ նախագահ, մյուս օրը այսս հարցը կլուծեմ: Ես մեկ անգամ դա արել եմ, ես ընդունել եմ քանդված, ներքեւ գնացած, առանց լույսի, մութ, ցուրտ երկիր եւ լինելով 31 տարեկան՝ ես լուծել եմ այդ հարցերը: Անգամ երբ ես վարչապետ չէի, ես տեսնում էի այդ հարցերի լուծումը եւ ասում էի:

Վերջին հարցը: Ինչու՞ պետք է ընտրողը իր ձայնը տա Հրանտ Բագրատյանին:

Բա ու՞մ տա, այլ ընտրություն չունի: Թող մեկն ավելի լավ ծրագիր ներկայացնի, նրան տա: Թող գնան իրենք մտածեն, ես հո ձայն չեմ մուրում, թող իրենք մտածեն: Պիտի ձայն տան, որովհետեւ ծրագիր ունեմ, որովհետեւ իշխանության լինելով՝ չեմ թալանել, իրենք չեն կարող այդպիսի մեկ օրինակ բերել, շատերը չեն եղել իշխանության կամ կարճ ժամանակ են եղել, պիտի ձայն տան, որովհետեւ միշտ հետներն եմ ապրել, պիտի ձայն տան, որովհետեւ երբ մազութի գործ էին ասում, հետո ամբողջ դատախազությունը ինձնից ներողություն էր խնդրում, թե էդ հիմարությունները ոնց կարող էին վերագրել, այսինքն՝ ես ապացուցել եմ ամեն ինչ: Ինչու՞ ձայն չտան: Ավելի լավին եթե գտնեն, թող նրան ձայն տան:

Բոլոր թեկնածուներին հարգում եմ, հետաքրքիր մարդիկ կան, ոմանց չեմ ճանաչում, շուտով կճանաչեմ: Ես բաց եկել եմ եւ ամեն ինչ ասել եմ: Ես ձայն չեմ մուրում, ասում եմ՝ խնդրում եմ, նստեք լրջորեն մտածեք այս ամենի շուրջ: Եվ ռուբիկոնի մեջ ենք. արդեն ճար չկա: Այս զարգացումը հաջորդ հինգ տարում չի լինելու: Ես ծանոթ եմ գործող ծրագրերին, կառավարության միջնաժամկետ ծախսերի ծրագրին, գործող նախագահի ծրագիրը դեռ չեմ տեսել, բայց ծրագրային ելույթը լսել եմ: Ուզում եմ ամենայն լրջությամբ զգուշացնել՝ բարեկամներ, այդտեղ լուծումներ չկան: Չեմ ասում՝ նստած մտածում են, թե ոնց անեն՝ հանրապետության հերն անիծեն: Այդպես չէ: Բայց այդտեղ չկա լուծում, չկա կուտակված նոու-հաու, այսինքն՝ մոդելավորված ձեւ՝ ոնց անենք, որ երկիրն այս վիճակից հանենք: Երկիրը դուրս չի գալու այս վիճակից: Ինքնագովությամբ չզբաղվեմ, բայց թող գան ինձ ապացուցեն, որ իմ ասածի դեպքում էլ դա չի լինելու: Ես լուծումները տեսնում եմ:

Շնորհակալություն:

Լուսանկարը՝ Անուշ Բաբաջանյանի