«Հետքի» հարցերին պատասխանում է բլոգեր, լրագրող Արմեն Հովհաննիսյանը

Փորձագետների, վերլուծաբանների մեծ մասը կարծիք է հայտնում, որ Սերժ Սարգսյանը վերընտրվելու է, քանի որ մյուս թեկածուները ռեսուրս չունեն, ընդդիմությունը պառակտված է: Դուք համամի՞տ եք այդ տեսակետին:

Վերընտրվել բառը մի քիչ տեղին չեմ համարում: Այո, համարում եմ, որ այս փուլում՝ փետրվարին, Սերժ Սարգսյանը կմնա իշխանության գլուխ, որովհետև ընտրություններ բառը ես ասոցացնում եմ բացարձակապես այլ իրավական գործընթացների հետ, որոնք Հայաստանում փաստորեն բացակայում են:

Փաստորեն, կանխատեսում եք, որ Պարույր Հայրիկյանի վրա մահափորձը չի փոխի քարոզարշավի ընթացքը և ընտրությունների ելքը:

Նախ, սրտանց ցանկանում եմ շուտափույթ ապաքինում պարոն Հայրիկյանին՝ մի մարդու, որին անձամբ ճանաչում եմ, հարգում եմ, և իմ առաջին քաղաքացիական ընտրությունը, որին ես մասնակցել եմ 18 տարեկանը լրանալիս, եղել է որպես նախագահի թեկնածու իր օգտին:

Ճիշտն ասած, երբ ասում են՝ ընթացքը փոխվել, ես չեմ հասկանում, թե ինչպես պիտի փոխվի ընթացքը թեկնածուների այս կազմի հանգամանքներում: Բոլոր թեկնածուները այն են, ինչ կան: Մենք իրենց մասին բավական լավ տեղեկացված ենք: Իրենք տանում են որոշակի գիծ: Ես չեմ պատկերացնում՝ ինչ խորքային փոփոխություններ կարող են լինել, որ եթե այդ բոլոր թեկնածուներն են մնում, ընտրության ընթացքը ինչ-որ այլ տեսք և այլ բովանդակություն ստանա:

«Սոցիոմետր» սոցիոլոգիական ընկերության տնօրեն Ահարոն Ադիբեկյանը երեկ «Հետքին» ասել է, որ Պարույր Հայրիկյանն ու Հրանտ Բագրատյանը 3-րդ տեղում են` Սերժ Սարգսյանից ու Րաֆֆի Հովհաննիսյանից հետո, և Հայրիկյանի դեմ իրականացվածը կարող է վերջինին հնարավորություն տալ բարձրանալ 2-րդ հորիզոնական, սակայն ոչ ավելին: Համամի՞տ եք:

Սկզբունքորեն պարոն Ադիբեկյանի որևէ արտահայտություն չեմ մեկնաբանում: Ես կարծում եմ, որ պարոն Ադիբեկյանի մնալը մասնագիտական դաշտում պայմանավորված է հենց մեր անպատասխանատվությամբ, երբ բոլորս՝ քաղաքացիներս, այդ մարդուն լսում ենք, մեկնաբանում ենք, համաձայնվում ենք, չենք համաձայնվում: Վաղուց արդեն ժամանակն է ընդհանրապես մասնագիտորեն բացառել այդ մարդու ներկայությունը հանրային կյանքում:

«Գելափի» հարցումների արդյունքներով ևս Սերժ Սարգսյանը առաջատար դիրքերում է:

Ոչ ոք չի էլ կասկածում, որ առաջատար դիրքերում կլիներ: Ահռելի վարչական պաշար, որ ներդրվելու է: Տեղեկատվական տեռոր բոլոր ալիքներով, թերթերի մի զգալի մասի միջոցով: Մարդկանց ուղեղի ծալքերի պարզապես խորքերն են արդեն փորում, մարդիկ շշկռված վիճակում են: Եվ Սերժ Սարգսյանի՝ իրական շատ թե քիչ ռեսուրսներ ունեցող հզոր մրցակիցների՝ դաշտից հեռանալը, թեկուզ իրենց կարծիքով ժամանակավորապես: Այդ պայմաններում, իհարկե Սերժ Սարգսյանը բոլոր հարցումներով կարող է լինել առաջինը:

Իշխանության շատ ներկայացուցիչներ Հայրիկյանի դեմ մահափորձից հետո ասացին, որ մահափորձի նպատակն էր ստվեր գցել ընտրական գործընթացի վրա, որն ընթանում էր ժողովրդավարության չափանիշներին համապատասխան, հարթ ու խաղաղ: Ընտրական գործընթացը մինչ մահափորձը իսկապես համապատասխանո՞ւմ էր ժողովրդավարության չափանիշերին:

Երկու տարբեր բաներ են: Ժողովրդավարության չափանիշներին բացարձակապես չի համապատասխանում, բայց հարթ և խաղաղ էր: Տարբեր միջոցներ կան՝ ընտրությունները ոչ ընտրություն սարքելու: Դրանցից մեկն է ցանկացած իրական ընդդիմություն և իրական պայքարը բացառելով՝ դարձնել դրանք հարթ ու խաղաղ: Ես հիշում եմ՝ շատ հարթ ու խաղաղ, զվարթ, մեկ թեկնածուով ընտրություններ էին Խորհրդային Միությունում: Կան երկրներ, որտեղ ֆորմալ կան մի քանի թեկնածուներ, բայց այնտեղ էլ շատ հարթ և խաղաղ է: Անգամ դեպքեր են լինում, երբ ընդդիմադիր թեկնածուները իրենց ելույթների վերջում, օրինակ, միջինասիական որոշ երկրներում շեշտում են, որ «իհարկե, ես դրել եմ իմ թեկնածությունը, բայց իրականում այլընտրանք չկա իշխանությանը»:

Արևմուտքից փող մուրալու տեխնոլոգիա է դարձել Հայաստանում իբր ինչ-որ արևմտյան ստանդարտներին համապատասխանելը: Այսինքն՝ պետք է ասեն, որ «մենք լավ ընտրություններ ենք անում», որպեսզի ինչ-որ գումար տան, պետք է ասեն, որ «մեզ մոտ ընդդիմության հանդեպ բռնություն չի կիրառվում», որպեսզի որոշակի օգնություն ստանան, որովհետև ներքին տնտեսական իրավիճակը շատ վատ է:

Իշխող խումբը եթե ասի այն, ինչ մտածում է, կասեր այլ կերպ. «Մենք ընտրություններ էինք սարքում, որից հետո Հայաստանին մի քանի միլիարդ ինչ-որ խոստացված օգնություն պետք է գար: Այ, այս դեպքը հարցականի տակ է դնում մեր բոլոր ջանքերը: Մեզ կարող է հիմա փող չգա: Բա ի՞նչ ենք անելու»:

Ձեր կարծիքով՝ ինչո՞ւ ՀԱԿ-ը, որն իրեն համարում էր Հայաստանի գլխավոր ընդդիմադիր ուժը, չմասնակցեց ընտրություններին:

ՀԱԿ-ը (դա միայն ՀԱԿ-ին չի վերաբերում, որովհետև և Դաշնակցությունը, և «Բարգավաճ Հայաստանը» չմասնակցեցին) այն կարևորագույն մարդկային վստահության պաշարը, որ ուներ, պարզապես վատնեց մինչ 2013 թվականը, և միայնակ ընտրություններին մասնակցելու նրա հեռանկարը այնքան էլ վարդագույն չէր՝ այն պատճառով, որ ստացած արդյունքները կարող էին վերջնականապես վարկաբեկել այն բեկորները, որ մնացել են այդ շարժման հիման վրա: Առավել ևս երբ խոսքը իրենց առաջնորդի՝ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի մասին է (իսկ Հայ ազգային կոնգրեսը հստակ անձնապաշտական շարժում է), դա նրանց համար անընդունելի էր:

Այդ երեք ուժերը, որ հանրության տարբեր հատվածներ հույս էին դնում ինչ-որ փոփոխությունների և գործող վարչակարգի եթե ոչ տապալման, այլ գոնե սանձելու, փաստորեն լքեցին դաշտը, և մնացին «չեբուրաշկաները», իշխանությունը և մի ահռելի զանգված, որ չգիտի, թե ինչպես պետք է վարվի այդ դեպքում:

Արդյոք կարո՞ղ ենք ասել, որ ԲՀԿ-ն լքեց դաշտը: Մի շարք տեղեկություններ կան, որ ԲՀԿ-ն իր որոշ գործիչների հրահանգում է տեղերում սատարել Սերժ Սարգսյանին:

Տեսեք՝ ես որքան մեղմ եմ և հենվում եմ անմեղության կանխավարկածի վրա, որ ես դավաճանությունից չեմ խոսում, այլ ընդամենը դաշտը լքելուց: Եթե այդպիսի փաստեր կան, դա արդեն դավաճանություն է:

Ընդդիմությունը, որն իրեն դուրս է դնում քաղաքական զարգացումներից, դրանով ազատվո՞ւմ է երկրի վիճակի նկատմամբ որևէ պատասխանատվությունից: Կարելի՞ է լինել ընդդիմություն և մի օր էլ ասել՝ վերջ, այս պահին ես չեմ մասնակցում գործընթացներին:

Եթե աստվածաբանական տեսակետից կարծես թե մարդը ինքնասպանություն գործելու բարոյական իրավունք չունի, քաղաքական ուժի այդպիսի սահմանափակումներ չկան: Ցանկացած քաղաքական ուժ, եթե գալիս է մի պահ, երբ զգում է, որ ինքը արդեն չի կարող արդարացնել այդ բոլոր սպասումները կամ իմաստ չի տեսնում իր գործունեության մեջ, կարող է այս կամ այն կերպ կանգնեցնել իր գործունեությունը: 20 տարվա մեջ բազմաթիվ այդպիսի օրինակներ գիտենք, երբ քաղաքական ուժը կար, մեկ էլ կորում է:

Այլ խնդիր է, որ տուժողը ընտրողն է, քաղաքացին է, հայ մարդն է, որը այդ մարդկանց վրա հույս էր դրել այս կամ այն չափով, ու մի օր առավոտյան արթնանում է և տեսնում է, որ այն ուժը, որի վրա ինքը հույս էր դրել, պարզապես դասալքել է դաշտը լավագույն դեպքում, իսկ շատ դեպքեր գիտենք, երբ ուղղակիորեն դավաճանել է՝ անցել է հակառակ կողմ: Իրենք, ինչպես ժողովուրդն է ասում, տուժող պտուղը չեն: Իրենք գիտեն՝ ինչ են անում, ինչի համար են անում: Այ, մարդիկ մեղք են:

Հայաստանում որևէ բան կփոխվե՞ր, եթե գործող իշխանությանը լիներ իսկապես հակակշռող, գործարքների չգնացող ընդդիմություն, թե՞ միևնույն է՝ նման իշխանության պարագայում նույնիսկ բարձր որակներ ունեցող ընդդիմությունը ոչինչ չէր փոխի:

Կփոխեր: Այլ հարց է, որ կան մարդիկ, որոնց փոփոխությունների այդ խորությունը արդեն կբավարարեր, և կան ավելի արմատականորեն տրամադրված քաղաքացիներ, որոնք շատ ավելի արմատական փոփոխություններ են ուզում: Ես նույնպես պատկանում եմ այն մարդկանց թվին, ովքեր համարում են՝ դա շատ քիչ է: Եթե մենք ուզում ենք՝ որպես ազգ, որպես պետություն, մտնել իսկապես 21-րդ դար և պետականություն ունեցող ազգերի ցուցակից դուրս չգալ (իսկ հիմա ամեն ինչ գնում է դեպի դա), ապա մենք պետք է մեր երկրում իրականացնենք շատ ավելի արմատական փոփոխություններ, որոնք լավ ընդդիմությամբ միայն չեն կարող լուծվել:

Էլ ի՞նչ է պետք, որ լինեն այդ փոփոխությունները:

Մեզ պետք է ունենալ մեր ազգային պետությունը, որը պետք է պաշտպանի համազգային, ոչ թե ինչ-որ մի փոքր, բայց գերազդեցիկ խավի՝ օրինակ օլիգարխի շահերը: Մեզ պետք է մեր ողջ տարածքին իսկապես տեր կանգնել և սկսել այնպես բարեկարգել այդ տարածքը, որ այն հայ մարդու կյանքի համար լինի հարմարավետ, և այդ մարդը ուզի այդ պայմաններում աշխատել, ընտանիք, երեխա ունենալ, դաստիարակել երեխային այդ արժեքներով այդ երկրում:

Դրա համար պարզապես ունենալ լավ ընդդիմություն շատ քիչ է: Դրա համար պետք են հեղափոխական փոփոխություններ՝ ուղղված հայկական ազգային պետության կերտմանը, որը մենք, ցավոք, չունենք, որովհետև այդ պետականությունը ինքը իրեն ձևացնում է որպես հայկական պետականություն, բայց իրականում շատ և շատ առումներով այդպիսին չէ:

Ծանոթացե՞լ եք նախագահի թեկնածուների նախընտրական ծրագրերին, և ծրագրերում տեսե՞լ եք դրույթներ, որոնք կկարողանան լուծել ձեր այս ասած խնդիրները:

Սկզունքորեն չեմ կարդացել, որովհետև այս նախագահական ընտրությունների հետ որևէ լուրջ բարեփոխումներ ես չեմ կապում: Բոլոր թեկնածուներին դեմ եմ՝ չնայած անհատական, մարդկային առումով իրենք ինձ համար հավասար չեն: Կան այնտեղ մարդիկ, որոնց ես շատ ավելի հարգանքով եմ վերաբերվում: Ես կարծում եմ, որ ներկայիս թեկնածուներից և ոչ մեկը՝ զուտ որպես քաղաքական գործիչ, չի կարող Հայաստանին հեղափոխական փոփոխությունների այն շեմին գոնե հասցնել, որից հետո մենք կսկսենք իսկապես լուծել մեր հարցերը:

Այլ խնդիր է, որ այնտեղ կան կատաստրոֆիկ տարբերակներ: Դրանցից Սերժ Սարգսյանի վերարտադրությունը, որը փաստ է, ոչ թե քայլ չէ ճիշտ ուղղությամբ, դա քայլ է հակառակ ուղղությամբ: Ես չեմ պնդում եմ, որ բոլոր թեկնածուները, եթե հաղթեին տեսականորեն, մեզ կտանեին հակառակ ուղղությամբ, գուցե ոմանք ինչ-որ ճիշտ քայլեր կանեն և այլն, բայց ընդհանուր առմամբ, լուծումը դա չէ:

3, 4, 5 տարի առաջ դեռ հանրությունը լսում էր, երբ քաղաքական գործիչները ասում էին, որ «ամեն ինչ լավ է, երրորդ հանրապետությունը մի հիասքանչ պետական կառույց է, բայց մի խնդիր ունի, որ օրենքները լավն են՝ չեն կատարվում: Մեկ այլ փոքր խնդիր ունի, որ չինովնիկները, ցավոք, կաշառակեր են և կոմպետենտ չեն: Մի այլ խնդիր ունի, որ տնտեսական աճ չի կարողանում ապահովել և այլն: Եթե այդ փոքր խնդիրները առանձին-առանձին լուծվեն, գրված օրենքները սկսեն գործել, բոլոր չինովնիկները միանգամից կրթվեն և ազնվանան, կամ տնտեսությունը մեկ էլ ինչ-որ հրաշքով սկսի աշխատել, ապա մենք որևէ խնդիր չենք ունենա»: Դա, իմ կարծիքով, փակուղային ճանապարհ է:

Պետականաշինության ակունքներում շատ խորը, հիմնարար սխալներ ենք գործել, և մինչև այդ սխալները չուղղվեն, մանր-մունր բարեփոխականությամբ մենք չենք կարող ստեղծել այնպիսի մի պետականություն, որը կապահովի մեր անվտանգությունը, մեր անձնական և ընտանիքների կյանքը և զարգացումը և այլն:

Որո՞նք են այդ լուրջ սխալները, որոնք գործվել են:

Նախ, նմանակումը, արևմտյան մոդելի պատճենման փորձերը: Երկրորդը՝ անձնապաշտական, միապետական և փաստորեն գերնախագահական պետություն ստեղծելը: Քաղաքացիները իրենց պատկանող ինքնիշխանությունը նվիրում են մեկ անձի և հետո սկսում են 5 տարի բողոքել, թե ինչու այդ մարդը էսպես չի վարվում, այլ էնպես է վարվում:

Երրորդը՝ մենք պետք է հասկանանք մեր հստակ նպատակները: Մասնակցում ենք Արցախյան պատերազմին, հաղթում ենք, բայց երազում ենք ինտեգրվել բոլոր այն կառույցներին, որոնք համարում են դա «հանցագործություն», «անգրեսիա» և շուտափույթ պահանջում են, որ դու հրաժարվես այդ հաղթանակի արդյունքներից: Կայուն, իր շահերը ճանաչող և ինչ-որ տեղ լավ իմաստով ագրեսիվ հայկական պետականությունը որևէ այդպիսի վերպետական կառույցի շահերին չի համապատասխանում: Կտրականապես չի համապաստախանում և Եվրասիական միության՝ Սովետական Միության նորակայսերական բոլոր շարժումներին, չի համապատասխանում արևմտյան երկրների շահերին:

Մենք պետք է հասկանանք՝ մենք ինչ ենք ուզում լինել՝ 29,8 հազար քառ. կմ-ի վրա մի հատ ռեզերվացիա՞, որ հետո պատմեն, որ «հայ ժողովուրդը ճնշված ժողովուրդ է, իրենց սպանել են, մորթել են, բայց մենք իրենց մի չնչին տարածք ենք տվել, որտեղ իրենք կարող են իրենց ազգային պարերը պարել և մեկ-մեկ սուրճի շուրջ խոսել հայերեն»: Մեզ դա՞ է պետք, թե՞ մեզ պետք է լինել պետություն, որը ինքը իրեն կառուցում է, որը ներքին, ոչ թե արտաքին տրամաբանությամբ է ապրում:

Այս պահին փաստացի Հայաստանը, ներառյալ Արցախը իր ազատագրված տարածքներով հանդերձ, 40 հազար քառ. կմ է, 29,8 հազար քառ. կմ չէ:

Բարեբախտաբար: Եվ դրա համար տրվել է արյուն: Դրա համար նաև այն մարդիկ, որոնք պատերազմին չեն մասնակցել, մեծ զոհաբերությունների են գնացել: Այդ հաղթանակը միակ գրավականն է՝ ազգային պետություն կառուցելու, որտեղ հայ մարդը արժանապատիվ կարող է կառուցել իր և իր երկրի կյանքը: Որևէ ձգտում՝ այդ հաղթանակը ստվերել կամ երկրորդ պլան մղել, իրականում տանում է մեր պետականության ոչնչացմանը:

Ցավոք, 21-րդ դարում այն ազգերը, որոնք չեն ունենա իրենց պետականությունը, նաև ազգագրական գոյությունը շատ երկար պահպանել չեն կարողանա: Հայ ազգը ընդամենը 100-120 տարում կարող է գրեթե վերածվել ինչ-որ մի հատ շատ փոքր ազգագրական խմբի, որոնք տեղ-տեղ բծեր կլինեն քարտեզի վրա, որտեղ նրանք ինչ-որ մշակութային բաներ պահել են և վերջ: Նշանակում է՝ միակ հնարավոր ճանապարհը քո պետություն ստեղծելն է և քո պետության շահերը պաշտպանելն է:

Սերժ Սարգսյանի՝ երկրորդ ժամկետում որպես նախագահ պաշտոնավարելու դեպքում Հայաստանից արտագաղթի առումով ի՞նչ պատկեր եք կանխատեսում:

Իհարկե, շարունակվելու է, շատանալու է: Պատահական չէ, որ Սերժ Սարգսյանը բոլորից հիվանդագին ընդունում է քննադատությունը՝ կապված արտագաղթի հետ: Բռնկումներ, պոռթկումներ եղան, չէ՞, իր կողմից, որովհետև դա մի կողմից մերկ թվեր է, որոնք պարզապես թաքցնելը կամ այլևայլ բացատրություն տալը շատ դժվար է, մյուս կողմից մենք բոլորս հասկանում ենք, որ դա ազգային ողբերգություն է: Անգամ ինքն էլ է հասկանում, որ դա ազգային ողբերգություն է:

Բայց օբյեկտիվորեն ինքը ոչ թե ձգտում է, որ այդ ողբերգությունը կանգնեցնի, այլ ձգտում է, որ հետագայում պատմաբանները այդ ողբերգությունը չկապեն իր անվան հետ: Ինքը հստակ դրանից պահում է հեռավորություն, ասում է. «Դուք ինձ հարցրեք գազի մասին, լույսի մասին: Մանր-մունր թերություններ կան: Ոչ բոլոր չինովնիկներն են դեռ լավը, ինչ-որ մի տեղ դեռ կաշառք են վերցնում: Բայց դուք եք արտագաղթում, ես ի՞նչ կապ ունեմ»: Որովհետև ինքը հասկանում է, որ դա համարյա թե պատմական հանցագործություն է:

Եթե նա հասկանում է, որ դա ազգային ողբերգություն է, ինչո՞ւ է նորից առաջադրվում:

Եթե նա այլ արժեքներով ապրեր, փորձեր կտրուկ փոխել քաղաքականությունը, ավելի հայաստանակենտրոն մտածելակերպ ունենար, ես Սերժ Սարգսյանին կհամարեի ազգային գործիչ: Բայց այս պահին, բնականաբար, ոչ ես, ոչ որևէ ադեկվատ մարդ իրեն ազգային գործիչ չենք համարում: Դրանում հենց պատասխանն է իր ամբողջ պահվածքի:

Արմեն, Դուք բոլոր թեկնածուներին դեմ եք: Ընտրությունների օրը քվեարկելո՞ւ եք:

Չեմ կարծում: Համենայն դեպս, իմ ընկերները և գաղափարակիցներից շատերը սկզբունքորեն գնալու են և փորձելու են իրենց «բոլորին դեմ»-ը, որը ապօրինի կերպով հանվել է ընտրաթերթիկից, արտահայտել: Դա կարծեմ ամեն մարդ ինքը իր համար պետք է որոշի: Բայց ես դեմ եմ արտահայտվում բոլոր 8 թեկնածուների՝ նախագահ դառնալու հեռանկարին: