«Հետքը» զրուցել է ՀՀ նախկին արտգործնախարար, նախագահի թեկնածու Րաֆֆի Հովհաննիսյանի հետ: Հարցազրույցը վարել է Էդիկ Բաղդասարյանը:

Պարոն Հովհաննիսյան, արդեն երկու շաբաթ է՝ քարոզչությամբ եք զբաղվում: Ինչպե՞ս եք գնահատում քարոզչական աշխատանքները:

Բնականոն: Ես իմ բնական վիճակի մեջ եմ: Այն, ինչ անում եմ այս 15 օրվա ընթացքում, անում եմ իմ ամբողջ կյանքում: Այս 15 օրվա ընթացքում զգում եմ, որ ժողովրդի զգալի մասի մոտ կա ոգու, գիտակցության փոփոխություն: Հասկանում են, որ սա պարզապես Րաֆֆու եւ Սերժի, «Ժառանգության» կամ Հանրապետականի պայքար չէ, մեր ապագայի, յուրաքանչյուր ընտանիքի, մեր սահմանադրական իրավունքի հետ կապված ընտրություն է: Առաջինն այն է, որ ես զգում եմ եռանդ, ոգի եւ շարքային քաղաքացու, գյուղացու գիտակցության մի փոքր փոփոխություն: Երկրորդ՝ ես տեսնում եմ, որ առկա է օտարվածություն, ճակատագրապաշտություն, եւ որոշ մարդիկ, նկատի ունենալով, թե ինչպես են անցած 20 տարում տեղի ունեցել ընտրությունները, տարածում են այն թեզը, որ արդեն կանխորոշված է, չարժի: Հարգում եմ այդ տեսակետը, բայց ես կարծում եմ, որ արժի: Իմ քարոզարշավի ընթացքում, նաեւ իմ ոճի, բովանդակության մեջ կա այդ պատգամը, որ գիտենք՝ կյանքը դժվար է, ցավ է, տառապանք է, բայց առանց պայքարի ոչ մի բան չի փոխվելու, տանը նստելով` ոչ մի բան չի փոխվում: Մենք նկատում ենք ընտրախախտումներ, եւ այդ մասին մեր շտաբը վաղվանից ասուլիսներ, հայտարարություններ կտա: Դա ամենուր է. արդեն կան հավաստի տեղեկություններ:

Ի՞նչ տիպի ընտրախախտումներ են: Իշխանության լծակների օգտագործու՞մ:

Եվ իշխանական լծակների օգտագործում, պետհամալսարանում իշխող թեկնածուի շարֆերի բաժանում, ինձ քննադատում են որդուս գիրքը գրադարան տանելու համար, բայց իրենք շարֆեր են բաժանում:

Մեծ տարբերություն կա՞ գրքի եւ շարֆի միջեւ:

Այո, հատկապես, որ ես տանում եմ ու ասում եմ՝ հրամեցեք, ուրիշ բան չեմ ասում: Բոլոր դեպքերում համալսարանը պետք է ապակուսակցականացվի, պիտի դուրս գա այս նախագահի եւ իր նախարարի կուսակցականացված տիրույթից: Հաջորդ նախագահը պիտի հրաժարական տա հոգաբարձուների խորհրդի նախագահի պաշտոնից: Ապակուսակցականացնել է պետք գիտությունը, կրթությունը, առողջապահությունը եւ բանակը: Համալսարանը պիտի ազատ ամբիոն լինի: Ես պետք չունեմ դառնալու նախագահ կամ նախարար, որպեսզի գնամ համալսարան եւ մեր ուսանողների հետ բանավիճեմ: 20 տարի ես զրկված եղա այդ իրավունքից: Սա օրինակ է՝ ասելու, որ ստույգ տեղեկություն կա, որ Երեւանի քաղաքապետարանում եւ շատ ուրիշ տեղեր  ուսուցիչներին հավաքում են, ակնարկ են անում, ուղղություն են ցույց տալիս, ծնողական ժողով են անում տարբեր դպրոցներում, հրամանատարները, ոչ բոլորն իհարկե, բայց ոմանք զինվորներին հավաքում են, ցուցում են տալիս: Ավելի ամոթ բան մեր իրականության մեջ ես չգիտեմ:

Դրա դեմ ինչպե՞ս պետք է պայքարել:

Միայն Րաֆֆին չպիտի անի, թեկնածուն իր բաժին գործը պիտի անի, բայց դա պահպանելը շարքային քաղաքացու, հետաքննող լրագրողի, բոլորիս խնդիրն է: Հիմա, օրինակի համար, եթե ունենանք օրենքի իշխանություն, ես վստահ եմ՝ մեր անվտանգության ծառայությունում 100 թղթապանակ կա, «Ուոթերգեյթի» նման, թե ինչպես են կեղծվում: Բայց քանի դեռ օրենքի իշխանություն չենք, քաղաքացին, հետաքննող լրագրողը պետք է նաեւ մասնակցեն այս գործին: Ինչ վերաբերում է հստակ ապացույցով խախտումներին, դուք գիտեք, որ ես մի քանի անգամ ուղարկել եմ իմ 15 կետերը գործող նախագահին, դա կարող է լինել 150 կետ, բայց այնտեղ ոչ միայն վարչական ռեսուրսի խնդիր կա, պետական շենքերի չարաշահում, ցուցակների խնդիր, երբ չարաշահում են բացականերին: Այն, որ դիվանագետները դրսում կարող են քվեարկել, իսկ շարքային քաղաքացիները, ովքեր Ռուսաստանում են եւ այլուր, չեն կարող, նույնպես խախտում է: Բայց ամենաանմիջական ու ապացուցվողն այն է, որ ոչ միայն պետական շենքերի, գյուղապետարանների, դպրոցների, մշակույթի պալատների վրա կան գործող նախագահի քարոզչական նյութերը, թեեւ որոշ տեղերում իմ նամակից հետո հանել են, բայց օրենքը նաեւ արգելում է հասարակական սննդի օբյեկտներում, հանրախանութներում՝ անկախ սեփականության ձեւից, որեւէ քարոզչանյութ դնելը: Սակայն հազարավոր նման տեղեր կան: Անցյալ շաբաթ ես գնացել էի Փոքր Վեդի, տեսա փոստի բաժանմունքի վրա իմ պաստառը, հանեցի, թեեւ ասացին, որ ավագանու որոշմամբ է: Այստեղ գործում է Ընտրական օրենսգիրքը: Իսկ օրենսգիրքը բոլորը պիտի հարգեն: Տվյալ դեպքում ակնհայտ է, որ գործող նախագահը՝ իմ հիմնական մրցակիցը, հազարավոր տեղերում այս դրույթը խախտել է: Եվ հիմա նա պետք է որոշի (երկու շաբաթ է մնացել ընտրարշավին)՝ կարգի պիտի հրավիրի՞ իր քարոզարշավը,իր մարզպետներին, իր ենթականերին, թե՞ իր գեղեցիկ ճառին հակառակ՝ այնպես պետք է անի, որ ժողովուրդը գնա հերթական անհավասար պայքարին: Հանրագումարի բերելով այս հարցի պատասխանը՝ պիտի ասեմ, որ անգամ եթե իրենց կեղծիքը, ակնարկը, աչքունքով խոսելը փորձենք բանեցնել, մենք ապացույց կգտնենք եւ կներկայացնենք առաջին հերթին Հայաստանի քաղաքացուն, ապա միջազգային հանրությանը: Բայց եթե հայ ժողովուրդը դուրս գա այս թմբիրից, տանը չնստի, դուրս գա եւ 60-70 տոկոսով մասնակցի ընտրությանը, մենք կհաղթենք սեփական սուտը, վախը եւ կեղծիքը:            

Կարծիք կա, որ ընտրողները հիասթափված են եւ չեն ուզում մասնակցել ընտրություններին: Ձեր հանդիպումներում, մարդկանց հետ զրույցներում զգացե՞լ եք այդ հիասթափությունը:

Ընդհակառակը, այն, ինչ ես տեսել եմ, լիցք է, շարժընթաց է, էներգիա, եւ հենց դա է մտահոգում իշխանություններին: Մի ամիս առաջ մարդիկ կարծում էին, որ խաղ չկա, Հայաստանում նույն ձեւն է, գիտենք, թե ինչ է վիճակը: Բայց հստակ փոփոխություն կա արդեն կես ճանապարհին: Կան տեղեր, որտեղ վախի մթնոլորտն ավելի ընդգծված է. օրինակ Գորիսում՝ Սուրեն Խաչատրյանի տիրույթում: Բայց ես երկու օր առաջ այնտեղ էի եւ հայտարարեցի, որ Հայաստանը ոչ մեկի սեփականությունը չի՝ ո՛չ Սերժինը, ո՛չ Լեւոնինը, ո՛չ Սուրենինը եւ ո՛չ Րաֆֆիինը, հայ ժողովրդինն է, եւ եթե իրենք վախեցնում են, ես կգնամ այնտեղ եւ փողոցում, հրապարակում, շուկայում կհանդիպեմ ու մեր պատգամը կտանեմ: Բայց պիտի ասեմ, որ Գորիսից մի քանի կմ հյուսիս եւ հարավ՝ Սիսիան, Կապան եւ Քաջարան, մարդիկ գալիս են, ներկա են: Եթե 9 ամիս առաջ դատարկություն էր, հիմա մարդիկ գալիս են եւ մասնակցում: Ես հարգում եմ այլընտրանքային տեսակետները, ճշմարտությունը ոչ մեկինը չէ, բոլորս սխալական ենք, պետք է տեսակետների մրցակցություն լինի, բայց իմ տեսակետն այն է, որ մերժում եմ այն թեզը, թե ամեն ինչ կանխորոշված է, եւ ով մասնակցում է, լեգիտիմացնում է այս իշխանությունը: Ճիշտ հակառակը՝ կարծում եմ, որ ով չի մասնակցում, նստում է տանը, իր անտարբերությամբ ինքն է ուզում, որ այս իրավիճակը շարունակվի:

Ձեր քարոզարշավը տարբերվում է մյուս թեկնածուների քարոզարշավից: ԱՄՆ-ում ծնված, մեծացած Րաֆֆի Հովհաննիսյանն օգտագործում է ոչ ստանդարտ մեթոդներ: Քայլում եք փողոցում, բարեւում անցորդներին, խոսքի բռնվում… Երբեմն ԶԼՄ-ներում Ձեր օգտագործած հնարքների վերաբերյալ ծաղրական բնույթի մեկնաբանություններ են լինում: Դուք ինչպե՞ս եք վերաբերվում նման հրապարակումներին:         

Բնական: Արդեն 25 տարի Հայաստանում եմ եւ վարժվել եմ: Տեղ-տեղ հիմնավոր են քննադատությունները, եւ թույլ են, ավելի դիպուկ եւ ամբողջական կարող էին լինել, բայց ինձ խնայում են: Սակայն շատ անգամ սխալ են եւ հետապնդում են այլ նպատակ, բայց դա էլ խոսքի ազատության մեջ է մտնում: Ես նորմալ եմ վերաբերվում: Անգամ քո հարցի մեջ էլ կար, «հնարք» ասացիր: Այն, ինչ ես անում եմ այս 15 օրը, ես անում եմ միշտ: Երթուղային նստելը, ավտոբուս նստելը, մարդկանց բարեւելը, խոսքի բռնվելը, հարսանիք մտնելը, որքան էլ մարդկանց տարօրինակ է թվում, ես որեւէ բարդույթ չունեմ, օրինակ, մոտենալու եւ ցավակցելու, եթե քայլելիս տեսնում եմ, որ մարդկանց մոտ տխուր առիթ է: Ես կարծում եմ, որ Հայաստանը եւ նոր հայաստանցին այդ նեղմիտ, վախկոտ, կեղծ, մաչոյական, կաղապարված մտայնությունից դուրս պիտի գա: Դրա համար ես նորմալ եմ վերաբերվում նկատողություններին: Համարում եմ, որ ինձ համար, թեեւ հոգնում եմ ճամփին, հեշտ է, որովհետեւ իմ բնական վիճակն է, հատուկ տեխնոլոգիա չկա, արեւմտյան խորհրդականներ չունեմ ես: Դրա համար թե՛ ոճը, թե՛ բովանդակությունը ոմանց համար գուցե ոչ ստանդարտ լինեն, ոմանց համար նեղվածք ստեղծեն, բայց միջին մարդը գնահատում է: Այն մարդը, ով հայցում է քաղաքացու քվեն, կարող է մոտենալ, խոսել, հարց տալ՝ ինչ փոխեմ, ինչն եմ ճիշտ անում, ինչը՝ սխալ: Կարծում եմ՝ այդ անմիջականությունն անհրաժեշտ է, որովհետեւ մենք խոսում ենք հաշվետվողականության, ճշմարտախոսության, սահմանադրական Հայաստանի մասին: Պետք է հասկանանք, որ հանրային ծառայողը ոչ թե ժողովրդի հաշվին հարստացող պետք է լինի, այլ պիտի լինի մեկը, ով կկարողանա գնալ, հանդիպել, շարքային մարդկանց հետ խոսել:

Ու՞մ եք համարում Ձեր հիմնական մրցակիցը:

Իմ թեկնածության հիմնական մրցակիցը հայ ժողովրդի, ՀՀ քաղաքացու ներքին վախն է, ստրկամտությունը, սեփական փոքրիկությունը եւ խանդը, մենք դա պետք է հաղթահարենք: Մարդկային առումով հիմնական մրցակիցը գործող նախագահ, դե-ֆակտո նախագահ Սերժ Սարգսյանն է: Թեեւ հարգում եմ նաեւ մյուս մրցակիցներին՝ Պարույր Հայրիկյանին, Հրանտ Բագրատյանին, նրանք ունեցել են իրենց ավանդը մեր պետականության կերտման գործում, շատ խելացի մարդիկ են: Բայց հիմնականն այն է, որ ՀՀ քաղաքացին մի անգամ մեր նորագույն պատմության ընթացքում ասի, որ սա իմ ընտրությունն է, ես ընդունում եմ գործընթացը, արդյունքը, ես եմ այս ընտրության տերը եւ ում ընտրեմ, իրեն պետք է հաշվետու պահեմ: 20 տարի նման ընտրություն չենք ունեցել: Այդ պատկերը՝ snapshot-ը, որ հաղթող եւ պատվող թեկնածուն ձեռք են մեկնում իրար եւ ասում են, որ մենք գնում ենք, բայց ազգային-քաղաքացիական մեքենան աշխատում է՝ անկախ ընտրությունից, մենք չենք ունեցել, չենք ունեցել իշխանության փոխանցում ընտրությունների միջոցով: Սա միայն վրացիների մենաշնորհը չէ, սա մենք էլ կարող ենք ունենալ:

Այսինքն՝ Դուք կարծում եք, որ ՀՀ քաղաքացին վախկոտ է, արժանապատիվ չէ: Ես միշտ հակառակն եմ մտածել: 

Ոչ, ոչ: Միգուցե իմ առոգանությունն այնպես էր, որ դու այլ կերպ ընկալեցիր: Ես այդպիսի բան չասացի: Լավ է, որ տվեցիր այդ հետապնդող հարցը: Ասացի, որ հիմնական մրցակիցը Սարգսյանն է, բայց առաջին հերթին մենք՝ յուրաքանչյուրս, ես էլ այդ թվում, պետք է մեր սեփական վախը, աշխատանք կորցնելու երկյուղը, նսեմանալու հատկությունը հաղթահարենք: Դա չի նշանակում, որ այդպիսին ենք: Հակառակը, ես կարծում եմ, որ հայ ժողովուրդն ունի այդ ներուժը: Եվ մենք ցույց ենք տվել դա մեր նորագույն պատմության ընթացքում: Ցեղասպանությունից 3 տարի անց մենք պաշտպանեցինք մեր հողը եւ ունեցանք Հանրապետություն: Կորցնելուց հետո, հանձնելուց հետո, հայրենիքից զրկվելուց հետո պաշտպանեցինք արեւելյան հատվածը: Խորհրդային վերջին տարիներին Արցախյան ազատամարտ ենք հաղթել: Եվ այստեղ է, որ մենք ունենք մեր թռիչքային պահը: Այնպես չէ, որ մի ժողովուրդ մյուսից ավել է կամ պակաս է: Այսպես ցիկլերով, ելեւէջներով ապրում ենք: Բոլորիս մեջ կան մարդկային բոլոր եղանակները, եւ վախ կա: Բայց դա չի նշանակում, որ ՀՀ շարքային քաղաքացին վախկոտ է: Հենց այդ վախի հաղթահարումն է, որ ես տեսնում եմ քարոզարշավի մեկնարկից 15 օր անց:

Պրն Հովհաննիսյան, հայերն ինչու՞ են լքում հայրենիքը, ինչու՞ են արտագաղթում:    

Մեր հայրենիքը կորցրել է 1,5 մլն հայրենակից վերջին 20 տարվա ընթացքում՝ այնքան, ինչքան ցեղասպանության ընթացքում: Սերժ Սարգսյանի կառավարման 5 տարիների ընթացքում Հայաստանից գնացել է մոտ 200 000 մարդ: Ոչ միայն հին, ավանդական, հետեղեռնյան սփյուռք կա, այլեւ կան խոպան գնացածներ: Կիսված են ընտանիքները, գնացեք ցանկացած գյուղ կամ քաղաք, կողպված դռներ, ճրագը մարած տներ կան: Մարդիկ գնում են տարբեր պատճառներով, բայց եթե ընդհանրացնեմ, ապա կա անարդարության, իրավազրկվածության զգացում, սեփական ընտանիքի հեռանկարը սեփական հայրենիքում չտեսնելու գիտակցություն, կա այն եզրակացությունը, որ հայրենիքը ինչ-որ մի կուսակցության, մի քանի մարդկանց սեփականությունն է, եւ ես չեմ կարող բաժնեկից լինել ոչ աշխատատեղի, ոչ կենսաթոշակի, ոչ ընդերքի կամ բնության իմ բաժնին: Վերջապես, մարդիկ գնում են, որովհետեւ տեսնում են, որ 21 տարի անց մենք չունենք Հայաստանի Հանրապետություն, ունենք մի դե-ֆակտո իրականություն, որի համապատասխան ինչ-որ մի փոքր խումբ, շրջապատ, կուսակցություն ինքն է իշխում ժողովրդի հաշվին: Դրա համար ես ասում եմ՝ եթե այսպես շարունակվի, անգործությունը եւ աղքատությունը կխորանան, եւ հինգ տարի անց այս տեմպերով մենք կունենանք ժողովրդագրական աղետ: Եվ այդտեղ արդեն ոչ միայն ընտանիքի խնդիր կա, այլեւ մեր տնտեսության բնականոն զարգացման, ազգային անվտանգության հարց: Մենք չենք կարող ազգային հարցեր լուծել՝ Արցախյան հարց, Ցեղասպանության ճանաչման պահանջ եւ այլն, եթե շարքային քաղաքացին իր հեռանկարը Հայաստանում չտեսնի: Նախագահությունը եթե երբեւէ պիտի լինի դե-յուրե՝ սահմանադրական, այլ ոչ թե դե-ֆակտո՝ զոռով վերեւից իջեցված, առաջին հերթին օրենքն իր վրա պետք է կիրառի, իր օրինակով պիտի ցույց տա, թե ինչպես կարելի է կոռուպցիան՝ հարկային, մաքսային, դատական ուղղահայացը փոխել, ջարդել եւ սեփական օրինակով այնպես անել, որ ժողովուրդն ունենա իր հասանելիք աշխատատեղը, աշխատավարձը եւ կենսաթոշակը, եւ սա նախկին սփյուռքահայի ռոմանտիկա չէ, այլ հայաստանյան հրամայական: Եթե այս գործը միասին չանենք, կներեք քարոզչական երանգի համար, հինգ տարի հետո շատ վատ վիճակում կհայտնվենք: 

Ինչու՞ մարդիկ չեն պայքարում անարդարությունների դեմ, այլ լքում են հայրենիքը: Չե՞ք կարծում, որ առաջնորդների պակաս կա, չկան արժանապատիվ քաղաքացու արժանապատիվ առաջնորդներ:

Յուրաքանչյուր պետություն պիտի ունենա իր այլընտրանքային առաջնորդները, պարտադիր քաղաքացիները: Բայց ձեր հարցի պատասխանի ակունքը ՀՀ քաղաքացու կայացումն է: Մենք պետք է ունենանք քաղաքացի, ով պատրաստ է պայքարելու իր իրավունքների համար: «Ժառանգության» պատգամավորները մարտի 1-ին կանգնեցին՝ մեկ կողմը քաղաքացին էր, մեկ կողմը՝ ոստիկանը, եւ փրկեցին իրենց համաքաղաքացիների կյանքը, որովհետեւ առաջին հերթին մենք մեզ քաղաքացի ենք զգում: Մեզ համար բոլոր քաղաքացիները հավասար են: Դրա համար կարծում եմ, որ առաջին հերթին պետք է ունենանք փորձառու, ճշմարիտ առաջնորդներ, բայց ոչ մեկը չպիտի կարողանա ասել՝ L’Etat c’est moi (Պետությունը ես եմ): Երբեմն մեր գործող նախագահներն այդպես են ասում նախընտրական շրջանում՝ եթե ես չլինեմ, չեն լինի ապահովություն, կայունություն, անվտանգություն: Դա կեղծ թեզ է: Իշխանությունը միշտ իր սեփական այլընտրանքը պիտի ներկայացնի: Ես կարծում եմ՝ մենք ունենք երիտասարդ սերնդի մեջ այդ հերթափոխը, որ պատրաստ է: Եվ որքան էլ վիճահարույց էր իմ նախնական հայտարարությունը, որովհետեւ զանգեցին ընկերներից, ընտանիքից, ես որոշել եմ, որ սա իմ հանրային ծառայության, նախագահական ընտրությունների կապակցությամբ, միակ պայքարը պիտի լինի, եւ վստահ եմ, որ ժողովուրդը պիտի հաղթի: Հինգ տարի անց ես ոչ թե պիտի խորացնեմ իմ իշխանությունը կամ ընդարձակեմ ընտանիքիս կամ վարորդիս բիզնեսը, այլ, ինչպես ՄԱԿ-ում պատիվ ունեցա 1992թ. բարձրացնել ՀՀ պետական դրոշը, այդպես էլ հիմա ինձ համար պատիվ պիտի լինի ազատ ընտրությունների միջոցով այդ հանրային ծառայությունը փոխանցել նոր սերնդին: Եվ կին լինի, թե տղամարդ, ալեհեր, թե երիտասարդ, մենք ունենք այդ սերունդը, որը կկարողանա դառնալ նախագահ: Պարզապես օտարվածությունից, ճակատագրապաշտությունից բացի, պետք է կարողանանք հաղթահարել հերթական մի արհեստական անդունդ, վիհ առ այն, որ մի կողմից ունենք քաղաքական գործընթաց, այդպես է՝ քաղաքական գործընթացն է ստեղծում քաղաքական օրակարգ մեր երկրում, մյուս կողմից ունենք մարդիկ, ովքեր առաջին հերթին իրենց համարում են ՀՀ քաղաքացի, եւ լավ են անում, բնապահպան, մարդու իրավունքների պաշտպան, Թռչկան, Թեղուտ, Մաշտոցի պուրակ եւ այլն: Առաջին հերթին ես ինչ արել եմ Հայաստանում՝ ճիշտ թե սխալ, լավ թե վատ, արել եմ որպես քաղաքացի: Ուղղակի այսօր մենք ունենք մի արհեստական վիհ, որտեղ մեր երիտասարդները մի լավ գործ են արել, մնացել են այդ գործի գոհունակության սահմաններում եւ համարում են, որ քաղաքական գործընթացն անբարո է, բյուրեղյա չէ, ասում են՝ իմը չէ: Ես պայծառատես չեմ, մարգարե չեմ, բայց մի բան կարող եմ առաջարկել, որ եթե այս պայքարը չտանենք, ընտրություններից հետո «հետո»-ի Հայաստանի պայքարը չի բացվելու: Ես չգիտեմ՝ ով Աստծու հետ խոսում է, թե ոչ, բայց մի տեսակ կա, որ ասում է՝ արաբական գարունը մեզ կգա, սպասենք եւ մեր ժամը կգա, մյուսն ասում է՝ ես երիտասարդ եմ, դեռ իմ ժամանակը կգա: Կարծում եմ, որ Հայաստանի երիտասարդությունը պետք է գարեջրատնից, սրճարանից, նկուղից դուրս գա եւ ասի՝ այո, ես լավ գործ արեցի, բայց մենք պետք է այսպես պյուռոսյան հաղթանակնե՞ր տոնենք հերթով եւ պիտի չկարողանա՞նք պետական, ազգային, քաղաքացիական օրակարգ ձեւավորել, եթե ամեն մեկը մնա իր փոքր եւ բարոյական հաղթանակի տիրույթում: Ներկայումս մենք այդ բանաձեւը չենք գտել: Եվ եթե որեւէ մեկը կարողանա առաջարկել ինձ, թե ինչպես անել, որ փետրվարի 18-ին Հայաստանի քաղաքացին մասնակցի, ոչ թե խավարը անիծի, այլ մասնակցի, քաղաքացիական հասարակությունը եւ քաղաքական ուժը ընդհանուր ձեւավորեն, ես ուզում եմ այդ բանաձեւի մասին իմանալ: Որովհետեւ քաղաքացիական ժողով է, թե հացադուլ է, թե խորհրդարանական ընտրություն, այդ ամենը ես անում եմ որպես քաղաքացի, եւ մնացած քաղաքացիներն ինձնից ոչ ավել են, ոչ պակաս: Մենք հավասար ենք եւ այս անտարբերությունը պիտի հաղթահարենք: Փետրվարի 19-ը չի ծնվելու առանց փետրվարի 18-ի:

Պրն Հովհաննիսյան, ես ուսումնասիրեցի Ձեր նախընտրական ծրագիրը, բավականին լավ ծրագիր է: Մանրամասն նկարագրված են խնդիրները, որոնք առկա են այսօր Հայաստանում: Ունե՞ք թիմ, որի հետ կկարողանաք իրականացնել այն: Ձեր շրջապատում կա՞ն այդ մարդիկ, ովքեր պետք է բնապահպանական, տնտեսական եւ այլ խնդիրները լուծեն:         

Այո, կա թիմ, եւ իմ մոտեցման մեջ այդ թիմի գաղափարը երբեք նեղկուսակցական չի եղել: Անգամ խիստ հավանական է, որ մինչեւ ընտրությունների օրը ես հրապարակեմ ոչ թե ապագա կառավարության կազմը, այլ այդ կազմի տեսակի իմ պատկերացումը, որը պետք է լինի խիստ ընդգրկուն, ներառողական, ոչ միայն «Ժառանգության», այլեւ ամենատարբեր կուսակցություններ եւ անկուսակցական ներկայացուցիչներ ներառող: Մենք ունենք թե՛ սոցիալ-տնտեսական, թե՛ մշակութային, թե՛ առողջապահական, թե՛ արտաքին քաղաքականության մեր ուղենիշները, վարդապետությունը, եւ դրանք արգասիք են հավաքական աշխատանքի: Ես՝ ինքս շատ ոլորտներում մասնագետ չեմ, օրինակ՝ տնտեսությունից ես տարրական գիտելիքներ ունեմ, բայց ես ունեմ այնքան խելք՝ իմանալու համար, որ ինձնից ավելի խելացի մարդիկ կան: Եվ եթե Հայաստանի ժողովուրդը գնահատում է ճշմարտախոսությունը, հաշվետվողականությունը, որ թիմն է իրականացնում քաղաքականությունը, կարծում եմ՝ ծրագիրը կա, առաջատար փորձագետները, մասնագետները, կառավարության առաջիկա կազմը պատրաստ կլինի, բայց միաժամանակ պիտի որոշենք, թե այս թղթի կտորը, որ շատերի մոտ գեղեցիկ շարադրված է, ինչպե՞ս է, որ պիտի դառնա իրականություն: Եվ ահա այստեղ է, որ Հայաստանի քաղաքացին պիտի ոչ միայն որոշի՝ որ ծրագիրն է հարազատ իրեն, այլ ո՞ր նախագահությունն է, որ օրենքի եւ իրավունքի ուժով դա պիտի իրականություն դարձնի:

Ինչու՞ պիտի ընտրողը իր ձայնը տա Րաֆֆի Հովհաննիսյանին:

Որովհետեւ ապրում է իր հայրենիքում եւ ազատ քաղաքացի է, համեմատում է իմ եւ իմ մրցակիցների ծրագրերի ուժեղ եւ թույլ կողմերը: Պիտի որոշի, թե որ նախագահին է ուզում՝ բարձր հովանիների նախագահի՞ն, թե՞ սահմանադրական իրավունքի նախագահին: Նախագահ, ով կարող է հայացք կիսել, ուղղություն տալ, սխալ ընդունել եւ միասին դեպի դե-յուրե սահմանադրական Հայաստան տանել, թե՞ մեկ ուրիշը, որ պարզապես ուրիշների կողմից պատրաստված ելույթներ ընթերցի: Իհարկե, դեմ չեմ սպիչռայթերների (Speechwriter) ինստիտուտին, բայց բոլոր դեպքերում: Իհարկե, ես հայցում եմ այդ քվեն եւ շատ հպարտ կլինեմ արժանանալու այդ քվեին, ես գիտեմ, որ ժողովուրդը պատրաստվում է 20 տարվա մեջ առաջին անգամ իր հաղթանակին: Թող դիվանագիտական չհնչի, բայց առաջին հերթին Հայաստանի քաղաքացին քվեն պիտի տա իրեն, ինքը պիտի ասի վերջապես, որ սա իմ ընտրությունն է, եւ այդ օրը Րաֆֆիին չի ուզում, ում անունն ուզում է թող գրի՝ Հրանտ, Պարույր, Սերժ, բայց կարծում եմ, որ առաջին հերթին մեր քաղաքացիները պետք է մասնակցեն: Հույս ունեմ, որ նրանց մեծ մասը կքվեարկի իմ օգտին: «Հնարավոր է» նշանաբանը կամաց-կամաց զարգացում է ապրում դեպի «հավանական է»: Բայց հիմա մեծ-մեծ խոսելու ժամը չէ, այդ ուղղությամբ դեռ պիտի աշխատենք: Մնա փետրվարի 18-ը, թե դատարանի որոշմամբ հետաձգվի ընտրությունը, դա տեխնիկական խնդիր է: Կարծում եմ, որ Հայաստանի քաղաքացին իմ օգտին պիտի քվեարկի, որովհետեւ իմ մեջ տեսնում է ճշմարտախոս մարդու, հաշվետու մարդու՝ այն մարդուն, ով կուսակցական դրոշը երրորդական է համարում, առաջնայինը քաղաքացու եւ մասնագետի որակն է: 9 ամիս առաջ եթե մեկը քվեարկեց ԲՀԿ-ի օգտին, որովհետեւ ուզում էր տնտեսական զարգացում, Դաշնակցության, որովհետեւ ուզում էր ազգային նպատակ, կամ ՀԱԿ-ի, որովհետեւ ուզում էր ժողովրդավարական արժեքներ, կամ անկուսակցական, իրենք պիտի հասկանան, որ այս պայքարը շարքային քաղաքացու համար է, բնավ հռետորաբանություն չէ: Մեկ-մեկ ձեր ասած հեգնանքը, ծաղրանքը ինձ հասնում է իմ այս ընդհանրական, գեղապաշտ մոտեցումների համար: Ես կարծում եմ, որ Սերժ Սարգսյանը, Րաֆֆի Հովհաննիսյանը եւ մյուսները պիտի պայքարեն պատվավոր 2-րդ տեղի համար: Եվ մի անգամ մեր կյանքում, մեր սերնդի, նորագույն մեր պետականության կյանքում կենացներից այն կողմ մենք ունենանք ընտրություն, որը պատկանում է ժողովրդին, եւ քաղաքացին ասի, որ սա իմն է: Առաջին հերթին դրա համար պիտի քվեարկի՝ ասելու համար, որ սա իմն է:

Շնորհակալություն:

Հարցազրույցը պատրաստվել է ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալության (USAID) աջակցությամբ: Հարցազրույցի բովանդակության համար պատասխանատու է «Հետքը»: Այստեղ արտահայտված տեսակետները պարտադիր չէ, որ համընկնեն Ինտերնյուսի (ԱՄՆ), ԱՄՆ Միզազգային զարգացման գործակալության, ԱՄՆ կառավարության կամ Եվրասիա համագործակցություն հիմնադրամի տեսակետներին: