Նարեկ Խաչատրյան

Իսկ ո՞ւր մնաց ինքնակառավարումը

Արտաշատը մարզկենտրոն է, որի կարգավիճակը հանրապետությունում ունի ընդամենը տասը քաղաք: Դրանով իսկ մարզի մյուս քաղաքների նկատմամբ Արտաշատն ավելի արտոնյալ վիճակում է:

Միայն այն հանգամանքը, որ այս տարի մարզին ՀՀ կառավարության բյուջեից լրացուցիչ հատկացրած 1 մլրդ դրամից 130 մլն-ը մարզկենտրոնին է հատկացվել, խոսում է քաղաքի նկատմամբ ցուցաբերվող բարեհաճ վերաբերմունքի մասին: 

Քաղաքապետ Գագիկ Մուրադյանը դժգոհ չէ կառավարության ու մարզպետարանի վերաբերմունքից (մինչ քաղաքապետ ընտրվելը նա գործող մարզպետի խորհրդականն է եղել): «Մարզպետարանի հետ երբեւիցե խնդիրներ չեն առաջացել, կառավարությունն էլ իր հերթին է աջակցում քաղաքին»,- ասում է նա: Մասնավորապես վերջին տարիներին միջոցներ է հատկացրել քաղաքամիջյան ճանապարհների ասֆալտապատման, բարձրահարկ շենքերի վերանորոգման եւ այլ աշխատանքներ իրականացնելու համար: 

Վերջին մեկ-երկու տարիներին քաղաքում ակտիվորեն վերանորոգվում են բնակելի շենքերը, հատկապես տանիքները, նաեւ` մուտքերն ու նկուղները: Ընդհանուր առմամբ, քաղաքում եղած 126 բազմաբնակարան շենքերից այս տարի շուրջ 40-ում վերանորոգման աշխատանքներ են կատարվել: Վերջնականապես լուծել են նաեւ թատրոնի ջեռուցման հարցը: Նշված աշխատանքների մի մասն իրականացվել է կառավարության նվիրաբերած 130 մլն դրամի շրջանակում: Այդուհանդերձ, 30-40 տարի առաջ կառուցված մի քանի բազմաբնակարան շենքերում լուրջ խնդիրներ կան, որոնց հիմնանորոգումը հնարավոր է իրականացնել բացառապես կառավարության ֆինանսական աջակցությամբ:

Արտաշատը «մի քիչ» գյուղատնտեսական քաղաք է եւ շուրջ 800 հա գյուղատնտեսական նշանակության հող ունի: Գյուղատնտեսական հողահանդակների ոռոգումը հիմնականում իրականացվում է արտեզյան հորերից եւ Մխչյանի ջրանցքից: Սպասարկումը կատարում է ջրօգտագործողների տվյալ տարածքի ընկերությունը: Քաղաքապետի ներկայացմամբ` ոռոգման ոլորտում լուրջ դժվարություններ չկան, չհաշված մատակարարման հետ կապված մանր-մունր խնդիրները, այդուհանդերձ, 2008 թ. կառուցվելիք հերթական արտիզյան հորից հետո հողատարածքները լիովին կապահովվեն ոռոգման ջրով: 

Քաղաքապետի տեսակետը չկիսեցին մեզ հանդիպած հողատեր արտաշատցիները: «Ջրի մատակարարման առումով տեր-տիրական չկա, ով զոռբա է, ով ջրի գլխին է, ում ուժը պատում է, ջրում է, մնացածը տարին մեկ-երկու անգամ կռիվ-դավիով ջրեն, թե` չէ: Անցած տարի հսկա ծիրանանոց են քանդել: Ծարավից չորացել էր: Ջրամատակարարում չկա, միայն փող են հավաքում: Քաղաքապետարանն օրենքով ջրամատակարարման հետ որեւէ կապ չունի, որ կարողանա օգնել կամ չօգնել»,- ասում է Արտաշատի բնակիչ Գրիգորը: 

Քաղաքում անմխիթար վիճակում է նաեւ խմելաջրի մատակարարումը: «21-րդ դարում քաղաքաբնակներս դույլերով, մեքենաներով, կաշկաներով, կանեստրներով խմելու ջուր ենք կրում: Ի՞նչ քաղաք, կենտրոնական փողոցից 100 մ խորացիր` որ ուղղությամբ ուզում ես, շատ սովորական, մյուսներից ոչնչով չտարբերվող գյուղ է: Չնայած` մարզում գյուղ չի լինի, որտեղ խմելու ջրի վիճակն այդքան վատ լինի, որքան Արտաշատում»,- իրավիճակն էր ներկայացնում «ատամնաբուժարանի» փողոցում ապրող Ռոզա անունով մի կին: 

Մինչ այդ, իհարկե, քաղաքապետ պրն Մուրադյանը ներկայացրել էր խմելու ջրի վիճակը` նշելով, որ «կենցաղային նպատակներով օգտագործման համար ջուրը մատակարարվում է արտեզյան հորերից, իսկ խմելու եւ սննդի մեջ օգտագործելու համար շենքերի բակերում, փողոցներում տեղադրված են Գառնիից մղվող ջրի ծորակներ»: Համաձայն կառավարության եւ «Հայջրմուղի» (կառավարումն իրականացնող ֆրանսիական ընկերությունը) հետ ձեռք բերված պայմանավորվածության` 2008 թ. շուրջ 3 մլն դոլարի ներդրում է կատարվելու Արտաշատ քաղաքը խմելու ջրով ապահովելու համար: Քաղաքապետ Գագիկ Մուրադյանի հավաստիացմամբ` մինչեւ եկող տարվա վերջ Արտաշատ քաղաքը խմելու ջրի հետ կապված խնդիր ընդհանրապես չի ունենա: 

Ցավոք, նույնը հնարավոր չէ ասել քաղաքամիջյան ճանապարհների ասֆալտապատման առումով: Անցած տարի քաղաքի բյուջեի միջոցներով 160 մլն դրամի ճանապարհաշինություն է իրականացվել, եւս 40 մլն դրամի աշխատանքներ են կատարվել կառավարության ֆինանսավորմամբ: Այս տարի գյուղատնտեսության նախարարության օգնությամբ 8000 քմ ճանապարհ է ասֆալտապատվել: Եկող տարվա համար էլ բավականին գումար են նախատեսել, բայց քաղաքում բարեկարգման սպասող ճանապարհների վերջը, կարծես, չի երեւում: Դրանում համոզվեցինք անձամբ, նույնը հաստատեցին նաեւ արտաշատցիները: Տիգրան Հարությունյանը տաքսու վարորդ է, նրա պնդմամբ` կենտրոնական մի քանի փողոցներից բացի քաղաքն աներթեւեկելի է, եւ շատ փողոցներում ասֆալտից միայն կղզյակներ ու կոշտուկներ են մնացել: Վերջինս առաջարկեց իր մեքենայով շրջել քաղաքում` իրական պատկերը տեսնելու համար: 

Քաղաքում լիովին լուծված չէ նաեւ աղբահանության հարցը, չնայած, քաղաքապետի ասելով, տարեցտարի այն ավելի բարձր մակարդակով է իրականացվում: Ոլորտում բարեփոխումներ են իրականացվում, եւ մշակվել է նոր կարգ, համաձայն որի մրցույթով աղբահանության իրավունքը շահած կազմակերպությունը պետք է պայմանագիր կնքի քաղաքի բնակչության հետ: «Աջակցում ենք, որպեսզի կարողանանք այդ դժվարին գործընթացը հունի մեջ գցել: Բանն այն է, որ մինչ այդ բնակիչներն աղբահանության համար կամ չեն վճարել, կամ խորհրդանշական գումար են վճարել եւ այսօր հոգեբանորեն պատրաստ չեն ավելին վճարելու: Դրա համար ժամանակ է պետք»,- ասում է Արտաշատի քաղաքապետը: 

Մինչդեռ բնակիչները պնդում էին, որ կենտրոնից մի քիչ հեռու, սեփական տների հատվածներում ամիսներով աղբատար չի երեւում, եւ համոզվածություն հայտնում, որ դա չի ժխտի անգամ կոմունալի պետը: Հասկանալի է, որ այսօրվա իրավիճակում, երբ քաղաքապետարանի բյուջեն անգամ նվազագույն կարիքների բավարարմանը չի հերիքում, միանգամից, մեկ-երկու տարվա ընթացքում բոլոր ցավոտ հարցերին լուծում տալ չի կարող: «Խնդիրներն այնքան շատ են, որ բյուջեով կարողանում ենք միայն ընթացիկ, ոչ շատ ծախսատար հարցեր լուծել»,- ասում է Գագիկ Մուրադյանը: 

Քաղաքի բյուջեն 2007 թ. նախատեսվել է 450 մլն դրամ, դրան գումարվել է կառավարության հատկացրած 148 մլն դրամ դոտացիան: Դեկտեմբերի սկզբներին կատարվել էր հավաքագրումների 70%-ը: Քաղաքապետը վստահ էր, որ հարկերի հավաքագրումը մինչեւ տարեվերջ կհասցնեն 80-85%-ի: «Կաղում» են առավելապես հողի հարկերը հավաքագրելիս, որովհետեւ բնակիչների մի մասը վճարունակ չի: Տարի է լինում, որ բնական աղետների հետեւանքով մարդիկ ոչ միայն անվճարունակ են դառնում, այլեւ ապրելու առումով լուրջ խնդիրներ են ունենում: Նաեւ այդ պատճառով նախկինից բավականին պարտքեր են կուտակվել: Պրն Մուրադյանը լավատես է այդ հարցում. «Ժողովուրդը հիմնականում պարտաճանաչ է, ուղղակի պետք է իրավիճակը ճիշտ գնահատել, մարդկանց հետ ճիշտ աշխատել: Առաջիկա տարիներին այս հարցերը հնարավորինս կլուծվեն»: Չվճարված հարկերը բյուջեով նախատեսում են որպես ապառք եւ փորձում են հավաքագրել նախորդ տարիներից մնացած պարտքերը: «2000 թ. պարտք ունեցողներ կան, եւ բնակիչները պարտավոր են վճարել այդ գումարները, դրանք վաղեմության ժամկետ չունեն»,- ասում է նա: Իհարկե, երբեմն քաղաքապետարանը ստիպված է լինում նման հարցերը լուծել դատական կարգով, բայց ավելի շատ` գույքահարկը գանձելու դեպքում եւ երբ համոզված են, որ հարկատուն ոչ թե հնարավորություն, այլ ցանկություն չունի պարտավորությունները կատարելու: «Նման մի քանի հայց ենք ներկայացրել եւ բոլորն էլ շահել ենք»,- տեղեկացրեց քաղաքապետը:

Քաղաքում գործող վերամշակման ձեռնարկությունների հետ քաղաքապետարանի «համագործակցությունը» սահմանափակվում է ընդամենը հարկեր գանձելու մակարդակով: Վերջիններս, որ հանրապետության չափանիշով բավականին զորեղ ընկերություններ են, քաղաքին որեւէ աջակցություն չեն ցուցաբերում: 

Հարկերի հավաքագրման ավելացմանը զուգընթաց տարեցտարի պետության դոտացիոն աջակցությունն էլ է մեծանում: Ինչ վերաբերում է պետության հատկացրած միջոցների տնօրինմանը, դրանց օգտագործման թափանցիկությանը, ըստ քաղաքապետի` «մարզպետարանի վերահսկողությունն անպակաս է, մյուս կողմից` բոլոր որոշումներն ընդունում, հաստատում է ավագանին, որի բոլոր անդամները չէ, որ իմ կողմնակիցներն են, բավականին լուրջ ընդդիմություն ունեմ: Բացի այդ, նիստերին մասնակցում են մարզային եւ քաղաքային լրատվամիջոցները, երկու-երեք թերթ եւ մարզային հեռուստատեսությունը, որ հետո հրապարակում են մեր որոշումները: Այնպես որ, կամա-ակամա մեր գործունեությունը հրապարակային է»,- ասում է քաղաքապետը: 

Վերջինս իրենց աշխատանքների արդյունավետությունը, ինչպես նաեւ` հրապարակայնությունը պայմանավորում է հատկապես ավագանու դերակատարությամբ: Քաղաքի այդ ինստիտուտը ներկայացնող 15 անդամներից 13-ը բարձրագույն կրթություն ունեն, երկուսը` միջնակարգ մասնագիտական: Ավագանու անդամները տարբեր կուսակցություններ են ներկայացնում: Սրանց մի մասն ընտրվել է երկրորդ-երրորդ անգամ եւ ավելի փորձառու է: Ավագանու անդամներից շատերը մասնակցել են GTZ-ի եւ «Հայաստանի ավագանիներ» հ/կ-ի կազմակերպած տարբեր դասընթացների: Այնպես որ, ավագանին ինտելեկտի, իր իրավունքների ու պարտականությունների, քաղաքապետարանի անելիքների իմացության առումով խնդիրներ չունի: «Ընդհակառակը, երբեմն խնդիրներ են առաջացնում որոշումներ ընդունելիս: Այնպես չէ, որ հարցը դրվում եւ ընդունվում է»,- ասում է քաղաքապետը: 

Չնայած քաղաքապետի լավ տրամադրվածությանը, ինքնակառավարման մեխանիզմների նկատմամբ ունեցած գոհունակությանը, այդուհանդերձ, այս քաղաքում լուրջ խնդիրները լուծվում են միայն կառավարության բարեհաճության դեպքում: Դրանից չի՞ հետեւում, արդյոք, որ փոքրիշատե լուրջ հարց լուծելու համար տեղական մարմինները շարունակ ձեռքերը պարզելու են կառավարությանը: Այդ դեպքում ու՞ր մնաց ինքնակառավարումը: 

Արարատ