Մանուկ Սահակյան,
ցմահ դատապարտյալ 

Ցանկացած միտք, քայլ, որոշում, օրենքի ընդունում և իրագործում, ցանկացած գործողություն լինի պետական, հասարակական, ընտանեկան, թե անձնական, պետք է որոշակի նպատակ հետապնդի: 

Ես հիմա գրում եմ ոչ որպես դատապարտյալ, ում դատապարտել են ցմահ ազատազրկման (ավելի ճիշտ` դանդաղ մահապատժի) առանց փորձաքննության և լուրջ ուսումնասիրության՝ հաշվի առնելով միայն ինքնազրպարտական ցուցմունքներս,  որոնց ճշմարտությունը ուսումնասիրության չեն ենթարկվել և չեն ապացուցվել փորձագիտությամբ, այլ գրում եմ որպես ՀՀ քաղաքացի: Փորձում եմ հասկանալ տրամաբանությունը և նպատակը. 105 ցմահ դատապատյալների մեկուսացումը հասարակությունից, ողջ թողնելու և մինչև ֆիզիկական մահվան հասցնելու նպատակը: 

Ցմահ ազատազրկման դեպքում պետք է օրինական քայլեր և մեխանիզմներ  մշակվեն, որոնք կապահովեն օրենքով նախատեսված 20 տարի անց պայմանական վաղաժամկետ ազատություն ստանալու գործընթացը.  hնարավորություններ կստեղծեն դատապարտյալներին  ուղղվելու, հասարակություն վերադառնալու համար: ՀՀ-ում  այս ուղղությամբ ոչինչ  չի իրականացվում, ոչ մի հնարավորություն չի ստեղծվում, օրենքը ձևական բնույթ է կրում և չի օգտագործվում, օրենսդրական բարեփոխումներ կատարելու ցանկություն չկա, տարբերակում չի դրվում դատապարտյալների միջև, թե որ տարիքում է կատարվել հանցագործությունը, քանի անգամ է դատապարտվել, քանի հոգու սպանության համար: Չափազանց  խիստ պատժի հնարավոր լինելու ենթադրությամբ գործերի վերանայում չի կատարվում: 

Այսինքն, եթե արդեն որոշված է,  որ 105 ցմահ դատապարտյալներից որևէ մեկն ի վիճակի չէ փոխվելու և հասարակություն վերադառնալու, ապա ո՞րն է նպատակը ցմահ ազատազրկում կիրառելու, ավելին՝ ի՞նչ նպատակ ունի պետական բյուջեից դատապարտյալներին պահելու համար գումար հատկացնել՝ բժշկական  օգնություն և սնունդ  տրամադրելու համար: Այս  ամենը և ուրիշ շատ քայլեր պետք է ուղղված լինեին և ծառայեին ցմահ  դատապարտյալների  ուղղման  և հասարակություն վերադարձնելու նպատակին: Մինչդեռ ունենալով այսպիսի իրականություն՝ սա դառնում է պետական բյուջեի աննպատակ վատնում: 

Տեսեք՝ ինչ է ստացվում. պետական բյուջեից  հսկայական գումարներ են ծախսվում ցմահ դատապարտյալներին սպանելու` դանդաղ մահապատիժ իրականացնելու համար, իսկ ինչքա՞ն գումար կպահանջվեր ծախսել 105 փամփուշտի և գնդակահարությունն իրականացնելու համար: 

Դիմում եմ ՀՀ քաղաքացիներին. հայտնի է, որ բյուջեի ծանրակշիռ մասը հենց քաղաքացիներից ստացված հարկերից է գոյանում, ուստի խնդրում եմ ձեզ, հարգելի քաղաքացիներ, հետևողական եղեք ձեր կողմից վճարված գումարներին, որոնք աննպատակ ծախսվում են իշխանությունների կողմից: 

Նույնիսկ կրկեսի կենդանիները  որոշակի նպատակի համար են պահվում, դրանց հետ ինչ-որ աշխատանքներ են տարվում, վարժեցնում են, որպեսզի օգտագործեն կրկեսային համարներում: 

Ցմահ դատապարտյալները կենդանիներ չեն, մարդիկ են, ովքեր չնայած իշխանությունների անուշադրությանն ու  անտարբերությանը, բարեփոխումներ կատարելու կամքի բացակայությանը, չեն կորցրել իրենց հույսը, որ մի օր իրենց խնդիրներին էլ անդրադարձ կկատարվի: Դեռևս կան դատապարտյալներ, ովքեր ցանկանում են ապացուցել, որ  հնարավորության դեպքում կարող են ուղղվել և վերադառնալ հասարակություն, իսկ դուք պատկերացրե՞լ եք այն դատապարտյալների հոգեկան ապրումները, ովքեր պատասխան են տալիս, ոչ իրենց կատարած հանցագործության համար: 

Նորից դիմում եմ ՀՀ իշխանություններին. դեռ  քանի՞ տարի է անհրաժեշտ, որ վերջնականապես ձերբազատվեք Խորհրդային Միությունից ժառանգություն ստացած պատժողի հոգեբանությունից: Եթե կա պատիժ, ապա  պատժելու նպատակին զուգահեռ պետք է հնարավորություն ստեղծվի ուղղվելու: Պատմության ընթացքում, աշխարհի զարգացման հետ անհրաժեշտ է լինում վերանայել և փոխել գործող օրենքները: Արդարացի չեմ լինի, եթե չնշեմ, որ այդպիսի փորձեր մեր իշխանությունների կողմից արվում են, բայց դրանց մեջ  ոչ մի անդրադարձ չի կատարվում ցմահ ազատազրկում պատժատեսակին: 

Մեծ մտածող Սենեկան ասել է. «Աչքերը չեն տեսնում, եթե սիրտը հրամայում է կուրանալ: Բացե՛ք Ձեր աչքերը և մի՛ ձևացրեք, թե կույր եք»: Եթե չեք ցանկանում, որ ցմահ ազատազրկումը նմանվի դանդաղ մահապատժի և պետբյուջեից հսկայական գումարներ չծախսվեն դանադաղ մահապատժի իրագործման համար, ապա պետք է դրսևորել կամք և հասկանալ, որ հասունացել է միջազգային փորձի ուսումնասիրման  և ցմահ ազատազրկում պատժի հետ կապված բարեփոխումներ կատարելու ժամանակը: 

Վերջերս ՀՀ նախագահին, արդարադատության նախարարին, գլխավոր դատախազին, ԱԺ նախագահին, ՄԻՊ-ին ներկայացվել է օրենսդրական բարեփոխումների առաջարկ կապված ցմահ ազատազրկում  պատժատեսակի հետ, որին իրենց ստորագրություններով միացել են 3000-ից ավելի քաղաքացիներ: Խնդրում եմ ուսումնասիրեք և արձագանք, քանի որ այդ առաջարկների ընդունմամբ հնարավոր կլինի որոշ չափով մեղմել և լուծել տարիներ շարունակ անուշադրության մատնված խնդիրները: 

Վերջում ուշացումով ցանկանում եմ շնորհակալությունս  հայտնել վերջերս Մաշտոցի պուրակում «Ո՞րքան է տևում ցմահ ազատազրկումը» խորագրով միջոցառման կազմակերպիչներին և բոլոր մասնակիցներին: 

Շնորհակալությունս իմ բախտակից Մհեր Ենոքյանին, ով չնայած իր նկատմամբ տարիներ շարունակ իրականացված բազմաթիվ զրկանքներին և անարդարություններին, չի կորցրել իր կամքի ուժն ու նպատակասլացությունը, կարողացել է բարձրաձայնել և լսելի դարձնել ցմահ դատապարտյալներին վերաբերվող խնդիրները, բոլոր նրանց, ովքեր անդրադարձել են Մհեր Ենոքյանի հոդվածներին և հասցրել հասարակությանը: Շնորհակալ եմ բոլոր նրանց, ովքեր մտահոգ են ցմահ դատապարտյալների խնդիրներով, ովքեր անշահախնդիր օժանդակում են դրանց բարձրաձայնմանը: