«Հետք»-ի հարցերին պատասխանում է Գյումրու քաղաքապետ Սամվել Բալասնյանը

Անցել է 25 տարի, սակայն անզեն աչքով էլ դեռ տեսանելի են 88-ի աղետի հետեւանքները Գյումրի քաղաքում: Դրանք տնակային տնտեսություններն են, որոշ հատվածներում դեռեւս պահպանվող փլատակների մնացորդները եւ այլն: Քանի՞ տարի է եւս հարկավոր, որ Գյումրին ձերբազատվի «աղետի գոտի» պիտակից:

Երկրաշարժին Լենինականում 22 հազար մարդ դարձավ անօթեւան: Անցած 25 տարիների ընթացքում մի շարք բնակարանաշինական ծրագրեր են իրականացվել Գյումրիում: Եթե չեմ սխալվում, մոտ 20 հազար բնակարան է կառուցվել: 2012թ-ի հոկտեմբերի 15-ին Գյումրի քաղաքում շահագործման հանձնվեց 1756 բնակարան: Մուշ եւ Անի թաղամասերում 2011թ-ին մեկնարկած բնակարանաշինության արդյունքում ընդհանուր առմամբ բնակարանատեր դարձավ 2812 ընտանիք: Հիմա 420 անօթեւան ընտանիքների բնակարանով ապահովելու խնդիրն ենք փորձում լուծել: Շինարարությունն իրականացնող «Գլենդել հիլզ» կազմակերպությունը խոստացել է 2014թ-ին կառուցել այդ բնակարանները: Մենք հողահատկացումն արել ենք դեռ անցած տարի, մնում է, որ շինարարությունը սկսվի եւ դրանով կարծես թե մենք լուծում ենք այն անօթեւանների խնդիրը, ովքեր բնակարան են կորցրել Գյումրի քաղաքում երկրաշարժի պատճառով:

Պարոն Բալասանյան, այդ խնդրի լուծման վերջնաժամկետը, եթե չեմ սխալվում, իշխանությունները մատնանշել էին 2013թ-ի հոկտեմբերը: Ձեր նշած բնակարանները պիտի շահագործման հանձնվեին այս տարի աշնանը: Բայց, ինչպես պարզվեց սեպտեմբերին, ձեր հատկացրած տարածքում «Գլենդել հիլզն» անգամ  հիմնային աշխատանքներ չէր կատարել:

Իհարկե այդ մասին խոսվեց, մենք ինքներս էլ այդ հարցով նամակներ ենք ուղղել քաղաքաշինության նախարարությանը եւ «Գլենդել հիլզին»: Ըստ ծրագրի, այո, 2013թ.-ին մենք պիտի այդ բնակարաններն ունենայինք: Իրենք պատճառաբանում են ինչ որ տեղ հաշվառման հետ կապված, որն իմ կարծիքով պիտի որ ազդեցություն չունենար շինարարական աշխատանքները սկսելու վրա: Այնտեղ որոշ աշխատանքներ սկսեցին հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին, սակայն պարզ է, որ ձմռան ընթացքում դրանք չեն կարող շարունակվել: Պիտի սպասենք գարնան գալուն: Եթե ուշացել է, թող մի քիչ էլ ուշանա, որովհետեւ ձմռանն արածը չի կարող որակյալ լինել՝ շինարարության իմաստով, դրա համար հիմա ինչ սկսել են, կդադարեցնեն եւ կվերսկսեն մարտ ամսից:

Ցանկացած ձգձգում նշանակում է հետաձգել նաեւ աղետի հետեւանքների վերացումն այս քաղաքում եւ նման ձգձգումների, նման տեղափոխումների՝ «չլինի այս տարի, լինի հաջորդ տարի» ձեւակերպումներ գյումրեցին շատ է լսել:

Աղետի հետեւանքները միանգամից վերացնել հնարավոր չէ. դրանք դեռ երկար են պահպանվելու: Ես մի օրինակ բերեմ: 1926թ-ի երկրաշարժից հետո ձեւավորվեցին մի քանի թաղամասեր՝ «Բարաքներ» թաղամասը, Մսի կոմբինատ կոչվող հատվածում «Կազաչի պոստ» թաղամասը, որտեղ մինչեւ հիմա պահպանվել են փայտից տնակներ: Այսինքն՝ երկրաշարժն այն աղետների թվին է պատկանում, որի հետքերը միանգամից վերացնելը դժվար է: Իսկ 88-ի երկրաշարժը դա շատ խոշոր, ավերիչ երկրաշարժ էր իր էությամբ. կործանվեց Գյումրի քաղաքի բնակֆոնդի 70 տոկոսը, արտադրական պոտենցիալի մոտ 80-90 տոկոսը: Եվ բնականաբար 25 տարվա ընթացքում հնարավոր չէր այնպես կազմակեպել ու վերականգնել, որ հետքերը չմնային կամ հնարավորինս բոլորին արագ կարգով ապահովեին բնակարանով:

Ուզում եք ասել, որ մեր բախտը բերե՞լ է: Խորհրդային միության պես հզոր երկիրը չկարողացավ 70 տարում վերացնել 1926թ-ի երկրշարժի հետքերը, ինչու՞ մեր անկախ պետությունը պիտի դա անի 25 տարում, այո՞:  Մենք պետք է համարենք, որ 25 տարին չվերականգնվող Գյումրու համար լա՞վ ցուցանիշ է:

Ոչ, ես այդ իմաստով չեմ ասում: Ես ասում եմ վերացնելու իմաստով: 1926թ-ի երկրաշարժը նույնպես շատ ընդգրկուն էր ու խորհրդային տարիներին իմ նշած թաղամասերին չհասան եւ չվերականգնեցին. դրա հետքերը մինչեւ հիմա կան: Դուք պատկերացրեք՝ 1988թ-ի երկրաշարժից անցել է 25 տարի, 1926թ-ի երկրաշարժից՝ մոտ 90 տարի: Ես այս համեմատականի մեջ եմ ասում, որ երկրաշարժերի պատճառած ավերածությունների հետքերն ընդհանրապես հնարավոր չի վերացնել: Այսինքն աշխարհում էդպիսի փորձ չկա, որ ասենք երկրաշարժից հետո շատ արագ կարողանան ամեն ինչ վերականգնել եւ հետքեր չլինեն: Ինչքան էլ կենտրոնը շատ գեղեցիկ վերականգնել ենք, բայց ծայրամասերում պիտի խոստովանեմ, որ պատկերը շատ տխուր է: Շատ հատվածներում աղետի հետքերը պահպանվում են: Սա է իմ ասածը, որ տարիներ ու մեծ գումարներ են հարկավոր ամբողջովին այդ ամենից ձերբազատվելու համար:  Դե Փարիզն էլ, Մոսկվան էլ մի օրում չեն կառուցվել: Այսօրվա դրությամբ որ գնում ես Փարիզի արվարձաններ, տեսնում ես, որ դեռ կառուցապատվում է:

Լավ, այդ դեպքում արդյո՞ք այդ 420 բնակարանով վերջնականապես լուծվում է անօթեւանության խնդիրը Գյումրիում: Մենք գիտենք, որ տնակային պայմաններում շարունակելու են ապրել մի քանի հազար անօթեւան ընտանիքներ, որոնց նկատմամբ պետությունը պարտավորություն չունի: Իսկ նրանք մոտ 4000-ն են ու խնդիրը առաջիկա 5 տարում չլուծելու դեպքում՝ թիվը կկրկնապատվի: Պարոն Բալասանյան, ի՞նչ ծրագրեր կան այդ խնդիրը լուծելու համար:

 Հիմա մենք հաշվառում ենք անում, ստեղծվել է հանձնաժողով: Ուսումնասիրում ենք, որ հասկանանք, թե վերջնական որքան տնակ է մնալու քաղաքում: Քանի դեռ Մուշ 2/2 թաղամասի բնակարաները վերջնական շահագործման հանձնված չեն, շատերն էլ ջեռուցման հետ կապված դեռ չեն տեղափոխվել, մի փոքր դժվար է ասել այդ թիվը: Գիտեք արդեն, որ որոշում կա՝ տեղափոխվող ընտանիքը պարտավոր է հանձնել տնակը: Այն քանդվելու է, տեղանքը մաքրվելու է: Երբ այդ ամենն արվի, կարծում եմ հաջորդ տարի էլ 420 բնակարանը հանձվի, նոր մենք կունենանք հստակ պատկեր: Ասեմ, որ այդ տնակներում հիմա ապրում են ընտանիքներ, ովքեր արդեն մեկ անգամ ստացել են բնակարան, վաճառել եւ տնակ են գնել ու բնակվում են: Գյուղերից կան եկածներ, որ տնակ են գնել, ապրում են, կան իհարկե, որ ընտանիքը կիսվել է՝ մի մասը բնակարան է ստացել, մյուս մասը տնակներում է եւ խոսել տնակային թաղամասերից լիովին ձերբազատվելու մասին, առայժ վաղ է: Պիտի առանձնացնենք, խմբավորենք եւ ի վերջո հասկանանք, թե այդ տնակներում ապրողների ո՞ր մասն է, որ կարող է համարվել անօթեւան: Գյուղից եկած, տնակ գնած բնակիչը բնականաբար չի կարող անօթեւան համարվել երկրաշարժի հետեւանքով: Հիմա հաշվվում է 96 տնակային տնտեսություն: Տնակներ կան, որ կողպված են, մարդ չի ապրում կամ պարզվում է, որ ընդամենը ցախանոց է, բայց մարդիկ կան գրանցված: Հիմա ուսումնասիրում ենք, որ կարողանանք հասկանալ, թե վերջնարդյունքում ինչ թիվ կունենաք: Այդ 4000 թիվը, որ հիմա շրջանառվում է, պակասելու է: Կփորձենք նաեւ խնդիրը լուծել ընտանիքներին իրենց իսկ տնակների տեղում հողահատկացումներ կատարելով, որ մարդը կարողանա կառուցապատի: Իհարկե, այստեղ մյուս խնդիրը աշխատանքն է, որ մարդ աշխատաք ունենա, կարողանա այնքան վաստակել, որ իր ձեռքերով իր տունը կառուցի՝ թեկուզ երկարաժամկետ վարկային ծրագրով:

Մենք հիմա այն մարդկանց, ովքեր պատրաստ են աշխատատեղեր ստեղծել, տրամադրում ենք 1 լումայով կամ 1 դրամով մեկ հա հող: Մեզ ճիշտ է՝ քննադատում են, ասում են ինչի համար եք էդպես անում, բայց ես նորից հայտարարում եմ, որ ավագանու որոշումով՝ շարունակելու եմ տրամադրել, եթե նման մարդիկ լինեն: Եթե աշխատատեղ են ստեղծելու, հողակտորը նվեր ենք տալիս: Իհարկե պայմանագրային է այդ ամեն ինչը, եթե չի ստեղծում, մենք ասում ենք մեր հողը հետ տուր:

Նախկին քաղաքապետի օրոք Գյումրիի հատկապես կենտրոնական հատվածում, չկա մի թիզ հող, որ վաճառված չլինի, նաեւ մայթերը: Դուք որտե՞ղ եք պատրաստվում տրամադրել այդ հա-ները եւ այն էլ՝ մեկ դրամով:

Այո, ցավոք կենտրոնում այլեւս ազատ տարածքներ չկան: Խոսքը վերաբերում է քաղաքի ծայրամասին՝ Մարմաշենի խճուղուն, Մուշ-2/2-ին հարող տարածքներին: Եթե կենտրոնում լիներ, լավ կլիներ, կտրամադրեինք այնտեղ, բայց հիմա մեր ունեցած ազատ տարածքները ծայրամասերում են:

Պարոն Բալասանյան, տնակային դպրոցներ մենք վաղուց  չունենք, բայց փաստորեն դեռ ունենք տնակային նախակրթարաններ: Քայլեր ձեռնարկվու՞մ են դրանք քարաշենի վերածելու:

Այո, մենք ունենք 4 նախակրթարան, որոնք գործում են տնակային պայմաններում, եւ որտեղ 342 երեխա է հաճախում: Հիմա ծրագրի մեջ ենք մտցնում, որ կարողանանք քարային նորմալ նախակրթարաններ ունենալ: Փորձում ենք պայմանավորվածություն ձեռք բերել Համահայկական հիմնադրամի հետ, որ գոնե ամեն տարի մեկ նախակրթարան տնակայինից դառնա քարաշեն:

Գյումրիում արտագաղթի հետեւանքով խիստ կրճատվել է բնակչության թիվը: Դուք, որպես քաղաքապետ, ի՞նչ ծրագրեր եք փորձելու իրականացնել առաջիկայում, որ կանխեք արտագաղթը:

Սա ամենացավոտ թեման է, քանի որ մարդն ամենամեծ կապիտալն է: Գնում է պոտենցիալ արհեստավորը, մտավորականը, գիտնականը, արվեստագետը: Աստված տա, մի օր սկսեն ներգաղթել եւ մենք երեւի ունենալու ենք այդ օրը: Գյումրին երկու կարեւոր գերակա ուղղություն է ընտրել՝ մշակույթը եւ սպորտը, որ զարգացնելու դեպքում, նաեւ աշխատատեղերի ստեղծումով, տուրիզմին զարկ տալով՝ պիտի փորձենք մարդկանց պահել քաղաքում:

Հաջորդ տարի ապրիլին Գյումրիում 400 աշխատատեղ է բացվելու: Խոսքը «Լենտեքս» ձեռնարկության մասին է, որտեղ հիմա 180 մարդ է աշխատում եւ տնօրինությունն իր առջեւ ընդլայնվելու խնդիր է դրել: Հայկական զբոսաշրջային շատ կազմակերպություններ կան, որոնց հետ համագործակցում ենք ու ունենք պայմանավորվածություն, որ դեպի Գյումրի բերող տուրիստական խմբերի քանակն ավելացնեն: Կարող եմ ասել, որ մեծ ցանկություն կա քաղաքում բարոյահոգեբանական մթնոլորտը փոխելու՝ դրական առումով:

Վերջերս ակտիվացել են տարբեր օտարերկրյա պատվիրակությունների այցերը Գյումրի: Արտասահմանյան ներդրումներ սպասվու՞մ են Գյումրիում: Ներդրման խոստումներ հնչե՞լ են, եւ ո՞ր երկրներ են պատրաստ գնալ այդ քայլին:

Լինելով պրագմատիկ մարդ, լինելով բիզնեսմեն՝ ես նաեւ հասկանւմ եմ, թե ինչ է նշանակում որեւէ տեղ ներդրում անել: Բիզնեսը հայրենասիրության հետ կապ չունի:  Չկա էդպիսի բան, որ բիզնեսի մարդը գա, տեսնի, ասի վա՜յ ինչ լավն եք, ի՜նչ գեղեցիկ, ես այստեղ ներդրում կանեմ: Մարդը, եթե գումար դրեց, պիտի եկամուտ ունենա, սա է տրամաբանությունը: Հիմա պատասխանեմ ձեր հարցին. համագործակցության առաջարկություններ շատ կան, մենք քննարկում ենք: Հնարավոր է` Չինաստանի հետ լինի, որովհետեւ մենք սպասում ենք լուրջ պատվիրակության այցի: Սիան քաղաքի հետ քույր քաղաքներ ենք, մենք փորձում ենք անպայման այնտեղից բերել ներդրումներ: Իհարկե, իրենք էլ ակնկալիքներ ունեն, չնայած մենք ընդամենը 125 հազար բնակիչ ունենք, իրենք 9մլն բնակչություն ունեն ու եթե համեմատականի մեջ նայում ենք, իրենց բյուջեն 78 մլրդ է, մերը՝ 7,5մլն է, որը սեղանի շուրջ հավասարը հավասարի պես նստելու հնարավորություն չի տալիս: Եթե իրենք փորձեն համատեղ ձեռնարկություն դնել, պարզ է, որ մենք պետք է ունենանք 10 կամ 1 տոկոս իրենք 90  կամ 99 տոկոս: Բայց, ամեն դեպքում, նրանց համար պիտի շահավետ լինի, եթե չեղավ, գումար չեն դնելու, իսկ մաքսային միությունը բավական պլյուսներ կտա մեզ: Եթե Թուրքիայի հետ սահմանը բացվի, կարծում եմ սա էլ մեզ օգուտ կլինի: Ես մեծ հույսեր ունեմ, լավ է լինելու:

Ինչն է ձեզ ուրախացնում եւ տխրեցնում Գյումրիում 88-ի աղետից 25 տարի անց:

Ուրախացնում է, որ գյումրեցին սկսել է լավատեսորեն մտածել: Տխրեցնում է նույն գյումրեցու սոցիալական ծանր վիճակը, խեղճ ապրելակերպը:

Եվ վերջին հարցը: Ինչո՞վ եք պարծենում:

Իմ ծննդավայրով: Ես հպարտ եմ, որ գյումրեցի եմ ու եկել եմ իմ քաղաքը շենացնելու: