Ընդհանուր պատկերը 

Տարեվերջին ամերիկյան Global Financial Integrity գործակալությունը հրապարակեց զարգացող երկրներից ապօրինի ֆինանսական արտահոսքերի մասին հերթական զեկույցը (2002-2011 թ.թ. համար), ըստ որի՝ վերջին 10 տարում Հայաստանից դուրս է բերվել 6.2 մլրդ դոլար, կամ տարեկան միջինը 623 մլն դոլար: Վերջին ցուցանիշով Հայաստանը աշխարհի 144 երկրների շարքում զբաղեցրել է 71-րդ հորիզոնականը: Իսկ ցանկը գլխավորում է Չինաստանը՝ տարեկան միջինը 107.5 մլրդ դոլար, նրան հետևում է Ռուսաստանը՝ 88 մլրդ դոլար: Մնացած երկրները զգալիորեն ետ են մնում:

Մեր հարևան երկրներից ամենաբարձր ցուցանիշ ունի Թուրքիան՝ տարեկան 3.7 մլրդ դոլար (25-րդ տեղ), այնուհետ՝ Ադրբեջանը՝ 1.7 մլրդ դոլար (44-րդ տեղ): Վրաստանը մեզանից ետ է՝ ընդամենը 450 մլն դոլար: Որքան էլ տարօրինակ է՝ Հայաստանը ապօրինի ֆինանսական հոսքերով գերազանցում է նույնիսկ Ուկրաինային, որի ցուցանիշը 622 մլն դոլար է: Նշենք որ Իրանի մասին տվյալներ չկան, սակայն հնարավոր է՝ դա տեխնիկական վրիպակ է (Իրանի փոխարեն գրել են Իրաք):

ԱՊՀ երկրների մեծ մասն այս վարկանիշում «պատվավոր» տեղեր է զբաղեցնում: Հատկապես դա վերաբերում է Մաքսային միության անդամներին՝ Ռուսաստանին, Ղազախստանին ու Բելառուսին: Ռուսաստանն ընդհանրապես ապօրինի ֆինանսական արտահոսքի համաշխարհային առաջատարներից է, Բելառուսը 7,5 մլրդ դոլար ցուցանիշով 16-րդ տեղում է, Ղազախստանը՝  2,6 մլրդ դոլարով 29-րդում: Ստացվում է՝ Մաքսային միության երկրներից տարեկան ապօրինի դուրս է գալիս մոտ 99 մլրդ դոլար: Ըստ մի շարք հետազոտությունների՝ ռուսաստանցի գործարարներն օգտագործում են բելառուսական ու ղազախական ընկերություններին փողերի լվացման համար: Երբ Հայաստանը անդամակցի Մաքսային միությանը՝ նույնպես ակտիվորեն ներգրավվելու է փողերի լվացման այդ գործընթացին: 

Մեթոդոլոգիայի մասին

Որքանո՞վ հավաստի են Global Financial Integrity-ի տվյալները: Զեկույցում նշված է, որ գնահատել են հանցավոր ճանապարհով, կոռուպցիայի և հարկերից խուսափելու միջոցով գոյացած կապիտալը: Սա կարևոր հանգամանք է՝ ապօրինի ֆինանսական հոսք ասելով նկատի է առնվում դրանց ծագումը, ոչ թե դեպի արտասահման փոխանցման սխեման (թեև դա ևս կարևոր է): Խնդիրն այն է, որ որոշ երկրներ, այդ թվում՝ Հայաստանը, վաղուց ազատականացրել են կապիտալ հաշիվները, հետևաբար՝ ցանկացած փոխանցում երկրից դուրս անօրինական համարվել չի կարող: Հայաստանն այդ քայլին գնաց 1997 թ.՝ նոր ձևավորված օլիգարխիայի և կոռուպցիայով հարստացած չինովնիկների պահանջները հաշվի առնելով՝ թույլ տալով անարգել երկրից դուրս հանել ցանկացած գումար: Իսկ Ռուսաստանի և Բելառուսի նման երկրներում կապիտալի արտահոսքը վերահսկվում է, ուստի հանցավոր ճանապարհով ծագած փողերը դուրս հանելու համար որոշակի սխեմաներ են մշակվում:

Global Financial Integrity-ը այս կամ այն երկրի տվյաները գնահատելու համար հիմք է ընդունում պաշտոնական տըվյալները երկրի վճարային հաշվեկշռի ու արտաքին առևտրի վերաբերյալ, ուսումնասիրում է այն տարբերությունները, որ ի հայտ են գալիս ապրանքի ծագման երկրի ու փաստացի արտահանող երկրի տվյալները համադրելիս: 

Հայաստանի մասին 

Հայաստանում, ըստ Global Financial Integrity-ի զեկույցի, կապիտալի արտահոսքի տեմպն արագացել է 2007 թվականից, թեև նախորդ տարիներին էլ ուներ աճի հստակ միտում: 2007 թ. ապօրինի երկրից դուրս է հանվում 806 մլն դոլար՝ կրկնապատկվելով նախորդ տարվա համեմատ: 2008 թ. այդ թիվն արդեն կազմում է 1,1 մլրդ դոլար, հաջորդ երկու տարիներին կրկին նվազում է, իսկ 2011 թ. գրանցվում է ռեկորդային արտահոսք՝ 1 մլրդ 163 մլն դոլար:

Հայաստանում ստվերային տնտեսության ծավալը նվազագույնը գնահատվում է մոտ 3 մլրդ դոլար (ՀՆԱ-ի մոտ 30%-ը), ու դա ընդունում են նույնիսկ իշխանությունները: Ընդ որում՝ սա չի ներառում թմրամիջոցների, կոռուպցիայի ու այլ հանցավոր բնույթի շրջանառությունները: Այս համատեքստում տարեկան 1 մլրդ դոլարի արտահոսքը միանգամայն իրատեսական է:

Ապօրինի դուրս բերվող գումարները ներկայում կազմում են ՀՆԱ-ի մոտ 10%-ին, ինչը բավական բարձր ցուցանիշ է (Global Financial Integrity-ի զեկույցում միջինը 3.7% է):

Ըստ ՀՀ Ազգային վիճակագրական ծառայության ներկայացրած վճարային հաշվեկշռի՝ Հայաստանից 2011-2012 թ.թ. տեղի է ունեցել 700 մլն դոլարի եկամուտների արտահոսք: Թե դրանից որ մասն է հանցավոր ճանապարհով ստացված՝ դժվար է միանշանակ գնահատել: Սակայն, ընդհանուր առմամբ, ամերիկյան կազմակերպության գնահատականները իրականությունից շատ հեռու չեն: 

Լուսանկարը՝ http://thewedphotocoach.com-ից