Վրացերենով կրթություն ստանալու աճող միտումը վտանգում է երկրի հեռավոր շրջանում՝ Մառնեուլում եղած հայկական դպրոցների ճակատագիրը: Ազգությամբ հայ Մարգարիտան ծնվել եւ մեծացել է Վրաստանի հարավում՝ Ադրբեջանի եւ Հայաստանի հետ սահմանակցող Մառնեուլի շրջանի Շահումյան գյուղում: Շրջանի 20-հազարանոց բնակչության 80 տոկոսը կազմում են ադրբեջանցիները, ովքեր ապրում են անմիջապես Մառնեուլում: Մարգարիտան վրացերեն չգիտի. ավարտելով Մառնեուլի շրջանի  Շահումյան  գյուղի  հայկական դպրոցը` նա տեղափոխվել է Երեւան` լրագրություն ուսանելու: Նա ասում է, որ Մառնեուլի ու Ջավախքի հայ երիտասարդները վրացերերն չիմանալու պատճառով սովորում են հայկական ԲՈՒՀ-երում: Սակայն Մառնելուլի պես շրջաններում լեզվի խնդիրը ազգային փոքրամասնությունների մոտ ունի իր ուրույն առանձնահատկությունները: Առանց վրացերենի լավ իմացության երիտասարդները չեն կարող շարունակել ուսումն այդ երկրում, բայց, մյուս կողմից, նրանք չեն ցանկանում մոռանալ իրենց մայրենի լեզուն: Մարգարիտան ուշադրությամբ հետեւում է Մառնեուլում առկա խնդիրներին եւ  դրանց մասին նաեւ հոդվածներ է գրում հայկական ինտերնետային պարբերականներից մեկի համար: Նրա օրերս հրապարակած հոդվածը` «Մառնեուլում փակվում են հայկական դպրոցները» մեծ արձագանք գտավ մամուլում: Հոդվածում նշվում էր, որ շրջանում դպրոցները փակվում են ազգային խտրականության հիմունքներով, որպեսզի աճող սերունդը բացառապես վրացերեն խոսի: «Այս ամենը արվում է վրացականացնելու համար, որ հայերը ձուլվեն դառնան վրացի…», - IWPR-ին ասաց Մարգարիտան: «Զարմանում եմ ուղղակի, որ նույնիսկ վրացական իշխանությունները տեղյակ չեն, թե  ինչ է կատարվում Մառնեուլում: Ավելի շուտ տեղյակ են, ուղղակի փակում են աչքերը…», - համոզված է  Մարգարիտան: Հոդվածի հեղինակը չցանկացավ ասել ազգանունը, ասելով. «հաճախ եմ գնում ծնողներիս մոտ եւ վախենում եմ խնդիրներ առաջանան վրացիների կողմից…»: Մառնեուլի կրթական համակարգի ներկայացուցիչները հերքում են այն ենթադրությունը, թե հայկական դպրոցները դիտավորյալ են փակվում՝ պետական ոչ-պաշտոնական քաղաքականության համաձայն: «Հայկական դպրոցները այսօր էլ են գործում, ինչպես 10-15 տարի առաջ», - հավատացնում է Մառնեուլի կրթության ոլորտի ռեսուրս-կենտրոնի տնօրեն Քամանդար Իսմայիլովը, ով երկար տարիների աշխատանքային փորձ ունի այս ոլորտում: Նրա խոսքերով՝ ընդամենը մեկ-երկու ան•ամ է եղել, որպեսզի չափազանց փոքրաթիվ դասարաններ ունենալու պատճառով միմյանց հարեւանությամբ գտնվող դպրոցները միացվեն: «Օրինակ՝ Խոժոռմի գյուղի դպրոցը համակցված է», - դպրոցների փակման մասին տեղեկություններն ակնարկելով՝ նշում է Իսմայիլովը, - «Դպրոցի հիմնական ուսուցման լեզուն շարունակում է մնալ հայերենը, սակայն այսուհետ նաեւ ադրբեջանական բաժին է գործելու: Դպրոցները շարունակում են գործել նույնիսկ այն վայրերում, որտեղ աշակերտների ընդհանուր թվաքանակը չի գերազանցում 9-ը»: Ներկայում Մառնեուլի շրջանում 81 հանրակրթական դպրոց է գործում, որոնց ուսուցման լեզուների քանակն արտացոլում է այստեղ ապրող ազգային փոքրամասնությունների բազմազանությունը եւ ադրբեջանական բնակչության գերակշռությունը. այսօր 11 վրացական, 8 ռուսական, 9 հայկական եւ 51 ադրբեջանական դպրոց կա Մառնեուլում: Հայկական համայնքի համար նախատեսված դպրոցներից շատերում միայն փոքր դասարաններ են: Այսպես, Գյուլբախի գյուղի հայկական դպրոցում 35 աշակերտ է սովորում: Խոժոռմի գյուղի հայկական դպրոցի տնօրեն Ռիմա Ղարիբյանը դպրոցների փակման եւ միացման հեռանկարների վերաբերյալ բավական պրագմատիկ տեսակետ ունի եւ ընդունում է, որ ընդամենը 10-14 աշակերտ ունեցող դպրոցները ֆինանսական տեսանկյունից բեռ են հանդիսանում: «Ոչ մի վատ բան չեմ տեսնում նրանում, որ փոքրաթիվ աշակերտներ ունեցող դպրոցները միացվում են նրանց մոտ գտնվող դպրոցներին: Սա թույլ կտա երեխաներին պատշաճ կրթություն ստանալ: Միակ ցանկությունս այն է, որպեսզի մեր երեխաները սովորեն երկհարկանի, վերանորոգված դպրոցներում», - ասում է Ղարիբյանը: Շահումյանի դպրոցի տնօրեն Արթուր Ուռումյանը ժխտում է կառավարության կողմից դպրոցները հենց այսպես, առանց որեւէ պատճառի փակելու հավանականությունը. «Եթե դպրոցի կարիքը կա… ոչ ոք իրավունք չունի փակել այն», - հավատացնում է Ուռումյանը: Մյուս պատճառը, որի համար որոշ դպրոցներ կորցնում են իրենց աշակերտներին, այն է, որ երեխաների ծնողներն այսօր ավելի ու ավելի հաճախ են նախապատվությունը տալիս վրացական միջնակարգ կրթությանը: Մառնեուլի Երկրորդ միջնակարգ դպրոցի տնօրեն Լիա Տուշուրին նույնպես մատնանշում է այս երեւույթը, որը, նրա խոսքերով, վերջերս ավելի ակնառու է դարձել: «Ադրբեջանցիներն այսօր ավելի ձգտում են իրենց երեխաներին վրացական դպրոցներ ուղարկել: Նրանք ցանկանում են, որպեսզի երեխաները վրացերենով կրթություն ստանան, քանի որ կարծում են, որ սա պետական լեզվին պատշաճ տիրապետելու միակ ձեւն է: Սա է ազգային փոքրամասնությունների դպրոցներում աշակերտների կրճատման պատճառը», - բացատրում է Տուշուրին: Տուշուրիի ղեկավարած դպրոցի օրինակը հաստատում է այս միտումը: Այս տարի առաջին դասարան ընդունված 21 երեխաներից 19-ը ադրբեջանցիներ են: Հայաստանի ԿԳՆ թեւ Մառնելում ու Սամցխե-Ջավախքում դպրոցների փակման մասին կոնկրետ դեպքեր չունի: Սակայն ԿԳՆ-ի աշխատակազմի միջազգային համագործակցության եւ սփյուռքի վարչության  սփյուքի հետ կապերի բաժնի պետ Նունե Վարդանյանն ասում է, որ դրան կարող են նպաստել Վրաստանի ԿԳՆ-ի կողմից իրականացվող բարեփոխումները եւ աշակերտների թվի նվազումը: Նրա խոսքերով՝ այսօր ոչ միայն ադրբեջանցի երիտասարդներն են նախընտրում վրացական դպրոցներ գնալ: «Քանի որ հայ երիտասարդները չեն կարողանում ուսանել վրացական ԲՈՒՀ-երում վրացերենի չիմացության պատճառով, ծնողներն ուզում են երեխաներին վրացական դպրոց ուղարկել: Բացի այդ, եթե աշակերտների թիվն այսպես շարունակվի կրճատվել, Վրաստանի կառավարությունը չի  ֆինանսավորի  (դպրոցները ֆինանսավորում են աշակերտների թվով)  եւ այս ամենը կհանգեցնի դպրոցների փակմանը», - IWPR-ին ասաց  Ն. Վարդանյանը: Մարիկա Ցիկորիձե, Մառնեուլի, «Timer» թերթի թղթակից Գիտա Էլիբեկյան, Երեւան, Հայաստանի Հանրային ռադիոյի լրագրող Հոդվածն արտատպվում է Պատերազմի եւ խաղաղության լուսաբանման ինստիտուտի Կովկասյան լրատու պարբերականից: