Լուսինե Թոփլաղալցյան

Գեղարքունիքի մարզի Ծաղկաշեն համայնքը մարզկենտրոն Գավառից ընդամենը 10 կմ է հեռու, սակայն երբ հասնում ես Ծաղկաշեն, թվում է, թե քաղաքակրթությունից հեռացել ես հարյուրավոր կիլոմետրերով:

Իհարկե, սա չի նշանակում, թե Գավառը քաղաքակրթության վկայությունն է: Գավառ-Ծաղկաշեն ճանապարհի` աղբանոցի վերածված մի նկատելի հատված ակնհայտորեն բացառում է այդպիսի մտայնությունը: Ու եթե Գեղարքունիքի մարզկենտրոնի ծայրամասն է այդքան բարձիթողի վիճակում, ապա ինչքա~ն խնդիրներ կլինեն սարերի փեշերին գտնվող Ծաղկաշեն գյուղում:

Ծաղկաշենը Գավառի վարչատարածքի միակ համայնքն է, որ գտնվում է այդքան մեկուսացած դիրքում: Նպաստավոր չեն նաեւ բնակլիմայական պայմանները: Ծաղկաշենի վարելահողերը գտնվում են ծովի մակերեւույթից 2300-2400 մ, խոտհարքների մեծ մասը` 2400 մ, իսկ արոտավայրերը` մինչեւ 2480 մ բարձրության վրա: Համայնքի` բարձրլեռնային լինելու հանգամանքը չի նպաստում հողագործության զարգացմանը: Համայնքի 20 տնտեսություններ սարերի թեք լանջերին գտնվող իրենց հողերը սեփականաշնորհումից ի վեր չեն կարողացել օգտագործել, քանի որ ձնհալից հոսող ջրերը խոր ու մեծ առուներ են բացել այդ հողակտորներում: Անասնապահությունն էլ չի զարգանում, քանի որ ծախսերը չեն արդարացվում: 1 խոտի հակի հաշվով ծախսերն այս տարի կազմել են 550 դրամ, մինչդեռ համայնքում այն վաճառվել է 600 դրամով: Այդ պատճառով էլ մարդիկ մեծամասամբ նախընտրում են գնել եւ ոչ թե հավաքել խոտը:

Վատ են գործերը նաեւ ջրամատակարարման ոլորտում: Ոռոգման ջուր համայնքը չունի, իսկ խմելու ջրի հարցը լուծվել է համայնքում տեղադրված 6 ծորակների միջոցով, որոնք ինքնահոս ջուր են մատակարարում: Որեւէ տնտեսություն իր բակում, առավել եւս տանը, ջուր չունի: Իսկ այս տարվա ցուրտ օրերին համայնքի բնակիչները միայն մեկ ծորակից էին ջուր վերցնում, քանի որ մնացած 5-ը սառել էին: Գյուղի տների կեսից ավելին, որոնք գտնվում են Գավառագետի ափին, հարցը լուծել են ջրհոր փորելով: Սակայն ջրհորներից հանած ջուրը, որ գոյանում է գետի ջրերի ու ձնհալի արդյունքում, մաքուր չի, ուստի օգտագործում են միայն անասունների համար: Անցած ձմռանը, երբ սառել էր անգամ ինքնահոս ջրի ակունքը, մարդիկ ճարահատյալ խմելու նպատակով օգտագործում էին ջրհորների ջրերը: Սակայն այս ջրհորներն էլ սեզոնային են, դրանք գետի վարարումներից ու ձնհալից հետո ցամաքում են:

Ծաղկաշենն ունի 661 բնակիչ, 176 տնտեսություն, եւ համայնքի գրեթե բոլոր ընտանիքներն էլ դրսում աշխատող 1-2 մարդ ունեն: Այլապես, համայնքում մնալով, տուն-տեղ պահելու հնարավորություն չկա:

Այս իրավիճակում արդեն «օրինաչափ» է թվում համայնքապետարանի եւ համայնքային ենթակայության 2 կազմակերպությունների (գրադարան, մշակույթի տուն)` տարիներ շարունակ կուտակած աշխատավարձերի ու սոցվճարների պարտքերի առկայությունը: Այս խնդիրը քննարկվել է Ծաղկաշենի 2008 թ. հունվարի 15-ի ավագանու նիստում, եւ ավագանու որոշմամբ հաստատվել է ժամանակացույց, ըստ որի` նախատեսվել է 6 միլիոն 796 հազար դրամ պարտքը մարել առաջիկա 7 տարիների ընթացքում:

Համայնքապետարանն ունի նաեւ 303 հազար 400 դրամ գույքահարկի եւ 3 մլն 452 հազար հողի հարկի ապառքներ: Գույքահարկի ապառքները հիմնականում գոյացել են չշահագործվող, սակայն հաշվառման մեջ գտնվող 20-25 տրանսպորտային միջոցների համար չկատարվող վճարումներից: Հողի հարկերի ապառքներն առաջացել են հողերի չօգտագործվելու, քիչ եկամտաբերության եւ այլ օբյեկտիվ պատճառներով:

2008 թ. ընթացքում Ծաղկաշենում ավագանին արդեն 3 նիստ է հրավիրել եւ հաստատել է որոշումներ համայնքի 2007 թ. բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվության, 2008 թ. բյուջեի, անասնագլխաքանակի հաշվառման մասին եւ այլն: Ավագանու նիստերի արձանագրության մատյանում նիստերը պատշաճ արձանագրված են, ելույթները մեջբերված են հասկանալի համառոտագրությամբ, ինչը դժվար է նկատել այլ համայնքների շատ արձանագրություններ ուսումնասիրելիս: Համայնքի ավագանու անդամ Ջանիկ Պապեյանն էլ նշեց, որ ավագանու նիստերի մասին իրենց տեղեկացնում են օրենքով սահմանված ժամկետներում, ինչպես նաեւ` ավագանու նիստերի մասին նախապես հայտարարություններ են տեղադրվում համայնքի 2 ցուցատախտակներին:

2007 թ. Ծաղկաշենն էական աջակցություն է ստացել պետությունից. վերանորոգվել են Գավառագետի վրա կառուցված 3 կամուրջներից 2-ը, որոնք քանդվել էին գետի գարնանային հեղեղումներից:

Անհրապույր, ալյումինե դուռ ու լուսամուտ ունեցող համայնքապետարանի դուռը կիսաբաց պահելու համար ծաղկաշենցիներն օգտագործում են 2 քար: Ավելի տխուր պատկեր է ներսում: Գորշ միջանցքներ, իսկ ընդհանուր բաժնում` խորհրդային շրջանից մնացած գրասեղաններ ու մի քանի հնամաշ աթոռներ: Համայնքապետարանի աշխատակազմի քարտուղար Սեդրակ Մարգարյանը հայտնեց, որ ձմռանը կարողացել են էլեկտրաէներգիայով ջեռուցել միայն համայնքի ղեկավարի աշխատասենյակը, իսկ այս տարի ցանկանում են վերանորոգել ու աշխատանքային փոքրիշատե բավարար պայմաններ ստեղծել համայնքապետարանում:

Ծաղկաշենի ու ծաղկաշենցիների վիճակը բնութագրական է հանրապետության բազմաթիվ այլ համայնքների էլ: Փոքր, հեռավոր, մեկուսացած, բարձրլեռնային ու սահմանամերձ համայքների խնդիրների շարանն անվերջ է: Մեծ համայնքներն էլ իրենց խնդիրներն ունեն, սակայն ակնհայտ է մի բան. «Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքով համայնքի կարգավիճակ ունեցող 45 բնակչով Գեղաքարի, 661 բնակիչ ունեցող Ծաղկաշենի, 11 հազար բնակիչ ունեցող Վարդենիկի կամ 26 հազար 400 բնակիչ ունեցող Գավառի միջեւ հավասարության նշան է դրված: Իսկ եթե Գեղարքունիքի մարզի այս համայնքների բնակչության թվաքանակի հետ համեմատենք մարզի կարգավիճակ ունեցող Երեւանի համայնքներից մեկի բնակչության թվաքանակը, պարզապես տխուր ու միաժամանակ զավեշտալի կլինի: Նաեւ` անարդար...

Բնական է, որ համայնքի զարգացման հեռանկարն այս պարագայում դժվար է պայմանավորել ներքին հնարավորություններով ու ռեսուրսներով, իսկ արտաքին հնարավորություններին ու աջակցություններին ապավինելը փոխում է տեղական ինքնակառավարման բովանդակությունն ու իմաստը: Յուրաքանչյուր խնդիր հիշատակելուց հետո ծաղկաշենցիներն արտահայտում են իրենց ակնկալիքները կառավարությունից աջակցություն ստանալու մասին: Մինչդեռ սա չի խոսում հօգուտ ապակետրոնացման, որին, իբրեւ թե, ձգտում են մեր իշխանությունները` միաժամանակ ամուր պահելով այն թելերը, որոնք վերահսկելի ու կառավարելի են դարձնում ՏԻՄ-երին: Սակայն վերահսկելի ոչ թե տեղական ինքնակառավարման սկզբունքների կենսագործման, այլ հենց իշխանությունների վերարտադրության ապահովման գործառույթների առումով:

Երբ Ծաղկաշենի մասին տպավորություններս նկարագրում էի Գեղարքունիքի մարզի համայնքներին լավատեղյակ մի ֆինանսիստի, վերջինս ուշագրավ կարծիք հայտնեց. «Ախր այդ սարերի տակն ապրող ժողովրդին միայն այդ տարածքում ապրելու համար պարզապես պետք է ազատել հարկերից»: