Լուսինե Թոփլաղալցյան

Գեղարքունիքի մարզի Նորաբակ գյուղում խմելու ջրագծի նորոգման ծրագրեր իրականացնելու համար Մեծ Բրիտանիայի եւ Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորության Միջազգային զարգացման նախարարության (DFID) ֆինանսական միջոցներից ՀՀ կառավարությունը համապատասխան 2 որոշումներով հատկացրել է 1,5 մլն եւ 1,46 մլն դրամ:

Այդ ծրագրերի առնչությամբ Նորաբակ համայքի ղեկավարի տեղակալ Արմեն Ղազարյանը նշում է, որ 2007 թ. համայնքում իրականացվել է խմելու ջրագծի մասնակի նորոգման մեկ ծրագիր: Աշխատակազմի քարտուղար Հակոբ Պետրոսյանի ասելով` մարզպետարանից իրենց տեղեկացրել են, որ 2006 թ. նախատեսված խմելու ջրագծի նորոգման ծրագրի ֆինանսավորումը տեղափոխվել է 2007 թ. եւ, որքանով իրենք տեղյակ են, այդ նպատակի համար հատկացվել է 1,5 մլն դրամ: 

Սակայն վերոհիշյալ ծրագրերի առնչությամբ ՀՀ կառավարության ընդունած որոշումների եւ դրանցում կատարված փոփոխությունների ուսումնասիրությունից այդպես էլ չկարողացանք պարզել` եղե՞լ է նման փոփոխություն, թե՞ ոչ:

Հիշյալ ջրագիծը 1998 թ. վերանորոգվել է ՄԱԿ-ի փախստականների գերագույն հանձնակատարի գրասենյակի միջոցներով Կաթոլիկ օգնության ծառայության իրականացրած ծրագրով: Այդ ժամանակ ջրագծի փականը տեղադրվել է շատ մակերեսային` 8-10 սմ խորությամբ, որը համայնքի բնակիչ Ռոբերտ Ավագյանը ցույց տվեց մեզ` ձեռքերով փորելով հողը: Իրականացված վերջին ծրագրի ժամանակ, որպես համայնքի բնակիչներ լավ իմանալով փականի տեղադրման թերությունները, շինարարներին խնդրել են ավելի խորը տեղադրել այն, որպեսզի ձմռան ցրտերին ջուրը չսառչի, սակայն բնակիչների խնդրանքը մնացել է անարձագանք: 2007 թ. հոկտեմբերի վերջին իրականացրած վերանորոգումից քիչ անց` 2008 թ. հունվարի սաստիկ ցրտերին, ջրագիծն ամբողջությամբ սառել է` փականը ոչ բավարար խորությամբ տեղադրելու պատճառով: Վթարված ջրագծից ջուրը դուրս է ժայթքում գետնի տակից ու քանդում ճանապարհը:

Համայնքի ղեկավարի տեղակալ Արմեն Ղազարյանը նշում է, որ գարնան հալոցքներից անմիջապես հետո ջուր չի եկել: Թե ինչպե՞ս է կատարվել ծրագիրը, համայնքն առհասարակ տեղյակ չէ: Աշխատանքների ավարտից հետո իրականացնողները ոչ մի անգամ չեն այցելել Նորաբակ: Մի անգամ իրենք հանդիպել են նրանց, նկարագրել են իրավիճակը, իսկ վերջիններս պատասխանել են, թե հավանաբար ջրագիծը վթարվել է, սակայն վթարը վերացնելու հանձնառություն չեն ստանձնել: Չգիտեն նաեւ իրականացնող կազմակերպության անունը, համայնքապետարանում այդ ծրագրի մասին որեւ փաստաթուղթ չկա: Համայնքապետի տեղակալը նաեւ նշում է, որ հին ջրագծերի մասնակի նորոգումները` տեղ-տեղ խողովակ փոխելու միջոցով, արդյունք չեն տալիս: Դա նման է միջոցները քամուն տալուն: Կենսունակ ու արդյունավետ է հիմնանորոգումը:

Համայնքի բնակիչ Ռ. Ավագյանը հայտնեց, որ վերանորոգման ընթացքում փոխված խողովակները տեղադրվել են շուրջ 1 մ խորությամբ, սակայն եթե շինարարները, իրենց առաջարկին ընդառաջելով, խորացնեին փականը, այն ծախսեր չէր պահանջի, եւ ջուրը չէր սառի: Համայնքի ներկայացուցիչների առաջարկներին իրականացնողները պատասխանել են, որ իրենց գործը լավ գիտեն: Մինչ այժմ ոչ ոք չի եկել ու չի հետաքրքրվել ջրագծի վիճակով: Աշխատակազմի քարտուղար Հակոբ Պետրոսյանը նշում է, որ աշխատանքների իրականացման ընթացքում անգամ վիճել են շինարարների հետ, սակայն այժմ, նորոգումից ամիսներ անց, փաստացի ունեն վթարված ջրագիծ: Իրենց չի տրամադրվել նաեւ որեւէ փաստաթուղթ այդ ծրագրի իրականացման ընթացքի կամ ավարտի մասին: Համայնքի պատասխանատուները նաեւ նշում են, որ համայնքային բյուջեն հնարավորություն չի ընձեռում, այլապես իրենք կնորոգեին վթարված ջրագիծը եւ կխորացնեին փականը հետագա վթարներից խուսափելու նպատակով:

Ընդգծենք, որ մարզպետարանի իրականացրած ծրագրերի առնչությամբ արված հարցադրումներին ի պատասխան` ՏԻՄ ներկայացուցիչները, սովորաբար, պաշտպանվողական կեցվածք են ընդունում: Ջանում են դրական կարծիք հայտնել, ինչը խոսում է այն մասին, որ համայնքային իշխանությունները չեն ցանկանում խնդիրներ ունենալ մարզային իշխանությունների հետ: Այս առումով դժվար է մեղադրել համայնքների ՏԻՄ ներկայացուցիչներին, քանի որ այդուհետ դժվար թե արժանանան իրենց համայնքում կրկին ծրագիր ունենալու բարեհաճ վերաբերմունքին:

Նորաբակում տիրող խառնաշփոթի նկարագիրն ամբողջական չի լինի, եթե նկարագրվածին չհավելենք 2005 թ. «Ամքոր» կազմակերպության աջակցությամբ իրականացված ծրագրի արդյունքում համայնքում կառուցված «Ամքորի ցուցադրական ֆերման» ու նրա ներկա կարգավիճակը:

«Ամքոր» կազմակերպության ներկայացուցիչները 2004 թ. սկսած բազմիցս հանդիպումներ են ունեցել համայնքի բնակիչների հետ եւ նշել են, որ համայնքում կառուցված ֆերման ծառայելու է ի շահ Նորաբակի եւ Գեղարքունիքի մարզի եւս 4 համայնքների բնակիչների: Նշել են, որ ֆերմայում աշխատելու են Նորաբակի բնակիչները, իսկ ստացված բնամթերքները տրամադրվելու են համայնքի կարիքավոր ընտանիքներին ու դպրոցին` սնուցման ծրագրի իրականացման համար: «Ամքորի» ներկայացուցիչները նշել են, որ ֆերման 1 տարի գործելու է իրենց կազմակերպության ֆինանսական աջակցությամբ, ապա իր գործունեությունը պետք է շարունակի ինքնուրույն:

2005 թ. ֆերմայի կառուցումից հետո «Ամքոր» կազմակերպությունը ֆերմային հատկացրել է 10 գլուխ խոշոր, 25 գլուխ մայր ոչխար, 500 հավ եւ 20-ից ավելի մայր խոզեր, ինչպես նաեւ` անիվավոր տրակտոր իր գյուղգործիքներով: Ֆերմայում գործել է կաթի մշակման եւ պանրի արտադրություն: 2005-2006 թթ. ընթացքում «Ամքորը» ֆերմայի միջոցով համայնքի 20 տնտեսությունների հատկացրել է շուրջ 6 տ հացահատիկ, որի ցանքի պարարտացումը նույնպես իրականացրել է կազմակերպությունը: Նպատակը հացահատիկի վերարտադրության կազմակերպումն է եղել. ծրագրում ընդգրկված ընտանիքները պետք է սերմացու հանձնեին, որը հաջորդ տարի պետք է տրամադրվեր 20 նոր տնտեսությունների: Նման շարունակական ընթացք պետք է ունենար կարտոֆիլի, առվույտի ցանքի կազմակերպումն ու իրականացումը, որոնց վերջնանպատակը պետք է լիներ Նորաբակ համայնքի տնտեսական զարգացումը: Ի դեպ, ֆերմայի պատասխանատու, համայնքի բնակիչ եւ նախկին համայնքապետի որդի Արմեն Կարապետյանին «Ամքորը» գործուղել է Հոլանդիա` փորձի փոխանակման նպատակով: «Ամքորի» աջակցությամբ իրականացվել է նաեւ ծառատունկ, որի արդյունքում բնակիչները բարեկարգել են ֆերմայի շրջակայքը:

Ըստ էության, ֆերման գործել է շուրջ մեկ տարի, այնտեղ աշխատել են Նորաբակ համայնքի 7 բնակիչներ` տարբեր ընտանիքներից, եւ ինչպես նախատեսել էր «Ամքորը», բոլոր գործողությունները կատարվել են ըստ պատշաճի: Սակայն, այն ժամանակ, երբ ֆերման պետք է գործեր ինքնաֆինանսավորմամբ, աշխատողներն աստիճանաբար ազատվել են աշխատանքից, ֆերման դատարկվել է, եւ դռները փակ են մինչ այսօր:
Ֆերման հաշվառված չէ Նորաբակի համայնքապետարանի հաշվեկշռում: Համայնքապետարանում բացակայում են ֆերմային տարածք հատկացնելու վերաբերյալ համապատասխան փաստաթղթերը: Համայնքապետարանի աշխատակիցները պարզել են, որ անշարժ գույքի կադաստրի Վարդենիսի ստորաբաժանումն այդ տարածքը գրանցել է որպես կիսակառույց շինություն, մինչդեռ այն ավարտուն կառույց է: Ավելին, այն ամենալավ արտաքին տեսքն ունեցող շինությունն է համայնքում: Զարմանալի է, սակայն համայնքապետարանին անշարժ գույքի կադաստրի Վարդենիսի ստորաբաժանման տրամադրած համապատասխան փաստաթղթով այս կառույցի կադաստրային արժեքը զրոյական է: Առավել զարմանալի են նույն փաստաթղթում սեփականատիրոջ (հասցեատիրոջ) տվյալները` Կարապետյան Եպրաքսյա Հարությունի, ով նախկին համայնքապետի կինն է:

Ամենավառ երեւակայության տեր մարդու համար այդպես էլ անհասկանալի է, թե ինչպես կարող էր «Ամքորի» հայտարարած մրցույթի արդյունքում 20 դազար դոլարով կառուցված ֆերմայի շինության կադաստրային արժեքը հավասարվել 0-ի: Աշխատակազմի քարտուղարը հավաստում է, որ հիշյալ մրցույթի մասին հայտարարություն է եղել նաեւ մամուլում: Եթե անգամ ֆերման չափագրվել է որպես կիսակառույց շինություն, այդ դեպքում ո՞վ եւ ինչու՞ չի նկատել միանգամայն ավարտված շինությունը: Եթե այն ավարտուն չլիներ, բնական է, որ «Ամքորը» անասուններ չէր տրամադրի, չէր կազմակերպվի կաթի մշակման եւ պանրի արտադրություն, շրջակայքը չէր բարեկարգվի:

Ասվածից հետո կարելի է չզարմանալ, որ այժմ չկան անասունները, անիվավոր տրակտորն իր գյուղգործիքներով հանդերձ, ֆերմայի վերապատրաստված պատասխանատուի գիտելիքները չեն ծառայում համայնքի բնակիչներին: Միաժամանակ չի կարելի չզարմանալ, որ «Ամքորն» իր իրականացրած ծրագրի ավարտից հետո մոնիտորիգ չի իրականացրել, կամ ինչպե՞ս է պատահել, որ կազմակերպության միջոցներով կառուցված ֆերման հանձնվել է ֆիզիկական անձի` 0-ական կադաստրային արժեքով: Ինչպե՞ս է հանձնվել, այն վարձակալվա՞ծ է, թե՞ վաճառված` չգիտեն ո՛չ Նորաբակի համայնքի ղեկավարը, ո՛չ տեղակալը, ո՛չ աշխատակազմի քարտուղարը: Եթե նույնիսկ ինչ-ինչ պատճառներով ֆերման լուծարվել է, ապա ինչու՞ այդ եւ դրան հաջորդող գործընթացների մասին ժամանակին չեն տեղեկացվել համայնքի բնակիչները:

Բայց, ի պատասխան այս հարցադրումների, Նորաբակի բնակիչների սոցիալական վիճակի բարելավման ու համայնքի զարգացման նպատակով կառուցված ֆերման այսօր չի գործում: Մինչդեռ այն կարող էր վճռորոշ ու բեկումնային դեր ունենալ Նորաբակի զարգացման գործում, ինչն արդեն նկատվել է նրա գործելու 1 տարվա ընթացքում:

Սակայն արդարության վերականգնումը Նորաբակում հերկուլեսյան ջանքեր է պահանջում...