«Արդեն բավականին ժամանակ է, մենք կառավարությունից թուղթ չենք ստացել, ինչպես նաև իրենց թուղթ չենք ուղարկել. միայն էլեկտրոնային փաստաթղթերով ենք իրար հետ շփվում, նաև այն նախարարությունների հետ, որտեղ արդեն ներդրված է համակարգը»,- այսօր կազմակերպված մամուլի ասուլիսի ժամանակ ասաց Տարածքային կառավարման նախարարության աշխատակազմի ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների տվյալների բազաների և կապի վարչության պետ Սուրեն Կոշեցյանը:

Նա նշեց, որ տեղեկատվական տեխնոլոգիաները մարզերում զարգացնելու աշխատանքները 4 ուղղությամբ են ընթանում: Նախ, նախարարություններում ներդրվել է փաստաթղթաշրջանառության էլեկտրոնային համակարգ: Այժմ աշխատանքներ են կատարվում համակարգը մարզպետարաններում ներդնելու ուղղությամբ: Համակարգը գործում է ինտերներտի միջավայրում և թույլ է տալիս տեղեկատվություն փոխանակել: «Ներկայումս ընթանում է ուսուցման պրոցեսը: Առաջին հոսքը (Շիրակ, Լոռի, Արագածոտն, Արմավիր, Կոտայք) ավարտվեց նոյեմբերի 16-ին: Ամսի 16-ից սկսվել է 2-րդ հոսքը (Գեղարքունիք, Սյունիք, Վայոց ձոր, Տավուշ, Արարատ, նորից Կոտայք): Մենք փորձնական կարգով մի քիչ ավելի շուտ արդեն այդ համակարգը ներդրել էինք Կոտայքի մարզպետարանում, և ամեն հոսքի հետ մի-մի հոգի հրավիրել ենք նաև Կոտայքի մարզպետարանից, որպեսզի փորձի փոխանակման առումով այդ աշխատանքներն ավելի լավ հիմքերի վրա դրվեն»,- ասաց Սուրեն Կոշեցյանը: Նա նշեց, որ էլեկտրոնային փաստաթղթաշրջանառության համակարգի ներդրման համար անհրաժեշտ տեխնիկան (2 սերվեր, հոսանքի անխափան մատակարարման 1 սարք և 1 սկաներ) արդեն ստացվել և բաժանվել է 5 մարզպետարանի: Տեխնիկան շուտուվ կտրամադրվի ևս 5 մարզպետարանի: Մարզպետարանները համակարգչային տեխնիկայով համալրելու խնդիր կա, և առայժմ մի քանի աշխատող ստիպված կլինի օգտվել մեկ համակարգչից: Երկրորդ ուղղությունը համայնքային կառավարման տեղեկատվական համակարգն է, որն արդեն ներդրված է Հայաստանի 225 համայքում և ներառում է մի շարք բաղադրիչներ` ընտրություններ, իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց ռեգիստր, նաև փաստաթղթաշրջանառություն: Այժմ աշխատանքներ են ընթանում մոդուլի ծրագրավորման, որը հնարավորություն կտա ունենալ ցանց, որի միջոցով փաստաթղթային փոխանակումը կկատարվի էլեկտրոնային ձևով: «Համայնքների կառավարման տեղեկատվական համակարգը հիմնականում աշխատում է ինտրավերտ, այսինքն` իրենց ներսում: Բայց երբ սկսի աշխատել ինտերնետ միջավայրում, արդեն այդ համակարգը կարող է լինել տվյալ համայնքի ինտերնետային կայք: Արդեն մի քանի համայնքներում դա աշխատում է (խոսքս համակարգի մասին չէ. համակարգը աշխատում է 225 համայնքում, այլ դա` որպես ինտերնետային կայք): Դրանք հետևյալ համայնքներն են` Արտաշատ, Արարատ, Ջերմուկ, Հրազդան, Քաջարան, Արամուս և Հայանիստ»,- ասաց Սուրեն Կոշեցյանը: Երրորդ ուղղությունը գույքահարկի և հողի հարկի հավաքագրման և հաշվառման էլեկտրոնային համակարգն է: Համայնքներում այն արդեն ներդրված է, բայց լոկալ բնույթ է կրում: Մշակվել է համակարգ, որը հնարավորություն կտա այն ներդնել նաև մարզպետարաններում, որտեղ համայնքներից տեղեկատվությունը կստացվի ավելի ագրեգացված ձևով: Համակարգն արդեն ներդրվել է 3 մարզպետարանում (Գեղարքունիք, Լոռի և Տավուշ): Այն շուտով կներդրվի ևս 3 (Արմավիր, Կոտայք և Շիրակ), իսկ 2010 թ.` մնացած 4 մարզպետարանում: Այս տարի այդ համակարգը կներդրվի նաև Տարածքային կառավարման նախարարությունում, ինչի շնորհիվ կլինի եռամակարդակ համակարգ` համայնքներ, մարզպետարաններ և նախարարություն: Անդրադառնալով 4-րդ ուղղությանը` Սուրեն Կոշեցյանն ասաց, որ նախարարությունն ու Ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների ձեռնարկությունների միությունը համագործակցում են շարժական ցուցահանդեսներ կազմակերպելու հարցում: Կա մտադրություն «Դիջիթեքի» նման տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ցուցահանդեսներ կազմակերպել մարզերում: «Արդեն այցելություն է կատարվել 5 քաղաքներ (Չարենցավան, Հրազդան, Սևան, Դիլիջան, Իջևան), և քաղաքապետարանների հետ ձեռք է բերվել համաձայնություն, որ այս տարի կազմակերպվի այդ ցուցահանդեսը: Իսկ ընդհանուր առմամբ, մշակված է 9 երթուղի, որոնցով պետք է այդ ցուցահանդեսները կազմակերպվեն: Դա կլինի արդեն մյուս տարի»,- ասաց Սուրեն Կոշեցյանը: «Այս ամենը բավականին ուշացած չէ՞»,- հարց ուղղվեց Սուրեն Կոշեցյանին և ասուլիսի մյուս բանախոսին` Ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների ձեռնարկությունների միության գործադիր տնօրեն Կարեն Վարդանյանին: Բանախոսները հարցին պատասխանեցին ասացվածքներով. «Ուշ լինի, նուշ լինի», և «Լավ է ուշ, քան երբեք»: Ասուլիսի ժամանակ հարց հնչեց, թե արդյոք հատկապես մարզերի բնակչության ծանր սոցիալական վիճակը չի՞ խանգարի վերոնշյալ ծրագրերի իրականացմանը: Կարեն Վարդանյանը նշեց, որ Ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների ձեռնարկությունների միության տեսլականն է ամբողջ Հայաստանը դարձնել բարձր տեխնոլոգիաների երկիր ոչ միայն արտադրության, այլև օգտագործման առումով, այսինքն` որ, օրինակ, գյուղացին իր առօրյա խնդիրները լուծի տեխնոլոգիական ճանապարհներով:

Չորս հասանելիության խնդիրը

«Ասե՞նք. «Ծանր է վիճակը. եկեք գործ չանենք»: Հիմա մենք հակառակ տրամաբանությամբ ենք գնում. եկեք գործը անենք, որպեսզի սոցիալական ծանր վիճակը վերանա, որովհետև սա սոցիալական ծանր վիճակը վերացնելու ճանապարհներից մեկն է: Եթե գյուղում կա, ենթադրենք, մեկը, որը այսօր ուզում է գործ անել, բայց ինֆորմացիա չունի, նա կարող է ինտերնետից ձեռք բերել ինֆորմացիա` պարարտանյութի, ջրելու, հումուս սարքելու, նմանատիպ բիզնեսի, փորձի մասին: Ասենք, ինչ որ վարակ է եղել: Եթե առաջ ինքը պետք է փնտրեր, ագրոնոմին գտներ, Պողոսին գտներ, Պետրոսին հարցներ և այլն, ապա հիմա երեխային ցույց է տալիս տերևը և ասում. «Բալա ջան, նայիր` այս վնասվածքը ո՞ր հիվանդությունից է, ի՞նչ անենք»: Երեխան էլ արագ մուտքագրում է, ենթադրենք, «ծառերի հիվանդություններ», նայում է նկարով և ասում. «Հայրիկ, այսինչ հիվանդությունն է, այսպիսի բան կարող ենք անել»»,- ասաց Կարեն Վարդանյանը: Միաժամանակ նա նշեց, որ վերոնշյալն իրականություն դարձնելու համար պետք է 4 հասանելիության խնդիրը լուծել: Առաջինը ֆիզիկական հասանելիության խնդիրն է. որքանո՞վ է տվյալ տունն ապահովված ինտերնետով: Երկրորդը տնտեսական հասանելիության խնդիրն է. մարդը կարո՞ղ է վճարել ինտերնետի համար: Երրորդը տվյալ անձի գիտելիքի, հմտությունների, տեխնոլոգիայից օգտվելու կարողությունների, իսկ 4-րդը` ինտերնետում հայալեզու բովանդակության խնդիրն է: «Այսինքն` հիմա մեր համագործակցության խնդիրը այդ 4 հասանելիության հարցերը լուծելն է: Դրա համար անիվների վրա ցուցահանդեսի առաջին 9 ուղղությունը հիմնականում քաղաքներն են: Երկրորդ փուլում կլինեն մեծ գյուղերը, 3-րդում` ավելի փոքր գյուղերը: Այսինքն` մենք մարդկանց ցույց ենք տալիս, որ «սա համակարգչային տեխնիկան է. դուք կարող եք սա օգտագործել այս, այս ճանապարհով»: Ցուցահանդեսին կից` անցկացվելու են վարժանքներ` բարձր տեխնոլոգիաների ձեռներեցության գծով, տեխնիկան օգտագործելու գիտելիքի գծով: Այսինքն` մարդիկ սկսելու են դրան սովորել, տեսնել` ինչքանով է իրենց օգտակար»,- ասաց Կարեն Վարդանյանը: Նրա խոսքերով` անցյալ տարի Գյումրիում արդեն անցկացվել են փորձնական վարժանքներ, և 3 ամիս անց արդեն քաղաքում տեխնոլոգիական 2 ձեռնարկություն էր աշխատում: Անդրադառնալով այն հարցին, թե ինչպես են ապահովվելու այս 4 հասանելիությունից առաջին 2-ը` Կարեն Վարդանյանն ասաց, որ առանց հանրապետության համակարգչայնացման էական բարձրացման` ոչինչ չի լինի, և հույս հայտնեց, որ կառավարության նախագծած «Համակարգիչ` բոլորի համար» ծրագիրը կլուծի խնդիրը: «Մյուս խնդիրը ինտերնետի հասանելիությունն է: Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացման հայեցակարգում հստակորեն նշված է ազգային համացանցի ստեղծման հարցը: Եթե չեմ սխալվում, 2010 թ.-ից ուժի մեջ են մտնելու ծրագրեր` մասնավորապես էլեկտրոնային կառավարման բնագավառից, որոնք նախատեսում են հենց համայնքային կենտրոններում հասանելիության կետերի կառուցումը: Դրանք անպայման պետք է միացված լինեն լայնաշերտ ինտերնետով, որպեսզի բնակչությունը կարողանա գալ, ենթադրենք, իր թոշակը ստանալ, վարձերը մուծել»,- ասաց Կարեն Վարադանյանը: Անդրադառնալով այն տարակուսանքին, թե այդ ամենը երկար տարիներ հետո կլինի` Կարեն Վարդանյանն ասաց, որ այդ ամենը կլինի ընդամենը 2-3 տարի անց: «Դուք չեք նկատելու` ինչքան արագ է դա լինելու: Իսկ 10 տարի հետո մարդիկ նախանձելու են, որ Հայաստանում ապրեն: Ես նկատի ունեմ` զանգվածային, որովհետև հիմա էլ կան մարդիկ, որոնք նախանձում են»,- ասաց նա:

Սինգապուրը և Հայաստանը

Լրագրողներից մեկն ասաց, որ վարչապետը բազմիցս հայտարարել է Հայաստանը բարձր տեխնոլոգիաների կենտրոն դարձնելու մասին, և հարցրեց, թե արդյոք իրատեսակա՞ն է այս ծրագիրը, և ի՞նչ ռեսուրսներով դա պետք է արվի: Կարեն Վարդանյանը պատասխանեց, որ դա կարող է լինել միայն մարդկային ռեսուրսի շնորհիվ, ընդ որում` ինքը նկատի չունի ծրագրավորման, գծագրելու, ինժեներական հմտությունները, քանի որ դրանք երկրորդական են: «Դրանք գալիս են առաջին հմտությունից հետո: Ցանկացած երկրում, որն այդ ճանապարհը անցել է, առաջին որոշումը, առաջին հիմքը ծնվում է մարդկանց գլուխում. որ նրանք որոշում են արժանապատիվ և լավ ապրել»,- ասաց նա: Կարեն Վարդանյանը հիշեցրեց, որ վերջերս Հայաստանում էր Սինգապուրի ավագ նախարար և երկրի բարեփոխումների գլխավոր հեղինակներից Լի Կուան Յուն, ով ասաց, որ իրենք` սինգապուրցիները, որոշեցին ավելի լավ ապրել, քան եվրոպացիներն ու ամերիկացիները: «Բայց հիմք չունեին. իրենք ձկնորսական ավան էին: Այսինքն` սկզբից մարդիկ սկսում են իրենք իրենց ուժերին հավատալ, որից հետո` ճանապարհները դիտարկելիս, իրենք որոշեցին, որ ամենալավը տեխնոլոգիական զարգացման ճանապարհն է, և սկսեցին մարդկանց արտասահման ուղարկել` ուսուցման: Տեղում համալսարանական համակարգը հասցրին աշխարհի ամենաբարձր համակարգերին: Այսօր իրենք մի քանի համալսարան ունեն, որոնք, ի տարբերություն մեզ, մտնում են աշխարհի լավագույն 50 համալսարանների մեջ»,- Սինգապուրի ձեռքբերումների մասին էր պատմում Կարեն Վարդանյանը: Նրա համոզմամբ` Հայաստանը ևս պետք է նույն ճանապարհով գնա, և եթե բարեփոխումների սինգապուրյան տրամադրվածությունը լինի նաև Հայաստանում, մնացած հարցերը կլուծվեն ինքնաբերաբար: «Այսինքն` վարչապետը չի էլ հասցնի այդ ուղղությամբ բան ասել, որովհետև տակից այնպիսի հոսանք կլինի, որ վարչապետին կամ նախագահին կմնա միայն արձանագրել հաջողությունները: Մենք սովորաբար հակառակն ենք մտածում. սպասում ենք, ասում ենք. «Վայ, Աստված, էս վարչապետը բան չարեց», կամ «էս նախարարությունը բան չարեց»: Եթե մենք տրամադրվում ենք, սկսում ենք գործել, իսկապես լուրջ փոփոխություններ են տեղի ունենում»,- ասաց Կարեն Վարդանյանը: