Նոյեմբերյան քաղաքի ավտոկայանում  մեկին հարցրի, թե չի՞  ժամանել, արդյոք, Երեւանից մի քանի ժամ առաջ դուրս եկած  միկրոավտոբուսը: Քիչ անց ինձ մոտեցավ  մոտ քսան տարեկան մի աղջիկ: Երեւում  էր, որ տեղացի չէ:«Դու՞ք էլ եք սպասում Երեւանի միկրոավտոբուսին»,- հարցն ընդամենը զրույց սկսելու առիթ էր, որից  նա սահուն անցում կատարեց  դեպի հոգեւոր ոլորտ` Աստված եւ Եհովա:  Դրանից հետո, մինչ օրս նա եւ իր ընկերուհիները մի քանի անգամ թակել են Նոյեմբերյանի  շենքերի բոլոր բնակարանների դռները, բաժանել իրենց «Դիտարան» ամսագրի օրինակները, հոգեւոր թեմաներով զրույցի բռնվել, դավանել իրենց ուսմունքը: Ժամանակ առ ժամանակ  սահմանամերձ քաղաքում գործող «վկաների»  կազմը որոշակիորեն փոփոխվում, սակայն նրանց գործունեության նպատակը նույնն է մնում: Ասում են` սուրբ տեղը դատարկ չի մնում: Այն, ինչ ներկայումս չի անում Հայ առաքելական եկեղեցին (սովորական շփում հասարակ մարդկանց հետ, հարցուփորձ  նրանց դարդ ու ցավից), չեն զլանում «Եհովայի վկաները»: Հայ առաքելական եկեղեցին Տավուշի մարզում բազում եւ բազմապիսի  խնդիրներ ունի: Հեռավոր եւ սահմանամերձ մարզը միշտ էլ պակաս հավատացյալ է եղել, քան, օրինակ, Արարատյան դաշտի բնակչությունը: Տավուշում հեթանոսական  ավանդույթներ ունեցող Վարդավառն  ավանդաբար ավելի շուքով է նշվում, քան որեւէ քրիստոնեական տոն, բացառությամբ Քրիստոսի ծննդի, այն էլ որպես տարեմուտ է տոնվում: Շուրջ 8 ամիս է, ինչ Թորգոմ վարդապետ Տոնիկյանը ստանձնել է Գուգարաց թեմի Տավուշի մարզի փոխառաջնորդի պաշտոնը: Նախկին փոխառաջնորդ  Սասուն ծայրագույն վարդապետ Զմրուխտյանը  այժմ հոգեւոր ծառայություն է մատուցում  Իսպանիայում: Թորգոմ վարդապետի խոսքերով, այս ընթացքում բավականաչափ գործեր են արվել: Դիլիջան քաղաքում կահավորվել է փոխառաջնորդի ծառայողական բնակարանը, Իջեւանում ձեւավորվել  գրասենյակ, ուր աշխատում է փոխառաջնորդարանի աշխատակազմը, բարելավվել է փաստաթղթաշրջանառությունը, կարգի բերվել փոխառաջնորդարանի ծառայողական երկու մեքենաները, մարզի հոգեւոր սպասարկողները ձեւակերպվել են որպես աշխատողներ` սոցիալական հիմնադրամին համապատասխան մուծումներով: Բերդի տարածաշրջանում նշանակվել է նոր քահանա, ով ծառայողական  բնակարան ունի: Բերդ քաղաքում եկեղեցի չկա: Փոխառաջնորդն ասաց, որ հետամուտ է լինելու այստեղ շուտափույթ եկեղեցի կառուցելուն: Դիլիջան քաղաքում  եւս  եկեղեցի  չկա, ավելի քան 15 հազար բնակչությամբ առողջարանային քաղաքը կարիք  ունի աղոթատեղիի: Իջեւան քաղաքում արդեն մի քանի տարի ձգձգվում է բարեգործի ֆինանսավորմամբ կառուցվող եկեղեցու գործարկումը: 2006 թ. հոկտեմբերի 2-ին Կառավարությունը որոշել է հաստատել Նոյեմբերյան համայնքի վարչական սահմանների նկարագիրը եւ համայնքի վարչական սահմաներում գտնվող պետական հողերը հանձնել համայնքին: Զարմանալի է, սակայն, որ 1848 թ. կառուցված, 1903 թ. նորոգված քաղաքի միակ` Սուրբ Սարգիս եկեղեցին այդ փաստաթղթով համայնքի վարչական սահմաններում չկա: Եկեղեցու տարածքը գրանցված չէ անշարժ գույքի կադաստրի Նոյեմբերյանի տարածքային ստորաբաժանումում: Հարկ է եկեղեցու տարածքը կադաստրում գրանցել եւ փոխանցել Հայ առաքելական եկեղեցուն: Դրա համար հավանաբար  հարկ կլինի դատարան դիմել եւ եկեղեցուն  որպես տարածքի 10 տարի «անընդմեջ, բացահայտ եւ բարեխիղճ» օգտագործող ճանաչելով` լուծել տարածքի իրավաբանական պատկանելության հարցը: 1997 թ. հուլիսի  18-ին Նոյեմբերյանի երկրաշարժի հետեւանքով, ի թիվս բազում այլ կառույցների, Սուրբ Սարգիս եկեղեցին վթարային դարձավ: Շուրջ 8 տարի հոգեւոր օջախը վթարային էր, եւ ծիսական արարողությունները կատարվում էին եկեղեցուն կից հովվատանը: Փոքրիկ հովվատունը չէր կարող տեղավորել բոլոր հավատացյալներին, ովքեր շնչահեղձ էին լինում խնկի եւ վառվող մոմերի հոտից: Սուրբ Էջմիածնի հովանավորությամբ եկեղեցու հիմնանորոգումը սկսվել է 2005 թ. հոկտեմբերին: Չնայած կառույցի նորոգումը հիմնականում ավարտվել է, սակայն դեռեւս աշխատանքներ կան իրականացնելու: Եկեղեցուն կից տարածքում  գործում է 10 հազար վոլտ լարումով էլեկտրական ենթակայան, ինչը վտանգավոր  է: Այն ժամանակավոր տեղափոխել  են եկեղեցուն կից, սակայն ենթակայանի  համար նոր տարածքի հարցը դեռեւս չի լուծվել: Ժամանակին քաղաքի բնակիչներից  մեկը, որ եկեղեցու մերձակա տարածքում է ապրում, համաձայնություն էր տվել իր այգուց ենթակայանի համար անվարձահատույց տեղ հատկացնել: Սակայն հիմա այդ քաղաքացին մտադրությունը փոխել է եւ իր տարածքի համար համապատասխան փոխհատուցում է պահանջում: Բացի այդ, ենթակայանի համար նախատեսվող  տարածքը երկու ընտանիքների սեփականությունն է հանդիսանում: Թորգոմ վարդապետ Մանուկյանը մարտի 1-ին լինելով Սուրբ Սարգիս եկեղեցու տարածքում` ծանոթացավ իրավիճակին: Նա էլեկտրական ենթակայանի հավանական տեղակայման վայր նշեց եկեղեցուն կից հովվատան վերեւի մասը: Սակայն չլուծված է մնում մի հարց` ո՞վ պետք է  ֆինանսավորի ենթակայանի վերատեղադրման  ծախսերը: Այս խնդրի մասին տեղյակ է նաեւ «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր»  ՓԲԸ գլխավոր տնօրեն Ե. Գլադունչիկը: Բացի այդ, եկեղեցին պետք է արեւմտյան  կողմից մուտք ունենա, հարկ է աստիճանահարթակ տեղադրել: Հիմա այստեղ կիսաքանդ վիճակ է, եւ հեշտությամբ կարելի է ոտք կոտրել: Մուտքի կառուցումը եւս ծախս է, որը սպասում է իր հովանավորին: Գուգարաց թեմի Տավուշի մարզի փոխառաջնորդն ասաց, որ Սուրբ Սարգիս եկեղեցում ամեն կիրակի պատարագ է մատուցվելու, ելույթ կունենա եկեղեցական երչախումբը: Երգչախումբն արդեն ձեւավորված է, դրա անդամները աշխատավարձ կստանան: Սակայն չլուծված է մնում երաժշտական գործիքի հարցը: Նոյեմբերյանի քաղաքապետ Վանուշ Ամիրաղյանի մոտ խորհրդակցության ժամանակ նշվեց նվագակցող գործիքի գինը` 750-800 դոլար: Նոյեմբերյանի քաղաքապետարանի սուղ բյուջեն հնարավորություն չի տալիս այս հարցում եկեղեցուն  աջակցել, եւ վերստին  հարկ կլինի ապավինել տարածքի գործարարների աջակցությանը: Նրանցից մեկը` քարի արդյունահանմամբ զբաղվող Պավլիկ Ղուլիջանյանը, տրամադրել է Սուրբ Սարգիս եկեղեցու խորանի քարերը: Իսկ Սուրբ Սարգիս եկեղեցում մինչեւ հիմա շինարարական  տախտակամած է. անվանի նկարիչ Հենրիկ Մամյանը  որմնանկարներով զարդարում է իր ծննդավայրի եկեղեցին: Նկարիչը բնակվում է Երեւանում, տարիքն էլ առաջացած է, ուստի այս գեղեցիկ  գործը դանդաղ է արվում: Լուծված չէ նաեւ եկեղեցու ջեռուցման եւ լուսավորության խնդիրը: Եկեղեցում ամռանը զով  է, սակայն ձմռան ամիսներին ցուրտը նեղում է հավատացյալներին: Թորգոմ վարդապետ Տոնիկյանը Աստծո տաճարի չլուսավորվելու առիթով դիտողություն արեց Նոյեմբերյանի տարածաշրջանի քահանա Տեր Հրայր Բեջանյանին` ասելով, որ երկու լամպ տեղադրելու համար վերադաս ատյաններ դիմելու հարկ չկա: Նոյեմբերյանի քաղաքային  գերեզմանատան մուտքի մոտ Վոլգոգրադում բնակվող նոյեմբերյանցի գործարար Սեդրակ Մամյանի կողմից կառուցվող  մատուռի հետ կապված էլ հարց կա: Կառույցը նույնպես գրանցված չէ անշարժ գույքի կադաստրում: Թորգոմ վարդապետի խոսքերով` կա Ամենայն  հայոց կաթողիկոսի հրահանգը` չօծել  այն նորակառույց եկեղեցիները, մատուռները, որոնք չունեն հողի հատկացման, սեփականության  գրանցման վկայական կամ գտնվելով մասնավոր տարածքներում` մատչելի չեն բոլոր հավատացյալներին: Հ.Գ. Տավուշի մարզպետ Արմեն Ղուլարյանը վերջերս «Հետքի» ընթերցողների հարցերին պատասխանելով` նշել էր. «Հուսով ենք, որ առաջիկայում Տավուշի մարզը նաեւ իր առանձին թեմը կունենա»: Գուգարաց թեմի Տավուշի մարզի փոխառաջնորդը անտեղյակ էր նման հեռանկարին` ասելով միայն, որ այդ հարցը Ամենայն հայոց կաթողիկոսի իրավասությանն է պատկանում: Իսկ Տավուշի փոխառաջնորդարանն ինքնուրույն է վարչական հարցերում: