Մի քանի օրից ավարտվելու է համաշխարհային ամենամեծ մարզական իրադարձությունը` առաջին անգամ Աֆրիկայում անցկացվող Ֆուտբոլի աշխարհի 19-րդ առաջնությունը, որը միլիոնավոր մարդկանց կյանքում այս օրերին դարձել է առաջնահերթ ու հրատապ իրադարձություն` կրքերի թեժությամբ եւ վտանգավորությամբ: Երկար ժամանակ է անցել այն օրից, երբ ֆուտբոլը միայն ամենապոպուլյար մարզաձեւը չէ, այն առաջին հերթին շատ խոշոր բիզնես է: Ժամանակ առ ժամանակ արտասահմանյան մամուլում տպա-գրվում են սկանդալային հետաքննություններ եւ բացահայտումներ, որոնք մերկացնում են ֆուտբոլի բիզնեսում առկա կոռուպցիոն երեւույթները` կապված ֆուտբոլային հանդիպումների ցանկալի արդյունքների վաճառքի հետ: Նման վտանգավոր խաղերի միջոցով ֆուտբոլային խոշոր ստվերային չինովնիկների գանձարանները լցվում են միլիոններով, իսկ որոշ ֆուտբոլասերներ կորցնում են աշխատանք, քուն, բնակարան, հոգեկան ինքնատիրապետում: Սովորաբար, նման սկանդալներից հետո խորհրդավոր լռություն է տիրում ֆուտբոլային մամուլում, բայց հանրային գիտակցության մեջ չափազանց թարմ է մնում այն համոզմունքը, որ երկու հավաքականների խաղի անկանխատեսելի ցանկացած արդյունք կարող է վաճառված խաղի հետեւանք լինել: Հայաստանը չի կարող նման ֆուտբոլային ստվերի համաշխարհային իրականությունից կտր-ված լինել. ողջ հանրապետությունը լցված է բազմապիսի բուքմեյքերական գրասենյակներով եւ սրճարաններով, որոնք Աշխարհի առաջնության օրերին իրենց այցելուներին գրավելու համար ֆուտբոլային խաղին ուղիղ եթերով հետեւելու եւ խաղադրույքներ կատարելու հնարավորություններ են ստեղծել: Ի տարբերություն այլազգիների, ովքեր խաղադրույքներ կատարում են հիմնականում հայրենասիրական նկատառումներով, զուտ սեփական հավաքականի կամ ֆուտբոլիստի խաղի հաջողությանը զորակցելու նպատակով, Հայաստանում այդ խաղադրույքները հիմնականում կատարվում են հարստանալու մոլուցքով: Խաղադրույքները մեզանում չեն կատարվում հաճույքի համար, ինչը նշանակում է, որ խաղի ոչ ցանկալի ելքը հղի է վտանգավոր հետեւանքներով: Միեւնույն ժամանակ, խաղամոլության խորհրդային սովորույթները դեռեւս արմատավորված են հայերի մեջ, ինչը նշանակում է, որ յուրաքանչյուր սովորական ֆուտբոլասեր կարող է դառնալ պոտենցիալ խաղամոլ` պատրաստ կորցնելու սեփական բնակարանը, կուտակած հարստությունն ու առողջությունը: Ֆուտբոլ+գարեջուր=սեր Երեւանում շատ քիչ են այն սրճարանները, որոնք ֆուտբոլային մարզաշապիկ չեն հագել: Նյարդային հայացքներն ու անսպասելի բացականչությունները վերջին օրերին բավականին առատ են մայրաքաղաքի այն սրճարաններում, որտեղ էկրաններ եւ խաղադրույքներ կատարելու բուքմեյքերկան կետեր կան: Բացի ֆուտբոլի ուղիղ եթերի էկրաններից եւ բուքմեյքերական կետերից, սրճարաններում պահանջված է նաեւ գարեջուրը, որն ամբողջ աշխարհում չափազանց ներդաշնակ է ֆուտբոլի դիտումներին: Մատուցող Արմենը պնդում է, որ ֆուտբոլասերները գարեջրից բացի ոչինչ չեն պատվիրում. «Դե, մի տեսակ չի ուտվում այս առաջնությանը»,- կատակում է նա: Առաջնությունը Հայաստանում. մեծ կորուստներ Աշխարհի հերթական առաջնությունը, որն իր տարօրինակությունները սկսեց սեւ մայրցամաքի վուվուզելների աղմուկով, մարդկանց հիշողության մեջ կմնա նաեւ տարօրինակ խաղային հաշիվներով եւ հիմնական ֆավորիտների պարտություններով: Խմբային մրցաշարի հենց սկզբից մեկը մյուսի ետեւից ֆավորիտ հավաքականները սկսեցին հիասթափեցնել երկրպագուներին: Ոմանց համար սիրելի հավաքականների խաղն արդեն իսկ ավարտված է: Բուքմեյքերական գրասենյակներում եւ սրճարաններում, սակայն, եռանդն ու խաղային տրամադրությունը դեռեւս չեն ընկել, չնայած հայ խաղամոլներին ու ֆուտբոլասերներին մտահոգել է ֆուտբոլային համաշխարհային իրադարձության խորհրդավորությունը: «Վիվառո» բուքմեյքերական գրասենյակներից մեկի աշխատակից Արմեն Սահակյանը հաստատում է այդ մտահոգությունը. «Եթե առաջին օրերին շատ էին խաղադրույքներ կատարում ֆավորիտների վրա ու հսկայական գումարներ կորցնում, ապա հիմա արդեն հակառակն են անում` մտածելով, որ սա օրինաչափություն է, տարօրինակ խաղադրույքներ են սկսել գրանցվել»: Գումարներն, իսկապես, հսկայական են: Բուքմեյքերական կետերն առաջարկում են 700-ից ավելի հավանական ու անհավանական խաղադրույքներ: 500-ից 500000 դրամ խաղադրույք կատարելով` երկրպագուները կարող են շահել 1000-ից 2 մլն դրամ: Ըստ որոշ խոսակցությունների` Իսպանիա-Շվեյցարիա հանդիպումից առաջ Հայաստանում Իսպանիայի հաղթանակի օգտին արված ընդհանուր գումարների մոտավոր թիվը կազմում էր 1 մլն ԱՄՆ դոլար, բայց Իսպանիան պարտվեց: Իսկ Իտալիա-Սլովենիա հանդիպմանը գրանցված Իտալիայի պարտությունից հետո բուքմեյքերների շրջանում լուրեր էին պտտվում, թե ոմանք անշարժ գույք ու սեփականություն են կորցրել: Մեծ ֆուտբոլի գաղտնի ստվերից կամ հավաքականների անկանխատեսելի խաղերից խաբված երկրպագուների ցանկը մեծ է: Բայց դրանից գումարներն ամենեւին էլ չեն պակասում: Մեկ խաղադրույքով 500.000 դրամից ավելի դնել չի թույլատրվում, բայց մի քանիսի հանրագումարը եռակի ու քառակի գերազանցում է այդ թիվը. բուքմեյքերական կետերից մեկում գրանցված ամենամեծ խաղադրույքը 10 մլն դրամի է հասնում: Բուքմեյքերական մեկ ուրիշ գրասենյակի աշխատակից Գեւորգը խոստովանում է, որ նման իրարանցում վաղուց չէր նկատվում: «Այս առաջնությունը աչքի է ընկնում անսպասելի ընթացքով, ու մարդկանց դուր է գալիս անկանխատեսելիությունը»,- ասում է նա: Ամբողջ օրը խաղադրույքներ ընդունելով` Արմենն ինքը չի խաղում: «Ընկերներս երբեմն խաղում են, բայց ես` ոչ: Երբ ամեն ինչ ներսից ես տեսնում, զգուշավոր ես դառնում»,- խոստովանում է նա: Առաջնությունը բոլորին է գամել էկրանին: «Գալիս են սեփական գծագրերով ու հավանականության տեսություններով, նստում, հաշվարկներ են կատարում: Խաղում են տարբեր տարիքի մարդիկ, նույնիսկ կանայք են շատ»,- ասում է Արմենը: 70-ամյա Հակոբը ամեն օր գալիս է բուքմեյքերական կետում ֆուտբոլ դիտելու: «Երբեմն անհարմար եմ զգում երիտասարդների մեջ, բայց չեմ կարող չգալ ու չերկրպագել»,- խոստովանում է նա եւ շեշտում, որ խաղադրույքներ գրեթե չի կատարում, նրան հետաքրքրողը խաղն է: Ֆուտբոլ մանկուց է սիրել ու մինչ օրս հավատարիմ է սիրելի սպորտաձեւին: Խաղադրույքների հոգեբանական հետեւանքները Աշխարհի խոշորագույն բուքմեյքերական կազմակերպությունները խաղադրույքների հետ մեկտեղ հոգեբանական ծառայություններ են առաջարկում: Իհարկե, Հայաստանում նման ծառայություններ չկան, եւ ֆուտբոլային հանդիպումից առաջ գովազդով խրախուսվում է խաղադրույք կատարելը` առանց հոգեբանական հետեւանքների մասին իրազեկման: Ծխախոտի եւ ոգելիչ խմիչքների դեպքում այդ իրազեկումը պարտադիր է Հայաստանի օրենքներով, սակայն խաղամոլության դեպքում նման օրինական պահանջ չկա: Մինչդեռ բազմաթիվ հոգեբաններ ժամանակ առ ժամանակ պնդում են, որ խաղադրույքներ կատարելիս կորուստը կարող է անվերականգնելի հետեւանքներ ունենալ: Առաջնության ավարտին սկսվում են սթրեսները Մի քանի օրից, երբ ավարտվի Աշխարհի առաջնությունը, Հայաստանում շատերն են փորփրելու իրենց գրպանները` կորցրած փողերը գտնելու անհավանական ակնկալիքով: Ոմանց հիասթափությունը կորցրած փողից կարող է երկարատեւ սթրեսների սկիզբ դառնալ, ինչը չի կարող իր ազդեցությունը չթողնել հասարակության վրա: Իսկ նման բարոյահոգեբանական վիճակի համար Հայաստանում իրավական առումով ոչ մեկը պատասխանատվություն չի կրում, ինչպես, օրինակ, հայկական ֆուտբոլի տեղում դոփելու համար: Ռուզաննա Սաֆարյան Մոմիկ Վարդանյան