Արշակ Մանուկյանը Էջմիածնի դրոշի ու զինանշանի, պատվավոր քաղաքացու շքանշանի, քաղաքի բարեկամի կրծքանշանի հեղինակն է: Վարպետն իրեն համարում է 2 աշխարհների մարդ` աշխարհիկ եւ հոգեւոր, քանի որ իր գործերն էլ թեմատիկորեն 2 մասի են բաժանված: Արշակը փոքրուց է ցանկացել զբաղվել նկարչությամբ ու քանդակագործությամբ, սակայն ծնողները ցանկացել են, որ տղան դառնա երաժիշտ եւ բարձրագույն կրթություն ստանա Պոլիտեխնիկ ինստիտուտում: Երրորդ կուրսում պատահմամբ ծանոթացել է արծաթագործ Էդիկ Իսկանյանի հետ: Արշակը արծաթագործ վարպետին այցելել է արվեստանոցում ու, Է. Իսկանյանի գործերը տեսնելով, ոգեւորվել է եւ որոշել զբաղվել ոսկեգործությամբ: Արդեն 30 տարի է, ինչ Արշակն այդ գործն է անում: Մեր զրույցի ժամանակ նա չհիշեց, թե որն է եղել իր առաջին գործը, սակայն պատմեց մի այցելուի մասին:  Մի անծանոթ իր մոտ է բերել ականջօղեր ու խնդրել է աշխատանքը թարմացնել: «Հենց վերցրի ձեռքս զգացի, որ սա իմ առաջին աշխատանքներից է եղել ու ներքուստ հուզվեցի: Նույնիսկ խնդրեցի, որ այդ զարդը թողնեն ինձ, ես իրենց ուրիշը պատրաստեմ, բայց չհամաձայնվեցին: Ես չէի հիշում, թե ինչից եմ սկսել ու ինչ մոտեցումներ եմ  ունեցել տարիներ առաջ: Ու տեսնելով այդ գործը` վերապրեցի իմ անցյալը»,- պատմում է Արշակը: «Ամեն մի գործ սարքելիս այնպես եմ աշխատում, որ դա հետագայում ձուլման չգնա ու որեւէ մեկի ձեռքը չգնա, որ այն ձեւափոխի»,- նշում է ոսկերիչը: Արշակ Մանուկյանի ստեղծած զարդերն ու հուշանվերները խանութներում չեն վաճառվում: Նա իրեն համարում է շուկայական հարաբերություններից հեռու մարդ եւ իր գործունեությունն իրականացնում հիմնականում անհատական պատվերների միջոցով: Նրա աշխատանքները տեղ են գտել նաև Մայր Աթոռում եւ Գանձատանը: «Իմ հպարտությունն այժմ գտնվում է Մայր Աթոռի իջման սեղանի վրա: Այնտեղ տեղադրված ճրագամանն իմ աշխատանքն է, որը ստեղծել եմ Քրիստոնեության 1700- ամյակի առթով: Այդ ճրագամանից են 2001 թվականին ճրագ տարել Հայ առաքելական եկեղեցու բոլոր 40 թեմերը»,- ոգեւորված ասում է Արշակը:  Նրա պատրաստած մեկ լիտրանոց արծաթե ամաներով է նաեւ 2001թ. մեռոնը տարվել եկեղեցու 40 թեմեր: Մայր Աթոռի 1700-ամյակի առիթով էլ բուրվար է պատրաստել եկեղեցու համար: Վարպետը պատմում է, որ մինչեւ խորհրդային կարգերի փլուզումը Հայաստանում եղել է մոտ 15 ոսկու, արծաթի գործեր անող արվեստանոցներ, որոնք յուրովի ներկայացրել են իրենց աշխատանքները, իսկ այսօր ընդամենը 2-3 արվեստանոց է պահպանել իր դեմքն ու հայ ոսկերիչների ավանդույթները: Նա հիշեց, որ 1988 թվականին  առաջին անգամ Հայաստանից թանկարժեք մետաղի հետ աշխատելու թույլտվություն տրվել է 7 վարպետի, որոնց մեջ եղել է նաեւ ինքը: Այդ ժամանակ Արշակը եղել է  ընդամենը 30 տարեկան: «Այս արվեստը կամաց-կամաց գնում է մահվան, որովհետեւ մշակված ֆինանսական մեխանիզմ չկա»,- կանխատեսում է ոսկեգործը: Խորհրդային տարիներին Նկարիչների միությունը ֆինանսավորել է ցուցահանդեսներն ու թանգարանները, եւ վերջիններս կարողացել են գնումներ կատարել այդ գումարների շնորհիվ, իսկ անկախ Հայաստանի ժամանակներում այդ ֆինանսավորումը չկա: ¦Իհարկե, հասկանում ենք, որ ճգնաժամ է եւ Հայաստանը ֆինանսական խնդիրների մեջ է: Մտածում եմ, որ առաջիկա 10 տարիների ընթացքում էլ պետությունը չի կարողանա ֆինանսավորել, բայց հույս ունեմ, որ դա կլինի եւ արվեստագետը հանգիստ շունչ կքաշի: Պետությունը պետք է քայլեր ձեռնարկի, որ արվեստի լավագույն մասը չկորչի եւ արվեստը արհեստ չդառնա», -հույս է հայտնում վարպետը: Արշակի աշխատանքները տեղ են գտել նաև Կրեմլի նախագահական թանգարանում, Անգլիայի թագուհու, Իսպանիայի թագավորի մոտ եւ այլն: Նրա  հուշանվերներից երեքն էլ բաժին է հասել Հռոմի պապին: Աշխատանքները նախագահներին ու այլ բարձրաստիճան պաշտոնյաներին հասել են Հայաստանից մեկնած տարբեր պատվիրակությունների միջոցով: «Ռեկորդակիր» է Թուրքմենստանի նախագահը, որի թանգարանում այժմ կա հայ վարպետի թվով 20 աշխատանք: Թուրքմենբաշուն դուր է եկել հայ ոսկեգործի աշխատանքները եւ երկու անգամ հրավեր-առաջարկ է արել, որպեսզի Արշակը գնա իր մոտ աշխատելու, սակայն վերջինս հրաժարվել է: Դրսում աշխատելու հնարավորություն Արշակը ունեցել է նաեւ 2005 թվականին Հայաստանում կազմակերպված ոսկերչության ցուցահանդեսի ժամանակ, որին մասնակցել են նաեւ Հայաստանում գտնվող օտարերկրյա դեսպանները: Գրեթե բոլոր դեսպանները մոտեցել են հայ վարպետին ու առաջարկել են նրան ցուցահանդեսով ներկայանալ իրենց երկրներում: «Մի քանի աշխատանքով չէի կարող գնալ ցուցահանդեսի, նվազագույնը պետք է 100 աշխատանք ունենայի, դրա համար էլ չայցելեցի այդ երկրներ»,- ասում է Արշակը: Վարպետն իր պատրաստած հուշանվերներով փորձում է նաեւ քաղաքական հարցեր լուծել, թեեւ իրեն քաղաքականությունից հեռու է պահում: Օտարերկրացի բարձրաստիճան հյուրերի համար նախատեսված հուշանվերներով փորձում է նրանց ուշադրությունը սեւեռել հայ մշակույթի, Արեւմտյան Հայաստանում մնացած հողերի եւ այլ հայկական արժեքների վրա: Այդ հուշանվերների վրա գրում է, որ աշխատանքը կատարվել է, օրինակ, Վանի, Վասպուրականի, Իգդիրի վարպետներից եկած գործերով եւ այլն: «Եթե իմ պատրաստած հուշանվերը հասնում է, ասենք, բարձրաստիճան պաշտոնյային եւ բաժակի անունն էլ Վան է, կարծում եմ` դրանով մեծ գործ եմ անում: Ես էլ մեր կորցրած հողերի մասին այդպես եմ բարձրաձայնում»,- համոզված է ոսկեգործը: ԱՊՀ-ի հիմնադրման 10-ամյակի առիթով Մոսկվայում կազմակերպված ցուցահանդեսի ժամանակ իր ներկայացրած «Սարդարապատ» անունը կրող դաշույնը «շոկի» մեջ է գցել ինչպես ադրբեջանական ու վրացական պատվիրակություններին, այնպես էլ շատ ոսկեգործների: Նրանց վարպետներն աշխատել են դեռեւս հին մոտեցումներով եւ ժամանակակից արվեստից ոչ մի նմուշ չի եղել իրենց աշխատանքներում, իսկ Արշակն իր գործում խառնել է հինն ու նորը: Վարպետի աշխատանքները ցուցահանդեսում ներկայացրել է Մշակույթի նախարարության պատվիրակությունը: Արշակը պատմեց, որ Մոսկվայից վերադառնալիս նախարարությունը խնդիրներ է ունեցել ռուս մաքսավորների հետ` վերջիններս կարծել են, թե գործերը էրմիտաժի աշխատանքներ են ու արգելել է տարածքից հանել: Հարցը լուծվել է միայն այն բանից հետո, երբ մաքսայինի աշխատակիցներին ցույց է տրվել հուշանվերների վրա թողնված «Արշակ Մանուկյան» ստորագրությունը: Արշակը հպարտությամբ ու սիրով է բաժանվում իր գործերից, որովհետեւ կարծում է, որ ամենալավ աշխատանքը դեռ առջեւում է: Նրա կարծիքով, այն արհեստավորը, որն իր դեմքը չի կորցրել շուկայում, կարող է աշխատել եւ գեղեցիկ գործեր ստեղծել: «Այսօր աշխարհում հայտնի շատ բրենդային գործեր Հայաստանում հեղեղված են: Այժմ նրանց ներկայացուցիչներն իրավունք չունեն մտնել մեր շուկա եւ ասել` ինչու եք մեր բրենդը կեղծում: Մենք չենք մտել եվրաշուկա, բայց, որ մի քանի տարի հետո Եվրոպայի դռները մեր առջեւ բացվեն, խոշոր ընկերություների ներկայացուցիչները կգան Հայաստան ու չգիտեմ, թե ոսկու շուկան ինչ վիճակում կհայտնվի: Այդ ժամանակ կերեւա, թե արհեստավորն ինչ կարող է ստեղծել, որ հայտնի ընկերությունների գործերի կրկօրինակը չլինի»,- նշում է Ա. Մանուկյանը: Այսօր շուկայում վաճառվող վատ որակի ոսկու առկայությունը Արշակը պատճառաբանում է ոսկու թանկությամբ. «Ասենք` մարդն ուզում է հարսանիք գնալ, բայց ձեռքը փող չկա, ստիպված պետք է թղթի նման ոսկի գնի տանի, մենակ, թե հարսանիքի հոգսից պրծնի: Շատ հարսանքավորների հետ եմ խոսել, որ տրտնջում են, թե նվեր ստացած ոսկին իրենից ոչինչ չի ներկայացնում»: Ինչպես  օգտագործվող քարերի, այնպես էլ ոսկու որակը հիմնականում շատ ցածր է. «Թող մի քիչ գումար տան հայ վարպետին, տեսեք ինչ գործեր կստեղծի: Մարդը գիշեր-ցերեկ չի քնի, կմտածի ու նոր բան կստեղծի: Եթե արվեստագետը տեսնում է, որ չի կարողանում իր երեխայի պահանջմունքները բավարարի, ուտելիքի, հագուստի կարիք ունի, խեղճ արվեստագետը բա ո՞րը հասցնի»,- ավելացրեց Արշակը: Նա հիշեց, որ մոտ 10 տարի ոսկեգործությամբ զբաղվելով գումար չի վաստակել: Այդ ժամանակ ընտանիքի հոգսերը հոգալու համար գործարաններում 2-րդ, 3-րդ հերթով աշխատել է, տուն է եկել ու նկուղում փակված մի նոր աշխատանք է ստեղծել: Վարպետն առօրյա հոգսերից ու աշխատանքային մթնոլորտից հանգստանալու համար տանը  փոքր սպորտային անկյուն է սարքել, որտեղ կա պրոֆեսիոնալ թենիսի եւ բիլիարդի փոքր սեղաններ: Փոքր թենիսով կոփում է մարմինը, իսկ բիլիարդով հանգստանում է, որի ժամանակ էլ նոր գաղաձարներ են ծնվում: Շատ են պատահել դեպքեր, երբ խաղի ժամանակ նոր աշխատանք է ծնվել մտքում եւ ընդհատել է խաղը, որպեսզի մտքի եկածն իրականացնի, սակայն իր խաղընկերոջը խաղի ընդհատումը պատճառաբանել է «վատ զգալով»: Երբեմն էլ գիշերվա տեսած երազն է փորձել նյութականացնել ու տեղից վեր կենալով անմիջապես նոր աշխատանքը հանձնել է նյութական կրիչին: Արշակը տիկնոջը հաճախ է նվերներ մատուցում: ¦Կինս այնքան բան է տեսել, որ իր համար այլեւս հետաքրքիր չի: Ասում է` եթե դու այսօր սա էս ստեղծել, ուրեմն վաղվա ստեղծածդ ավելի լավն է լինելու»: Տարիներ առաջ Գայանեին նվիրել է ժամանակակից զարդեր, իսկ հիմա ուղղվածությունը դասականի կողմն է թեքվել: Գայանեի համար ամենաթանկ նվերը եղել է նրա 20 ամյակի առիթով արված նվերը: «Անընդհատ տրտնջում էր, թե ինչու իրեն ծաղիկ չեմ նվիրում, ես էլ ասում էի, որ ծաղիկը մնայուն չի ու շուտ է թոշնում: Իր 20 ամյակին 20 ծաղիկներով արծաթե թեւնոց, մատանի, վզնոց ու ականջօղեր պատրաստեցի, մինչեւ հիմա խնամքով պահում է այդ նվերը», -հիշում է Արշակը: Վարպետի երեխաները նույնպես անտարբեր չեն արվեստի նկատմամբ: 8-րդ դասարանում սովորող Մարիամը մատիտով նկարում է ինչ տեսնի, նույնիսկ հեռուստաէկրանի կադրն է կանգնեցնում ու նկարում սիրած մուլտֆիլմի հերոսներին: Մարիամը նկարում է միաժամանակ երկու ձեռքով: Իսկ ավագ դուստրը` Անին էմալով մանրանկարներ է անում: