Մագելի քարանձավում տուրիստական երթուղիների կազմակերպման վերաբերյալ նախագիծը թերի է, իսկ հասարակական լսումները կարող են համարվել ընդամենը նախնական քննարկումներ: Նման կարծիք հայտնեց Մագելի քարանձավի բարեկարգման ծրագրի քննարկման մասնակիցների մեծամասնությունը: Ծրագիրը բնապահպանական փորձաքննության է ներկայացրել «Ինկար» ընկերությունը: Արենի գյուղում փետրվարի 18-ին լսումները կազմակերպել էին «Ինկար» ՍՊԸ-ն և ՀՀ բնապահպանության նախարարությունը: Ընկերությունը մտադիր է տուրիստական էքսկուրսիաներ կազմակերպել քարանձավում, ինչի համար պատրաստվում է շինարարական աշխատանքներ կատարել, ընդլայնել մուտքը, բետոնապատել հատակը, էլեկտրական լուսավորություն ապահովել, աստիճան կառուցել: Չի բացառվում, որ էքսկուրսիաների համար կկառուցվեն նաև առանձին օբյեկտներ: Մագելը գտնվում է Նորավանքի կիրճում և միմյանց կապված մի քանի կարստային քարանձավ է: Քարանձավ մտնելու մի քանի մուտք կա, բայց նրանց մի մասը լցված է քարերով, իսկ մի մասն անհասանելի է: Հասանելի մուտքն արդեն մի քանի տարի գտնվում է Նորավանքի խնամակալի հսկողության ներքո: Նման կոչում է ստացել էկոլոգներից տեղի բնակիչ Վարդգես Կարախանյանը, ով հասարակական սկզբունքներով օգնում է պահպանել Նորավանքի զարմանալի բնությունը: Քարանձավները տուրիզմի համար լավ օբյեկտ են: Միաժամանակ, յուրաքանչյուր քարանձավ բարդ և չափազանց առանձնահատուկ էկոհամակարգ է: Մագելի քարանձավում է բնակվում չղջիկների 8 տեսակ, որոնցից 6-ն ընդգրկված է Կարմիր գրքում: «Ոչ մի դեպքում չի կարելի բացել քարանձավը տուրիստների համար, մինչև չվերականգնվի այնտեղ գոյություն ունեցող չղջիկների պոպուլիացիան,- ասում է ՀՀ ԳԱԱ Կենդանաբանության ինստիտուտի ողնաշարավոր կենդանիների լաբորատորիայի ղեկավար Մամիկոն Ղասաբյանը:- Մենք հազիվ ենք փրկել նրանց վերջնական ոչնչացումից: Անընդհատ քարանձավ էին մտնում, վառում էին պլաստմասե շշեր և նետում քարանձավի մեջ: Մենք այն մաքրել ենք և ճաղավանդակով փակել մուտքը: Այժմ քարանձավում միայն ձեռնաթևավորների քանակի մոնիտորինգ ենք անցկացնում, որպեսզի չվախեցնենք գաղութին»: Մամիկոն Ղասաբյանի խոսքերով` սիրողական քարանձավագետների այցից հետո քարանձավում հաշվվել է ընդամենը մի քանի տասնյակ ձեռնաթևավոր, որոնք մնացել են 10 հազարանոց գաղութից: Հիմա 700-800-ն են: Ձեռնաթևավորների մասնագետ, պրոֆեսոր Էդուարդ Յավրույանը կարևորեց այդ կենդանիների նշանակությունը ոչ միայն կենսաբազմազանության պահպանման, այլև վնասատուների դեմ պայքարի տեսանկյունից: «Չղջիկները թռչուններից վերցրին միջատների ոչնչացման էստաֆետան: Յուրաքանչյուր չղջիկ մեկ գիշերվա ընթացքում կարող է ոչնչացնել մինչև 500 միջատ: Ահա և հաշվեք, թե ինչ կստանաք, և ինչից կարող եք զրկվել,- ասաց նա:- Քիմիան վնասատուների դեմ պայքարի ամենալավ միջոցը չէ»: Նախագծի հեղինակ Սմբատ Դավթյանը վստահեցրեց, որ շինարարական աշխատանքները չղջիկներին վնաս չեն պատճառի: «Մենք զգույշ կաշխատենք, առանց աղմուկի»,- ասաց նա: «Առանց աղմուկի՞, ինչպե՞ս ձեզ կհաջողվի աշխատել առանց աղմուկի, եթե դուք քանդեք պատերը, մեծացնեք մուտքը: Հենց աշխատանքները սկսվեն, չղջիկները կանհետանան»,- առարկեց Ղասաբյանը: Էկոլոգների անհանգստությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ ՀՀ մշակույթի նախարարության պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության գործակալությունը, որը իրավաբանական պատասխանատվություն է կրում Մագելի քարանձավի համար, նրա պահպանման համար իրական մեխանիզմների չի տիրապետում: Խնամակալ Վարդգես Կարախանյանը կտրուկ անհամաձայնություն հայտնեց նախագծին: «Դուք այստեղ կգաք, գումար կաշխատեք և կգնաք, իսկ մենք կկորցնենք այն, ինչ ունենք,- ասաց նա:- Կան այլ քարանձավներ, ավելի հրապուրիչ, և որտեղ արդեն վաղուց չղջիկներ չկան, քանի որ վերացել են: Տուրիստներին այնտեղ տարեք, կառուցեք, այն էլ որ դրանք հուշարձանի կարգավիճակ չունեն»: «ԷկոԼուր»-ի հարցին, թե ինչով է պայմանավորված հենց այս քարանձավի ընտրությունը` Սմբատ Դավթյանը պատասխանեց. «Առավել շահավետ պայմաններով»: Արենիի գյուղապետ Ժիրայր Եղյանի կարծիքով` ընկերության ծրագիրը գրավիչ է նրանով, որ իրենց առաջարկում են աշխատատեղեր և տուրիզմի ակտիվացում, որից գյուղը եկամուտ ունի, քանի որ արտադրում է գինի հայտնի «Արենի» բրենդով: Սակայն Եղյանը կարծում է, որ պետք է գնահատել նաև գյուղատնտեսության համար հնարավոր ռիսկերը: ՀՀ բնապահպանության նախարարության «Բնապահպանական փորձաքննություն» ՊՈԱԿ-ի փորձագետ Նազիկ Մկրտչանը կարծում է, որ նախագիծը պետք է ներառի գործունեության վերլուծություն և օգուտների հաշվարկ: Բացի դրանից` Մագելի քարանձավը գտնվում է Գնիշիկ համայնքի վարչական տարածքում, որի ներկայացուցիչներն ընդհանրապես հրավիրված չէին հասարակական լսումներին: Այդպիսով, ինչպես հայտնում է «ԷկոԼուր» տեղեկատվական ՀԿ-ն, որոշում ընդունվեց այդ լսումները համարել նախնական լսումներ և նորից լսումներ անցկացնել` հաշվի առնելով առկա դիտողությունները և առաջարկությունները: