սկիզբը 

Նանե Պասկևիչյան 

Վեց տարի սովորելուց, գիտելիքդ հաստատող փաստաթուղթ ստանալուց հետո, թվում է, արդեն պատրաստ ես մրցակցության, որին քեզ հրավիրում են «Կրթություն» թերթում զետեղված հայտարարությունները։

Մրցույթը կազմակերպվում է Ուսումնական Հաստատության Ուսուցչի Թափուր Տեղի Համար Անցկացվող օրինակելի կարգով, համաձայն որի երեք օր առաջ ստեղծվում է հինգ հոգանոց հանձնաժողով։ Հանձնաժողովի անդամներից չորսը դպրոցից են (տնօրեն, տնօրենի ուսումնական գծով տեղակալ, համապա­տաս­խան մասնախմբի ղեկավար, ուսուցիչ)։ Մեկ ուսուցիչ հրավիրվում է այլ դպրոցից։

Որոշումներն ընդունվում են ձայների պարզ մեծամասնությամբ, այսինքն՝ հինգից առնվազն երեքը պետք է կողմ լինեն թեկնածուին։ Գրավոր ու բանավոր փուլերն անցած, հավասար միավորներ հավաքած թեկնածուների միջև ընտրություն կատարում է արդեն ոչ թե հանձնաժողովը` այլ դպրոցի տնօրենը:

Մեր իրականությանը քիչ թե շատ ծանոթ մեկն, ով նաև գիտե, որ կրթության ոլորտն ամենակուսակցականացվածն է, կհասկանա, որ այստեղ կա կոռուպցիոն ռիսկ եւ որ որոշում ընդունելիս տնօրենն իր «հեղինակությամբ» կարող է ճնշել հանձնաժողովի մյուս անդամներին, որոնց գերակշռող մեծամասնությունն իր ուղիղ ենթականերն են։

Կոռուպցիոն ռիսկը մեծացնում են նաեւ օրինակելի կարգի այն դրույթները, համաձայն որոնց մրցույթի անցկացման օրը հանձնաժողովը կարող է ընդունել կամ մերժել հայտերը:

Մրցույթի պայմանները նշված են հայտարարության մեջ։ Օրենքն էլ ասում է, որ տնօրենի կողմից նշանակված պատասխանատու անձը պետք է ստուգի բոլոր մասնակիցների հայտերը, իսկ անճշտության դեպքում տեղեկացնի, որ նրանք սխալն ուղղելու հնարավորություն ունեն։

Եթե, ըստ օրենքի՝ պատասխանատու անձն է ստուգում փաստաթղթերը, ինչպե՞ս կարող է հանձնաժողովն անճշտություններ հայտնաբերել եւ ինչպ՞ես պետք է հայտատուն մրցույթի ընթացքում ուղղի նկատված անճշտությունները։ Պարզ է, որ չի կարող եւ ուղղակի դուրս կմնա մրցույթից։

Ի՞նչ արգելքի մասին է խոսքը, եթե օրենքն ասում է, որ դիմումի, բուհի դիպլոմի, անձնագրի, աշխատանքային գրքույկի, լուսանկարի, ինքնակենսագրականի, զինվորական գրքույկի, արտասահմանցիների համար՝ ՀՀ-ում աշխատելու իրավունքը հաստատող թղթի առկայության դեպքում բոլորը կարող են մասնակցել մրցույթին:

Պարզվում է, որ հայտատուն մրցույթին չի կարող մասնակցել, եթե դատական կարգով անգործունակ է ճանաչված, դատական կարգով զրկված է մանկավարժական գործունեությունից, եթե տառապում է մանկավարժի աշխատանքին խոչընդոտող հիվանդությամբ, եթե նրա դատվածությունը մարված չէ եւ նմանատիպ այլ դեպքեր։

Այս ամենը գրված է «Կրթություն» թերթում հրապարակվող հայտարարություններում։ Եւ, բնականաբար, նման խնդիրներ ունեցողը հայտ չի ներկայացնի, իսկ եթե անգամ ներկայացնի, դժվար թե որեւէ մեկը զբաղվի հայտատուի կենսագրության հետազոտմամբ, քանի որ դա ժամանակ եւ լրացուցիչ ջանք է պահանջում։

Մրցույթն անցկացվում է երկու փուլով`գրավոր և բանավոր: Այս նպատակով ԿԳ նախարարությունը մշակել է հարցաշարեր, որոնք նախապես հրապարակվում են «Կրթություն» շաբաթաթերթում։ Յուրաքանչյուր փուլի համար նախատեսված է 100 հարց, որոնք ունեն հնարավոր երեք պատասխան։

Գրավոր և բանավոր հարցաշարերից ոչ մեկը չի ստուգում տվյալ առարկայից՝ հայտ ներկայացնողի ունեցած գիտելիքը: Այսինքն`անգլերենի եւ կենսաբանության մասնագետները պատասխանում են նույն հարցերին։ Օրինակ՝

• Հայաստանի Հանրապետությունում իշխանությունը պատկանումէ…
• Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի ընտրությունները անցկացվում են…
• Ո՞վ է համարվում երեխա:
• Իրավական ակտը համարվում է նորմատիվ…
• Ինչպե՞ս է սահմանվում «ուսուցիչ» հասկացությունը:
• Ո՞ր հատկությունն է բնորոշ գրեթե բոլոր դեռահասներին։

Անգլերենի կամ ցանկացած այլ առարկայի համար դիմած հայտատուն պատասխանում է հարցերի, որոնք կապված են սահմանադրության, նորմատիվ ակտերի, օրենքների,  դպրոցի կանոնադրության, մի քիչ էլ մանկավարժության հետ: Թեստերից ոչ մեկը չի ստուգում մասնակցի, ասենք՝ անգլերենի քերականության, ուղղագրության, հնչյունաբանության և բառապաշարի գիտելիքը: Չկա նաև հարց այն մասին, թե ինչպես կարելի է ավելի հեշտ երեխաներին բացատրել, օրինակ՝ ներկա կամ անցյալ ժամանակաձևերը:

Հարցաթերթն 90%-ով լրացնողները հաղթահարում են մրցույթի գրավոր փուլը։ Բանավորի մասնակիցը առաջադրանքների հարցաշարից վիճակահանությամբ ընտրում է 5 հարց: Օրինակ`

• Ո՞վ է արձանագրում մանկավարժական խորհրդի նիստերը:
• Ուսումնական հաստատությունում ո՞ր տեղն է համարվում թափուր:
• Հանրակրթական դպրոցներում ե՞րբ է սկսվում ուսումնական տարին։
• Ո՞ր նորմատիվ փաստաթղթով է սահմանվում դասի տևողությունը։
• Որքա՞ն պետք է լինի մոնիտորի էկրանից մինչև համակարգչով աշխատող անձի աչքերի հեռավորությունը:

Այս «քավարանը» բարեհաջող անցնելուց հետո երջանիկ հայտատուն երեք ամիս փորձաշրջանով դպրոց մտնելու հնարավորություն է ստանում։ Իսկ թե ի՞նչ է լինում հետո, կպատմենք հաջորդ հոդվածում։