Արմինե Ղուկասյան

Քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման (ՔԿԱԳ) Սևանի տարածքային բաժինը 2014թ. առաջին կիսամյակում 131 ամուսնություն է գրանցել, որը 2013թ.-ի նույն ժամանակահատվածի համեմատությամբ 17-ով ավել է: Առաջին հայացքից թվում է, թե ամուսնություններն ավելացել են, ու ավելի շատ զույգեր են ընտանիք կազմել: Սակայն իրականում պատկերն այլ է. ամուսնությունների մեծ մասը գրանցվում է փաստացի ամուսնություններից շատ ավելի ուշ: Պարզապես այն թողնում են մի հարմար պահի, կամ էլ դրա նշանակությունը չի կարևորվում:

«Չգրանցված ամուսնություններին սովորաբար հաջորդում է հայրության ճանաչումը: Ամուսնությունը գրանցել չշտապողներին էլ կարելի է բաժանել երկու խմբի»,- ասում է ՔԿԱԳ Սևանի տարածքի բաժնի պետ Մանուշ Կիրակոսյանը: Նրա ասելով` որոշ զույգեր պարզապես չեն ցանկանում իրենց միությունը վավերացնել, ամուսինների մի մասն էլ ամուսնությունից օրեր անց մեկնում է արտերկիր, կա նաև ընտանեկան նպաստից օգտվելու խնդիր: Երկրորդ խմբում ընդգրկվածներին ժամանակը չի բավարարում, որոշ դեպքերում էլ ցուցաբերում են անտարբերություն, այդ մասին հիշում են այն ժամանակ, երբ ծննդաբերությանը հաշված օրեր են մնում: Սա նշանակում է, որ պետական փաստաթղթի նկատմամբ չկա պատշաճ վերաբերմունք:

Երիտասարդ կանայք էլ դառնում են մայրեր և համալրում միայնակների շարքը: Համաձայն վիճակագրության` 2013 թ.-ին տարածաշրջանում գրանցվել է հայրության 128 ճանաչում, այս տարի` անցած 6 ամիսների ընթացքում` 52: Փաստորեն, ստացվում է` ամուսիններն ապրում են նույն հարկի տակ, դաստիարակում իրենց երեխաներին, սակայն կանայք բավարարվում են «միայնակ մոր» կարգավիճակով:

2014թ. ընտանեկան աղքատության նպաստ համակարգում հաշվառվել է 129 միայնակ մոր: Բացառությամբ 3-4 ընտանիքի, մյուսներն ունեն մեկ երեխա: Պաշտոնապես միայնակ են համարվում այն մայրերը, որոնց երեխաների ծննդյան վկայականում հոր անունը գրանցված է մոր հայտարարությամբ: ՔԿԱԳ Սեւանի տարածքի բաժնի պետ Մանուշ Կիրակոսյանը ցույց է տալիս ծննդյան ակտի վկայականներ, որտեղ «հոր մասին տեղեկություններ» բաժինը բաց է, չկա որեւէ նշում: Սա արդեն, ինչպես նկատում է Կիրակոսյանը, միայնակ մոր իրական կարգավիճակի օրինակ է:

Սոցիալական ծառայության Սեւանի ստորաբաժանման գլխավոր մասնագետ Արմենուհի Նադարյանը եկել է այն համոզման, որ խնդրին չպետք է մոտենալ միանշանակ: «Կան դեպքեր, երբ ամուսիններն արտերկրում գրանցվելու համար այստեղ չեն վավերացնում իրենց ամուսնությունը: Շատերն ակնկալում են օգտվել որոշակի արտոնություններից, երբեմն էլ ամուսնու ընտանիքը հարմար է գտնում, որ իրենց հարսը «միայնակ մայր» դառնա»,- ասում է Ա. Նադարյանը:

Անշուշտ, կան կանայք, որոնք փաստացի միայնակ են, սակայն նրանք մեծ թիվ չեն կազմում: 2009 թ. մարտին կառավարությունն այս հարցը հստակեցրել է. մեկից ավելի նույն հայրանունով երեխաներ ունեցող մայրերը, չնայած գրանցվում են համակարգում եւ դառնում նպաստառու, սակայն սոցիալական կարգավիճակը չի լինում «միայնակ»:

«Ցավոք, մեր իրականության մեջ դեռեւս չի ձեւավորվել մշակույթ մինչեւ ամուսնությունը կամ այդ օրը վավերացնելու ամուսնությունը»,- ասում է ՔԿԱԳ Սեւանի տարածքային բաժնի պետը: Ամեն ինչ «հետոին» թողնող հայրերը շտապում են այն ժամանակ, երբ ծնվում է երեխան, կամ երեխան դառնում է դպրոցահասակ:

Շատերն անտարբեր են «թղթի այդ կտորի» նկատմամբ, որով չի կարող չափվել իրենց ընտանիքի ամրությունը: Ոմանք էլ փորձում են երեխաներին միայնակ մեծացնող մայրերին տրվող պետական աջակցությունից օգտվել իրենց սոցիալական վիճակը նման ձեւով բարենորոգելու ճանապարհով: Վերջերս աշխատանքային հանդիպումներից մեկի ժամանակ քաղաքապետերից մեկը նշեց, որ 4 երեխայի հայր է, սակայն «ամուսնացած չէ», այսինքն` ամուսնությունը վավերացված չէ եւ այն չի խանգարում իր ընտանիքի ամրությանը:

Սակայն կյանքում ոչինչ բացառված չէ: Ամուսնալուծվելիս, ինչպես ցույց են տալիս դեպքերը, կանայք իրենց «օրինական» ամուսիններից ոչինչ չեն կարող պահանջել, անգամ դատարան դիմել չեն կարող: Ամուսնությունների գրանցումը խրախուսելու նպատակով եղել են առաջարկներ` նորապսակներին ամուսնության վկայականների հետ միաժամանակ հատկացնել որոշակի գումար: Առաջարկը մերժվել է, սակայն ժամանակը ցույց է տալիս, որ սա կարող է դառնալ խթան, որպեսզի ամուսինները չմոռանան վավերացնել իրենց միությունը, ու կանայք էլ չհամալրեն «միայնակների» շարքը:

Իհարկե, հանրապետության որոշ համայնքներում կիրառվում է օրինակելի պրակտիկա. դրամական պարգեւավճար են ստանում նորապսակները, անգամ` նրանց առաջնեկները: Սակայն մի քանի համայնքով ազգային այս խնդիրը չի լուծվում, այն պահանջում է համալիր միջոցառումներ` հստակ ձեւակերպումներ, գրանցումից ծագող իրավունքների լայն  իրազեկում: