Մհեր Ենոքյան, «Հետքի» թղթակիցը «Նուբարաշենի» բանտից

Ազատության մեջ ազատությունն էլ ավելի իրական է դառնում, երբ իսկապես ազատ ես… Ազատ պայմանականություններից, իրերից, կապվածությունից՝ կախվածությունից…

Ֆիլմերում շատ բաներ են ցույց տալիս՝ մեծամասնությունն իրականությունից շատ հեռու: Որոշ խիզախներ էքսպերիմենտներ են անցկացնում տեսախցիկների առաջ և ուսուցանում են, թե ինչպես կարող է մարդը գոյատևել ծայրահեղ իրավիճակներում, սակայն գիտեն, որ ապահովված են՝ օգնությունը միշտ կողքին է:

2004 թ-ի դեկտեմբերի 11-ին ժամանելով Երևան «բանտ» կոչվող դժոխք- տիեզերենավից ստիպված էի որոշ ժամանակով նորից լքել մարդկանց: Մի քանի անհրաժեշտ իրեր լցրած պայուսակիս մեջ հեռացա ձյունաճերմակ սարերը: Գիշերը պետք էր գոնե մի փոքր քնել, բայց որտե՞ղ: Սպիրտայրոցի վրա սուրճ պատրաստեցի, խմեցի, մի փոքր տաքացա: Երկու սարերի արանքում անտառոտ տեղ կար. Մեծոտ քար գլորեցի և հարմարեցրեցի մեծ բուն ունեցող ծառի մոտ, որ գոնե մեջքիս սառը քամի չփչի: Նստեցի քարին՝ հենվելով ծառին:

Այդպես փորձեցի քնել՝ պատկերացնելով, որ սպիրտայրոցի հանգած կրակը բուխարի է, անտառն էլ՝ մեր տունը: Բայց անգամ երազել չէի կարողանում, քանի որ մտածում էի իմ անմեղության մասին վկայող փաստեր հավաքելու մասին: Ապացույցներ, ինձ ապացույցներ են պետք: Ես դրանց հետևից էի դուրս եկել ազատություն: Բայց մտքերս հոգնությունից ցրվում էին:

Հազիվ աչքս կպել էր, երբ այտս թացացավ ու դեմքիս տաք շունչ զգացի: Աչքերս բացեցի ու տեսա կարմրոտ աչքերով հսկա մի շուն է գռմռում՝ նայելով ուղիղ աչքերիս մեջ, բայց չէր հարձակվում: Սիրտս ահավոր արագ էր խփում, սակայն փորձում էի հանգստացնել ինձ: Մի երկու րոպեից նույնիսկ մեղքս սկսեց գալ շունը, ուզում էի գլուխը շոյել. քանի տարի կլիներ՝ կենդանի չէի տեսել: Զգացի, որ պայուսակիս կողմն է նայում. սոված է՝ մտածեցի: Կամաց բացեցի պայուսակս, երշիկի կտոր ունեի, կեսը գցեցի դիմացը: Արագ կուլ տվեց ու հեռացավ: Տարիներ անց, երբ երկրորդ փախուստը կատարեցի, նմանատիպ իրավիճակում՝ սարերում միանգամից 4 գամփռ շուն էր գիշերով մոտեցել ինձ. ասես դեժավյու լիներ…

Այս շունը բարի էր, բայց ինչ իմանաս՝ միգուցե կատաղած գայլեր հայտնվեն այս ցուրտ ու սոված գիշերով: Ապահով լինելու համար բարձրացա ծառի վրա: Երկար, հաստ ճյուղերի վրա հարմարվեցի: Մոտս եղած պարաններով ինքս ինձ կապկպեցի ծառին, որ հանկարծ քնած ժամանակ չթրմփամ գետնին:

Արդեն լուսանում էր, բայց վայ այդ կերպ քնելուն: Բնականաբար քունս չէի առել: Մեկ օր անց կորած մոլորած մի տեղում ինչ-որ լքված ամառանոցների հանդիպեցի: Գրում եմ «հանդիպեցի», որովհետև ուրախացա՝ ասես մարդկանց տեսա:

Գիտե՞ք տարիներ շարունակ բանտախցում լինելուց հետո չէի ցանկանում փակ տարածության մեջ մտնել: Թեկուզև գայլերով ու շներով շրջապատված, ցրտից դողալով, բայց ազատության մեջ՝ դաշտ, անտառ, սար ու ոչ մի պատ:

Բնությունից շատ-շատ է հեռացել մարդը՝ հազարամյակներ շարունակ փակվելով քարանձավներոմ, իսկ այժմ էլ՝ բնակարան-բանտերում:

Ներս մտա պատուհանից՝ հույսով, որ միգուցե ջուր լինի և կարողանամ լողանալ, բայց քարուքանդ, դատարկ սենյակներ և ամենուր սարդոստայններ երևի 100 տարվա, հազիվ թե նույնիսկ սարդերն այստեղ ապրեին:

Շարժվեցի Երևանի ուղղությամբ: Լուսաբացին մոտ երևացին քաղաքի շենքերը. վերադառնում էի քաղաքակրթություն: Կանգ առա՝ մի փոքր հանգստացա, որովհետև ամբողջ գիշեր քայլում էի ձների միջով: Որոշեցի սափրվել, ինձ նորմալ տեսքի բերել: Պայուսակիցս հանեցի փոքր հայելին՝ հարմարեցրեցի մի քարի վրա, երեսիս քսեցի փրփուրը և… Հիշեցի, որ ջուր չկա: Մոտս մնացել էր 0,5 լ. «Ջերմուկի» շիշը. Բացեցի, մի փոքր կում արեցի և ջերմուկով թրաշվեցի, վերջում էլ ափիս մեջ լցնելով լվացվեցի ու հավեսով ասացի՝ ուխա՛յ, անո՛ւշ, Մհեր ջան: