HY RU EN
Asset 3

Բեռնվում է ...

Էջի վերջ Այլ էջեր չկան բեռնելու համար

Որոնման արդյունքում ոչինչ չի գտնվել

Աննա Մուրադյան

Սեբաստիայի հայերը. մեկ հայ՝ յուրաքանչյուր գյուղում

Երբ առաջին դասարան էի, դասարանի տարրական ուսուցչուհիս Հայաստանի մասին առաջին տեղեկություններ հաղորդելիս, ցուցափայտով քարտեզի վրա պատմական Հայաստանի սահմանները ցույց տալով, ասաց, որ թուրքերը ցանկանում էին մեկ հայ թողնել, այն էլ որպես թանգարանի նմուշ: Սեբաստիա ոտք դնելիս ու հայկական ինքնությամբ մարդկանց հետ զրուցելիս առաջին միտքը, որ տարիների հեռվից «շաղափեց ուղեղս», սա էր: Ժամանակին հոծ հայկական բնակչությամբ՝ Թուրքիայի այս հատվածի յուրաքանչյուր գավառակ ու գյուղ այցելելիս էլ անպատճառ մի հայ կգտնվի՝ որպես հարյուրամյա հնության ծրագրի մեսիջ:

Հետո պարզեցի, որ խոսքերի նախահեղինակը Կովկասի փոխարքա Գոլիցինն է, որը, ըստ Լեոյի, հայտնի է որպես «Հայաստանն առանց հայերի» կարգախոսի հեղինակ:

Բազմաթիվ պատմաբաններ փաստում են, որ, ընդհանուր առմամբ, Ցարական Ռուսաստանն ավելի շատ հակահայկական նյութեր ունի, քան Օսմանյան Թուրքիան,, սակայն հասկանալի (խորհրդային անցյալի) պատճառներով հասարակական լայն զանգվածներն այդ մասին տեղյակ չեն, ու «թանգարանի նմուշ» հայի մասին խոսքերը վերագրվում են թե սուլթան Համիդին և թե Թալեաթին, որն էլ սրբագրվեց Պարույր Սևակի «Անլռելի զանգակատուն» պոեմում:

Մշակութաբան Վարդան Ջալոյանն այս առումով ասում է, որ թուրքերը, լինելով արևելյան ժողովուրդ, ի տարբերություն ռուսների, որոնք ավելին կոպիտ և ուղիղ են արտահայտվել, երկերեսանի ու դիվանագետ են, որի պատճառով էլ նրանք միշտ խուսափել են կտրուկ ձևակերպումներից. «Սակայն երկուսի քաղաքականությունն էլ հավասարապես հակահայկական է եղել»:

Սվասը  (Սեբաստիան), Կենտրոնական Անատոլիայում գտնվող Թուրքիայի 81 պրովինցիաներից մեկն է, ըստ Թուրքիայի վիճակագրական տվյալների, ունի մոտ 620 հազար բնակիչ, իսկ Սվաս քաղաքի բնակչությունը 300 հազար է, որում հայ համայնքը կազմում է ընդամենը 30 ընտանիք, մոտավորապես 100 մարդ: Ողջ Սեբաստիայում միայն մեկ հայ հայերեն գիտի՝ Երվանդ Միգդիսը, որը քաղաքի կենտրոնում ակնոցների խանութ ունի: Նա էլ որոշ ժամանակ Ստամբուլում է ապրել և այնտեղ է հայերեն սովորել: Սեբաստիա այցելության ժամանակ նա Ստամբուլում էր:

Նույնիսկ Ստամբուլում, որտեղ մեծ հայկական համայնք կա ու 16 հայկական դպրոցներ, շփման լեզուն թուրքերենն է, ինչպես ասում է «Ակոսի» հայկական բաժնի խմբագիր Բագրատ Էստուկյանը. «Հայերենը թանգարանի նմուշ կզգանք Ստամբուլում. իմ բարեկամիս հետ թրքերեն կխոսիմ»:

Իսկ գավառներում վիճակն ավելի վատ է եղել, ու հայ լինելը մինչև հիմա էլ մարդկանց համար վախի աղբյուր է հանդիսանում, իսկ ծնողներն էլ իրենց երեխաներին արգելել են հայերեն խոսել:

«Մարդիկ մինչև հիմա էլ վախենում են իրենց հայ լինելն ասել, թեպետ հիմա այլևս վախենալու բան չկա, սակայն հին վախը դեռևս սրտներու մեջ է»,- ասում է սեբաստահայ Մուրադը: Նա, սակայն հայերեն սովորել է հենց Սեբաստիայում:

Սեբաստահայ Մուրադ Դյոնդերը, որի հայկական ազգանունը Քիզիրյան է, Սեբաստիայից 15 տարեկանում Ստամբուլ է տեղափոխվել, որից հետո էլ՝ Ֆրանսիա: Նրա հայրը ջաղացպան է եղել Սեբաստիայում, և հաց ունենալու համար թուրքերը նրանց ընտանիքին ձեռք չեն տվել: Նա ասում է, որ Ստամբուլ տեղափոխվելուց հետո շատ են ցանկացել Հայաստան գալ, սակայն խորհրդային կարգերի պատճառով չեն կարողացել:

Մուրադը պատմում է, որ դեռ մինչև 1948 թ. Սեբաստիայում մոտ 150 ընտանիք ու 600 հայ է եղել, սակայն հետո աստիճանաբար, բոլորն էլ գաղթել են: Այն ժամանակ էլ նա հայերեն է սովորել:

«Այդ տարիներին դեռ վերին թաղերում ժողովներ կլլային, էնտեղ կնիկներ կային, որ հայերեն գիտեին ու սովորեցնում էին, ես էլ այնտեղ սովորեցի»,- ասում է նա:

Մուրադը բոլորովին վերջերս 100 սեբաստահայերի խմբի հետ Հայաստան էր եկել, մոտ մեկ շաբաթ պտտվել Հայաստանում և Ֆրանսիա մեկնելուց առաջ այցելել էր հայրենի Սեբաստիա, որտեղ էլ նրան հանդիպեցի:

Սեբաստիայի կենտրոնական փողոցներով քայլելիս նա մեկ առ մեկ ցույց էր տալիս շենքերի առաջին հարկում գտնվող ժամանակակից խանութներն ու նշում, թե այսինչ կամ այնինչ տեղում մոտ 30 տարի առաջ այս կամ այն հայ արհեստավորի ու վաճառականի դուքանն է եղել:

Զարմանալի մարդիկ են հայերը, ինչ արհեստով ասես որ չեն զբաղվել: Նրանցից մեկն էլ Երվանդ Դուրմաջօղլուն է, հայկական ազգանունը՝ Դրդոտյան, որ զինվորական հագուստների դերձակ է ու իր նեղլիկ խանութում զինվորական տարբեր պիտույքներ ու իր կարած հագուստն է վաճառում: Նա ասում է, որ այստեղ 40-ից ավել եկեղեցի ու վանք է եղել, սակայն բոլորը փլեցրել են: Միայն կանգուն է Սուրբ Գևորգ եկեղեցին, որը գտնվում է զինվորականների տրամադրության տակ: Լուրեր կան, որ հնարավոր է այն վերանորոգվի: Եկեղեցին գտնվում է հայկական գերեզմանոց տանող ճանապարհին և չորս կողմից հսկվում է զինվորականներով, ճանապարհից առանձնացված է փշալարերով:

Մոտակա հայկական գործող եկեղեցին Կեսարիայում գտնվող Գրիգոր Լուսավորիչն է, և շրջակայքի բնակչության կրոնական տարբեր ծիսակատարությունների պահանջմունքը բավարարելու համար տարվա մեջ մի քանի անգամ Ստամբուլից հոգևորական է գալիս:

Գերեզմանոցը, որտեղ հանգրվանել են մոտ 100 սեբաստահայերի աճյունները, նոր  է. հին գերեզմանոցի տեղում պատրաստվում են նոր շենք կառուցել: Գերեզմանոցը, սակայն, շատ լքված տեսք ուներ, բոլոր մակագրությունները թուրքերեն են և միայն մի տապանաքարի վրա հայերեն արձանագրություններ կային: Շատերն էլ ընդհանրապես ոչ մի մակագրություն չունեն: Երվանդն ասում է, որ ստեղծված Սեբաստահայերի միության ջանքերով ուզում են բոլորի ազգականներին գտնել և տապանաքարերի վրա հուշատախտակներ դնել: Գերեզմանոցը դարպասով փակ է, բանալիներից մեկը Երվանդի մոտ է, մյուսն էլ՝ պահակի, որին սեբաստահայերով վարձատրում են, որպեսզի հոգ տանի գերեզմանոցն ու ջրի ծառները:

Սեբաստիան, ընդհանուր առմամբ, շատ մաքուր, մարդաշատ և ժամանակակից քաղաք է. հին շերտեր, ի տարբերություն Դիարբեքիրի, գրեթե չկան:

Տեղի ցանկացած բնակիչ քրիստոնյա զբոսաշրջիկներին պարտադիր կտանի դեպի մի տապանաքարի մոտ, որի վրա ոչինչ չկա գրված, սակայն նրանք մի մարդու պես հաստատում են, թե դա Ազիզ Վասիլիուսի գերեզմանն է:

Այն իրենից ներկայացնում է չորս կողմից բազալտե քարով շրջափակված մի փոքրիկ հողակտոր, որի ներսում վարդեր են աճում: Տեղական TV58 հեռուստաընկերության լրագրող Օսման Աքյուզն ասում էր, որ նա հայ կաթողիկոս է եղել, ու նրա մասին ֆիլմ են նկարահանում, սակայն ինքն էլ ասաց, որ հավաստի աղբյուրներ չունեն:

Ազիզ Վասիլիսուսի մասին համացանցում շատ տեղեկություն չկա: Երկար որոնումներից հետո վերջապես պարզեցի, որ վերջինս, իրականում 4-րդ դարում հայտնի Բարսեղ եպիսկոպոսն է, որ տանջանքների ենթարկվելով ի վերջո գլխատվել է: Նա դասվել է սրբերի շարքը: Ի դեպ, ոչ մի հիշատակություն չկա, որ նա հայ է եղել, փոխարենը կան հունական աղբյուրներ, և կաթոլիկ եկեղեցում տոնվում է այս սրբի օրը:

Սեբաստիայից են Դանիել Վարուժանը, Մխիթարյան միաբանության հիմնադիր Մխիթար Սեբաստացին, Հարություն Կալենցը:

Մեկնաբանություններ (13)

Narianne tashjian
My grandma Anna Basmajian lost her entire family. 3 generations. Would love information about them my great grandad owned a factory in Sebastia. Pictures etc. I would live to go there. I have many illnesses and unable to travel right now. She told us many sad stories as we got older. Heartbreaking . my granddad was from Aintab. Bakarian.was his ladt name. All killed except one aunt. God bless you for your dedication to Armenians. I,live in USA with my family. My husband is a Topalian. Please let me know if you can send any information. God bless you. May God continue to enlighten their souls😇🙏
Roj
I am also from Sebastia and my maternal grandparents were both orphans of the Genocide. My grandmother's family was from Hafig and Ishan villages, while my grandfather was from Patrig village of Miledi or Malatya. Their family last name was Kalaycian. Love to all Armenians of Sebastia...
Hripsime Hazrian
My grandmother Varduhi Zamantelian was born in Sebastian and was 8 years old during the ( meets cart) genoside.Her and her two older brothers were the only survivors from the the entire dynasty. She ended up in the American orphanage alone and her brothers found her and we’re taken by the French. She later married Byzantine Helvagian, I think from Sebastia and made home in France until 1936 when they emigrated to Armenia, taking Komitas body to be berried in Armenia. My other side of the family was from Afyon, they’ve made it out ok and escaped to Romania in 1919. Genoside still continues, sadly, our people we scattered all around the Mediterranean and there are still denying the the mass killings and the Genoside?
Garen Cevahirciyan (or Djevahirdjian)
Hi, my family doesn’t know much about our ancestors from Sivas. My grandfather Serope Cevahirciyan ( or Djevahirdjian) was born in Sivas and fled at a very young age (we think 2 years old) to Istanbul. We believe he had a brother who died or simply got separated. As much as my father knows, the Cevahirciyan’s were jewellers in Sivas, but my grandfather never spoke about his father and mother. So we don’t know the names of our great grandparents. I would really like to learn more, please reach out if you know anything: [email protected]
Paris Keller
I am the great granddaughter of Yervant Bahjegian and Parise Norarevian. If anyone there has any information on these family names, I would appreciate it! [email protected] I was named after my great grandmother and have been searching for any ancestors. Thank you!
ANI UMEDYAN
My grandfather Stepan Umedyan was from Sebastia, ended up in American orphanage. If you know of traces of Nshan&Shushan Umedyan please email me????
Hetq
Hello Stéphane - You should get in touch with Agos, the newspaper Hrant Dink founded in Istanbul. People at the paper and their friends would be able to help you in your search. Just Google Agos. Good luck.
Stéphane Tchiboukerian
Hello, i'm great nephew of Taniel Varujan (my dad was his nephew, son of Taniel's brother) and I wanted to know if there are still traces of where my ancestors used to live. If someone has information please contact me on my email [email protected] I don't know why, but because of history I've always reluctant to even thinking of going to Turkey, and had lots of grudge towards turkish people, but the discovery of family from Istanbul made me realize we have to go forward and forgive... For my well being at least, I forgive (and also my grandpa and grandma met in France, granpa from Sepastia of course and grandma from Istanbul, and if there hadn't been a diaspora, I would have never been here...)
Husam atesyan
Im from sivas (sebastia). my family lives there. History is full of unresolved memories. I think it is best to look forward and do something good for the nation.
Hampig apkarian
I'm apkarian and all I know that we are originally from sebastian, I'm still searching for anything about my ancestors
Marianne tashjian
My grandmother and her family lived tbere She wS tje only survivor of the fa.ily during the gdnocide. I would love to be thete
Mardig Madenjian
Prominent Armenians are also Sebastasi Mourad Khrimian and General Andrani Ozanian, and other intellectuals.
Tomkan
It's Donder ans ont Tyonter.

Մեկնաբանել

Լատինատառ հայերենով գրված մեկնաբանությունները չեն հրապարակվի խմբագրության կողմից։
Եթե գտել եք վրիպակ, ապա այն կարող եք ուղարկել մեզ՝ ընտրելով վրիպակը և սեղմելով CTRL+Enter