Եկեղեցականին անհարիր ընթացքի համար այս տարվա գարնանը կարգալույծ հռչակված Ռուսաստանի և Նոր Նախիջևանի հայոց թեմի քահանա Տ. Մարտիրոս Բերբերյանն արձագանքել է «Զրույց «բիզնես կլասում»՝ Ռուսաստանի և Նոր Նախիջևանի թեմի առաջնորդի հետ» հրապարակմանը: Նրա պատասխանն ամբողջությամբ ներկայացնում ենք ստորև.

«Մեծ ուշադրութեամբ կարդացի «Հետք» թերթում տպագրուած Քրիստինէ Աղալարեանի պատրաստած «Զրույց «բիզնես կլասում»՝ Ռուսաստանի և Նոր Նախիջևանի թեմի առաջնորդի հետ» խորագրով հարցազրոյցը, որն ինքնին մեծ մասամբ իրականութեանը չի համապատասխաներ։

Սուրբ Գիրքը եւ Եկեղեցւոյ Հայրերը հոգեւորականներուն կը թելադրեն ըլլալ ոչ թէ շռայլ ու ցուցամոլ, այլ ապրիլ համեստ պայմաններու մէջ` օրինակ հանդիսանալու հաւատացեալներուն։

Ինծի այդքան ալ չի հետաքրքրեր, թէ ով կու տայ Եզրաս Սրբազանի` «պիզնէս կլասով» ճամբորդելու տոմսակների գումարը, եւ կամ ժողովուրդի հետ «էքոնոմ կլասով» ըլլալ-չըլլալու հարցը, որովհետեւ մենք լաւ գիտենք այդ բոլոր մանրամասնութիւնները։ Աս` ի միջի այլոց։

Ինչ կը վերաբերի 7-ը հոգեւորականներուն, երբ ինք ստացել է թեմը, դա բոլորովին սխալ է եւ չի համապատասխաներ իրականութեան: Մինչեւ իր առաջնորդ նշանակուելը (եւ ոչ թէ` ընտրուելը), ինք լաւ գիտէ, թէ քանի հոգեւորական կը ծառայէր իր հետ Սանկտ-Պետերբուրգի մէջ։

Միայն Մոսկուայի մէջ կային հինգ հովիւներ` Տէր Նարեկ, Տէր Վահան, Տէր Տիրան, Տէր Գէւորգ եւ Տէր Մարտիրոս քահանաները, նաեւ չորս հովիւներ Ռոստով քաղաքի մէջ` Տէր Պօղոս քահանան` Սուրբ Խաչ եկեղեցւոյ մէջ, Տէր Թադէոս քահանան` Չալդրի Սուրբ Համբարձում եկեղեցւոյ մէջ, Տէր  Թադէոս քահանան` Սուրբ Կարապետ եկեղեցւոյ մէջ եւ Տէր Կարապետ քահանան, որ կարգազրկուեցաւ հէնց իր առաջնորդական պաշտօնն ստանձնելէ ետք։

Նաեւ կ’ուզեմ ձեր ուշադրութեանը յանձնել, որ մինչեւ իր առաջնորդի պաշտօնն ստանձնելը, Տիրան Արքեպիսկոպոս Կիւրեղեանի օրօք, Ռոստովի մարզում վերանորոգուել ու վերաբացուել էր Ղրիմի գիւղի եկեղեցին, ինչպէս նաեւ հողային տարածքներ էին ստացուել ու եկեղեցիներու հիմնարկէքներ կատարուել:

Սկսել էին եկեղեցիներու շինարարութիւնը հետեւեալ քաղաքների մէջ` Կիրով, Աստրախան, Վոլգոգրադ, Կրասնոյարսկ, Յարոսլավ, Տվեր եւ Սամարա։

Նաեւ Տիրան Արքեպիսկոպոսի ջանքերով Մոսկուայի յաղթանակի «Պակլոննիյ գարա» այգու տարածքում Հայ եկեղեցին ալ ստացաւ մի տարածք` կառուցելու համար յուշարձան-մատուռ, ի յիշատակ երկրորդ աշխահամարտի զոհերին: Կ’ուզեմ այստեղ նշել, որ միայն այս տարածքում հողամասեր տրուած են Ռուս Ուղղափառ եկեղեցւոյ, Հայ Առաքելական Ուղղափառ եկեղեցւոյ, հրէից եւ մահմետական համայնքներուն։  Ափսոս, որ մինչեւ այսօր ոչ մի շինարարական աշխատանքներ չեն սկսած։

Հոս պէտք է արձանագրել, որ Մոսկուայի այսօրուայ գործող հայորդեաց տունի շէնքը իր մեծ տարածքով ստացուած է եղել Տիրան Արքեպիսկոպոսի առաջնորդութեան օրով եւ ջանքերով: Մենք վստահ գիտենք, որ այսօրուայ հայորդեաց տունի տարածքը եղել է աւելի մեծ, քան հիմա, որովհետեւ ինչ-ինչ «պիզնէս» պատճառներով այդ տարածքի վրայ կառուցուել է պոլիկլինիկա, որ այսօր կը գործէ վճարովի: Մեզի համար յստակ չէ, թէ ում կը պատկանի այս պոլիկլինիկան, եւ ուր կ’երթան այդ հասոյթները, որովհետեւ ան կը գտնուի Հայ եկեղեցիին պատկանող Հայորդեաց տունի սեփականութեան վրայ։

Գալով յիշեալ հարցազրոյցի մէջ իմ անձիս հետ կապուած մատնանշումներուն` ես այստեղ կարգ մը լուսաբանութիւններ պիտի ընեմ, որ մեր ժողովուրդն աւելի յստակ իմանայ իրականութիւնը:

Մարդիկ կրնան շատ բաներ ըսել իրարու, ցոյց տալով, որ իրենք անպարտ են, բայց եղելութիւնը միշտ կը մնայ եղելութիւն, եւ ես պարտք զգացի պարզաբանել մեր ժողովուրդին իմ մասին Եզրաս Արքեպիսկոպոսի կողմէ հրապարակ նետուած սխալ տեղեկատուութեան վերաբերեալ։

Ես շատ պիտի ուրախանայի, եթէ Սրբազանը այդ մանրուքներով չզբաղեր եւ փրփուրներէն կախուելով` ինքզինք չարդարացներ: Լաւ կ’ըլլար քաջաբար ըսեր, որ ինք անձնական հարց մ’ունի ինծի հետ եւ անոր համար ինք զիս ապօրինաբար կարգազրկած է:

Ըսուածի փաստն այն է, որ մինչեւ այսօր զիս չէ կանչած Առաջնորդարան, որպէսզի օրինաւոր կերպով վճիռը յանձնէ, թէպէտ եւ արդէն Հայ եկեղեցւոյ կանոններով չէ ըրած այդ կարգազրկումը: Այդ մասին ես միայն թերթերէն իմացայ` կարդալով այդ ապօրինի եւ քմահաճ «հայրապետական տնօրինութեան» մասին։ Իսկ եթէ համացանցէն չօգտուէի, ոչ ալ տեղեակ պիտի ըլլայի այդ որոշումէն: Իմ կարծիքով, գառնուկի մորթ հագած անմեղ ձեւանալով մեղքը ուրիշին վրայ ձգելը  բնաւ վայել չէ եկեղեցականի մը, այն ալ` բարձրաստիճան հոգեւորականին։

Ինչ կը վերաբերի Եզրաս Սրբազանի այն բացատրութեանը, որ ինք զիս կարգազուրկ չէ ըրած, այդ ալ ընդհանրապէս ճիշդ չէ: Հայ եկեղեցւոյ կանոնով, առանց թեմի առաջնորդի նամակին, կաթողիկոսը իրաւունք չունի ոեւէ թեմապատկան քահանայի կարգազրկել, որովհետեւ այդ քահանան անմիջականօրէն կապուած է իր թեմի առաջնորդին, եւ կաթողիկոսը առաջնորդի նամակին  ընդառաջելով է, որ կը հրապարակէ կարգազրկութեան վճիռը` անշուշտ, հարցը Եպիսկոպոսական ժողովին եւ Գերագոյն խորհուրդին ի քննութիւն առաջադրելէ ետք:

Իմ պարագայիս առաջնորդը նամակ գրած է, եւ իր եղբայրը` Գարեգին Բ կաթողիկոսը, ապօրինի տնօրինում հրապարակած է` նման պարզ ընտանեկան եւ կենցաղային որոշումներու, ինչպէս այդկերպ մէկը կրնար որոշում առնել` փոխելու սեփական խոհարարը, սափրիչը, վարորդը կամ այգեպանը: Այսպիսի գործողութիւնը բոլորովին ներհակ է Հայ եկեղեցւոյ կանոնադրութեան եւ առհասարակ` քրիստոնէական ու մարդկային չէ։

Այո, մենք Եզրաս Սրբազանի հետ տարակարծութիւններ ենք ունեցել քահանայի ծառայութեան ձեւի հետ կապուած: Ես միշտ ասել եմ, որ ես հոգեւոր հովիւ եմ եւ ոչ թէ միայն ծիսակատար քահանայ, բայց Սրբազանի հասկցած քահանայութիւնը միայն ծիսակատար քահանայութիւն է եղած մինջեւ այսօր, որոշակի ժամերու թերթիկի մէջ ներկայ-բացակայի ստորագրութիւն դնելով: Այսպէս կարծես զինուորական զօրանոց լինի եկեղեցին. ինք միշտ եկեղեցին համարել է հիմնարկութիւն, որտեղ քահանան «աշխատում է»: Իմ իմացած եկեղեցին եղել է եւ է Քրիստոսի խորհրդական մարմինը, եւ մենք բոլորս այդ մարմնի անդամներն ենք` հոգեւորական թէ աշխարհական:

Քահանան բարի եւ քաջ հովիւն է, որ իր անձը կը դնէ իր հոտին համար` ի տարբերութիւն վարձկան հովիւներու, որոնց հոգը չեն համայնքի կարիքները:

Ըստ երեւոյթին` իմ ու Սրբազանի հասկցածը նոյնը չէ եղած, եւ ինք չարաշահելով իր եւ կաթողիկոս եղբօր պաշտօնները` զիս ապօրինաբար կարգազրկած է։

Ես երբ քահանայ ձեռնադրուեցայ, այդ օրուայ թեմի առաջնորդը` Տիրան Արքեպիսկոպոսը, որ կը ներկայացներ եկեղեցին, ելնելով ժամանակի պահանջէն եւ իրավիճակէն, համաձայն գտնուեցաւ իմ քահանայագործութեան եւ հովուական ծառայութեան ձեւին, ու զիս քահանայ ձեռնադրեց: Տարիները փաստեցին, որ իմ անարծաթ եւ անշահախնդիր ծառայութեան  ձեւը շատ լաւ ընկալուեցաւ եւ ընդունուեցաւ հաւատացեալ ժողովուրդի կողմէ: Ուստի Մոսկուայի Սուրբ Գէորգ եկեղեցւոյ մէջ յաջողութեամբ ստեղծուեցաւ իսկական քրիստոնէական ընտանիք-համայնք, ուր ընտանիքներ իրենց զաւակներով կը մասնակցէին բոլոր եկեղեցական արարողութիւններուն, եւ ստանալով հոգեւոր ու հայեցի դաստիարակութիւն` օրէ օր կ'աճէր հաւատացեալներուն թիւը: Սակայն այս ծառայութեան ձեւը չընդունուեցաւ Եզրաս Սրբազանի կողմէ։  

Գալով այն բարեգթութեան, որ ինք տասներեք տարի համբերել է, որ ես փողոցը չմնամ, ատ ալ ճշմարտութիւն չէ: Ոչ ոք ինձ տունէն դուրս չէ հանած եւ ոչ ալ կը պատրաստուէր անանկ բան մը ընել: Կ'երեւի Եզրաս Սրբազանին սխալ տեղեկութիւն են փոխանցել, ու ինքն իրականութեանը չի տիրապետում, թէպէտ ձեռնտու ալ չէ։

Իսկ ուրիշ թեմում ծառայելու տարբերակը լիովին ապատեղեկատուութիւն է։ Երբ Մեծ Պահքին առաջնորդն ինձ պատժել էր` կախակայելով մինչեւ Ապրիլի 21-ը, ես Ապրիլի 6-ին Եզրաս Արքեպիսկոպոսի թոյլտուութեամբ մեկնեցայ Պէյրութ (Լիբանան), եւ Եզրաս Սրբազանի առաջարկին ընդառաջելով, որ ծառայեմ ուրիշ թեմի մը մէջ, հանդիպեցայ Լիբանանի Թեմի Առաջնորդ Շահէ Եպիսկոպոս Փանոսեանի հետ, եւ խնդրեցի, որ ինծի իր թեմի մէջ վերցնէ ծառայութեան: Շահէ Սրբազանը իմ խնդրանքին ընդառաջեց, եւ ես Ապրիլի 9-ին վերադառնալով Մոսկուայ` Եզրաս Սրբազանին յայտնեցի, որ ծառայութեան պիտի գնամ Լիբանան` իմ ծննդավայրը: Եզրաս Սրբազանը շատ ուրախացաւ, եւ փոխանակ Մոսկուայի եւ Նոր Նախիջեւանի թեմէն ինծի արձակման թուղթ տալու` Ապրիլի 30-ին համացանցէն իմացայ, որ ապօրինի կերպով կարգազրկած են ինծի։ Ուրեմն ինչպէս կը տեսնէք, ես արդէն պայմանաւորուած էի Լիբանանի թեմի մէջ ծառայել, բայց Եզրաս Սրբազանը ինծի արձակման թուղթ չուզեց տալ, ինչո՞ւ` չեմ գիտեր, միայն կրնամ կասկածիլ, որ իմ հանդէպ անձնական հարց ունի....

Այսօր մեր եկեղեցին ղեկավարւում է մենատիրական ձեւով եւ Ներսիսեան եղբայրներու քմահաճոյքով, եւ ոչ մի եկեղեցական օրենք ու կանոն չի գործում: Եթէ որեւէ հոգեւորական լաւ յարաբերութիւններ ունի կաթողիկոսի հետ, ոչ մի խնդիր չունի, ինչ ուզէ, կ'ընէ: Վաչէ քահանայի ոտքին ոստիկանութիւնը ապարանջան է դրած, որովհետեւ անոր վրայ քրէական գործ է յարուցուած Ֆրանսայում, բայց հանգիստ ծառայում է, որովհետեւ կաթողիկոսի սիրելիներէն է: Գրիգոր աբեղան Նիսի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ Սբ. Պատարագը կիսատ է թողել, որպէսզի շարունակի իր վիճաբանութիւնը տեղի թաղականների հետ: Առանց ամչնալու` խորանէն Սկիհը կ'առնէ եւ վար կ'իջնէ, Պատարագը կէս ձգելով, եւ ոչ մի պատիժի չէ ենթարկուած, որովհետեւ կաթողիկոսի կողմէ պաշտպանուած է: Նմանաբնոյթ շատ-շատ ուրիշ դէպքեր եւս կան, որոնց շարքը երկար է։

Ես կը խորհիմ` որպէս հոգեւորական եւ թեմի Առաջնորդ` պէտք է ըլլալ արդարամիտ եւ անկեղծ, ինչպէս Պօղոս Առաքեալը կը յորդորէ. «Եպիսկոպոսը պէտք է անարատ ըլլայ..., հեզ, խոհեմ, պարկեշտ, հիւրասէր, ուսուցանելու ընդունակ, ոչ նախատող, ոչ բռնացող, այլ հանդարտաբարոյ, ոչ կռուազան, ոչ Փողասէր» (Տիմ. 3:2-3)...

Տէր Մարտիրոս Քհնյ. Պէրպէրեան »