Մհեր Ենոքյան, «Հետքի» թղթակիցը «Նուբարաշեն» բանտից

«Դեպի ցմահ Ազատություն» գրքի շնորհանդեսի ժամին, ինչպես և խոստացել էի, կոկիկ հագնվել էի ու մտքերով տեղափոխվել Ողջերի աշխարհ: Խցում նստած՝ մակագրում էի գրքերս ու երևակայում, թե եկել եմ ժամադրության, Ձեր մեջ եմ՝ Նարեկացի արվեստի միությունում: Ոնց կուզեի ֆիզիկապես ներկա լինել…

Երեկոյան անհամբեր փոխում էի հեռուստացույցի ալիքները: Տեսա մի քանի անդրադարձ. ոգևորվեցի Ձեր ներկայությունից. ինչքան շատ մարդ կար դահլիճում: Հուզվեցի, երբ իմացա, որ մի կին թխվածքով է եկել՝ ծնողներիս ասելով, որ այն ինձ համար է: Իմացա նաև, որ երկու օրում սպառվել է գրքի ամբողջ տպաքանակը՝ 200 օրինակը, 200 մարդ գիրք է նվեր ստացել: Այո՛, գիրքը Մարդկանց նվերն էր ինձ, և ես ցանկանում էի իմ նվերը կիսել Ձեզ հետ: Պարզապես չէի կարող ենթադրել, որ այդքան մեծ թվով մարդկանց կհետաքրքրի բանտային թեման: Ուստի, ներողություն պիտի ասեմ նրանց, ում գիրք չի հասել: Եվ շնորհակալություն «Լսեք մեր ձայնը» միջոցառման բոլոր կազմակերպիչներին ու ներկաներին մեր՝ դատապարտյալների ձայնը լսելի դարձնելու համար:

Մտածում եմ՝ արդյո՞ք «Օրանժ» ընկերության ղեկավարությունից ներկայացուցիչ եղել է շնորհանդեսին: Կուզեի տեսնեին հանրության աջակցությունը, թե ինչ հետևեց իրենց կողմից թույլ տրված կեղծիքին, թե ինչպես մարդիկ հավաքվեցին ու որոշեցին շտկել անարդարությունը: Ամեն դեպքում, ես «Օրանժին» ևս գիրք եմ նվիրել՝ «Շնորհակալություն, չկա չարիք՝ առանց բարիք» մակագրությամբ:

Նոյեմբերի մեջ կախարդանք կա 

Թվերի մոգության մասին շատ եմ կարդացել, բայց երբևէ չէի մտածել, որ իմ ճակատագրում ևս թվերն իրենց դերն են խաղում:

Դատեք ինքներդ. մի՞թե պատահականություն է, որ իմ մահապատժի դատավճիռը կայացվել է 1996 թ-ի նոյեմբերի 29-ին, երբ 4 ամսում, մարդասպանի՝ 4 անգամ փոփոխված՝ 180 աստիճանով մեկը մյուսից տարբերվող ցուցմունքներից մեկի վրա Գերագույն դատարանն ինձ մահվան դատապարտեց չարածս հանցանքի համար: Շարունակությունը մռայլ է, անմարդկային, դաժան: Թվում է՝ ներսումս պիտի մեռներ ամենակարևորը՝ Հավատն ու Սերը Աստծո և Մարդկանց հանդեպ: 19-րդ տարին պայքարում եմ հանուն ցմահ Ազատության: Իսկ այժմ էլ ոգևորվում, որ ոչ անտարբեր շատ քաղաքացիներ միացել են այդ պայքարին՝ գիտակցելով, որ սա անձերի խնդիր չէ, որ արդար դատաքննությունը պետության հիմնասյունն է:

Տարիներ առաջ, երբ ինձ տանում էին «կլոր գերեզմանոց», ասացին.

- Ուշադի՛ր նայիր քո սիրելի քաղաքի փողոցներին, մարդկանց. վերջին անգամ ես տեսնում:

Եվ ես ուշադիր, թախիծը սրտումս և թաքուն արցունքները աչքերիս՝ սլացող մեքենայի պատուհանից նայում էի գիշերային Երևանին, մեր քաղաքի մարդկանց և ինքս ինձ ասում. «Վաղ, թե ուշ դու նորից ման կգաս քո հարազատ և սիրելի Երևանի փողոցներով: Անպայմա՛ն: Երդվո՛ւմ եմ»:

Եվ մի՞թե պատահականություն է, որ երկու անգամ էլ 2 տարբեր բանտերից (2004 և 2009 թթ.) փախուստ կատարելիս ընտրում եմ հենց նոյեմբերի վերջին օրերը ու կյանքս վտանգելով՝ ինձ ազատություն եմ շնորհում:  

Պատահականությո՞ւն է արդյոք, որ 2012 թ-ի նոյեմբերի 29-ին «Մհեր Մկրտչյան» արտիստական թատրոնում բեմ բարձրացավ «Մհերի դուռը» բեմական ընթերցումը՝ իմ սիրելի դերասաններ Վարդան Պետրոսյանի ու Կարինե Ջանջուղազյանի մասնակցությամբ (ռեժիսոր՝ Տիգրան Խզմալյան):

Էլի կասեք՝ պատահականություն է, եթե գրեմ, որ դատապարտումիցս 16 տարի անց՝ 2012 թ-ին դարձյալ նոյեմբերի 29-ին Հայ-ռուսական Սլավոնական համալսարանի հանձնաժողովը՝ ՀՀ առաջին օմբուդսմեն Լարիսա Ալավերդյանի գլխավորությամբ, այցելեց ինձ «Նուբարաշենի» բանտում և հենց այդ օրը դարձա 37 տարեկան ուսանող:  

Եվ վերջապես՝ պատահականությո՞ւն է, որ «Դեպի ցմահ Ազատություն» գրքի շնորհանդեսը տեղի ունեցավ նոյեմբերի 26-ին «Լսեք մեր ձայնը» միջոցառման շրջանակներում:

Ես գրող չեմ, գրողական ամբիցիաներ չունեմ

Միշտ ասել եմ, որ ինձ գրող չեմ համարում, գրողական ամբիցիաներ չունեմ, պարզապես գիրը հիանալի միջոց է անարդարության մասին բարձրաձայնելու, մարդկանց հետ երկխոսելու, հասարակական կյանքով ապրելու, չխենթանալու, ֆիզիկական ազատության մեջ ապրողներիդ կյանքի հրաշքի մասին հիշեցնելու, իմ մտքերին ազատություն պարգևելու համար: Եվ թող օրհնվեն գիր ստեղծողները: Հաստատ սիրող մարդիկ են եղել:            

Որպես ապագա իրավաբան՝ ինձ պատկերացնում եմ քրեական գենետիկայի ոլորտում, ոլորտ, որը դեռ չկա Հայաստանում: Բայց նպատակներիցս մեկն է՝ մեր երկրի բուհերում ստեղծել քրեական գենետիկայի ամբիոններ՝ օգտագործելով նաև բժշկական գիտելքներս, որտեղ կպատրաստվեն անհրաժեշտ կադրեր: Եվ դատարաններում մարդիկ այլևս մեկ անձի ցուցմունքով չեն դատապարտվի, ինչպես 1990-ականներին: Առաջադեմ աշխարհը վաղուց հասկացել է, որ ցուցմունքը՝ որպես ապացույցի տեսակ, քրեագիտության զարգացման հետ որևէ առնչություն չունի: Իսկ մեր նախաքննության մարմիններն ու դատարանները շարունակում են ապացույցների թագուհի համարել ինքնախոստովանական ցուցունքը: