Աննա Բաբաջանյան 

Պատմության ուղիները  տարիներ հետո հատվելու սովորություն ունեն, որպեսզի բացահայտեն անցյալի անհայտ էջերը, կապեն ներկան ու ապագան: Դրանք հաճախ հանդիպում են այնպիսի կետերում և այնպիսի պահերի, երբ մենք ամենաքիչն ենք  սպասում: Եվ դժվար է միանշանակ ասել՝  պատահականությունն է գործողը, թե՞ նախախնամությունը, որ անխուսափելի է դարձնում այդ հատումը:  Այդպիսի ճակատագիր էր վիճակված նաև Ֆիդայական շարժման «Զորավար Անդրանիկ»  թանգարանի մի ցուցանմուշի՝ սովորական մի մկրատի, որը պետք է դառնար սերունդների երխկոսության վկան, մեծ Զորավարի պատգամը փոխանցողը:  

Երբ 2011-ի հոկտեմբերին զորավարի զինակից ընկերոջ՝ Սասնո Տալվորիկի իշխան Համզեի ծոռ Հայկը Անդրանիկ Օզանյանի անձնական մկրատը նվիրաբերում էր թանգարանին, միայն գիտեր, որ դա  իրեն հասել է նախատատից՝ որպես  հիշատակ մեծ Զորավարից. թերևս այսքանը: Եվ ոչ  ծոռը, ոչ էլ  թանգարանի աշխատակիցները չէին կարող պատկերացնել, թե որոշ ժամանակ անց ինչ  անսպասելի պայմաններում պետք է բացահայտվեր մկրատի պատմությունը, և թե ինչ կարևոր  խորհուրդ էր այն իր մեջ պարունակում:  

Մկրատը թանգարանին հանձնելուց մի քանի տարի անց՝ 2014-ին, թանգարանը հայտարարում է շարադրությունների մրցույթ՝ «Ես Անդրանիկի հետնորդն եմ» խորագրով, որի շրջանակում հաղթող է ճանաչվում թիվ 156 դպրոցի վեցերորդ դասարանի աշակերտ Ռոբերտ Հարությունյանը: Եվ ուշագրավն այն է, որ նա  գրի էր առել հենց սերնդեսերունդ փոխանցված և իրեն  նախատատից հասած  մկրատի պատմությունը՝ տալով  բոլոր անհայտ մնացած հարցերի պատասխանները: Այդ պատմությունը նրան պատմել էր տատը, տատին էլ՝ իր Մարիամ տատը:

Վերջինս ծնվել  և մեծացել է Սասնա լեռնաշխարհում, բազմանդամ ընտանիքում, հարս է գնացել ոչ պակաս մեծ ընտանիք: Ամուսնու հետ երազել է շատ զավակներ ունենալ: Սակայն առաջնեկը դեռ մեկ տարեկան էր, երբ հայ ժողովրդի  ճանապարհը կտրում է արհավիրքը, վրա է հասնում կոտորածը, ավերը…Հրաշքով ողջ մնացած Մարիամը, որդուն կրծքին սեղմած, բռնում է գաղթականի  ուղին:  Հանկարծ գաղթականների խումբը հեռվից նկատում է իրենց մոտեցող ձիավորների, նրանց շարքում՝ սպիտակ ձիավորին՝ Անդրանիկ Փաշային: Գաղթականները սկսում են ճչալ, փրկություն աղերսել:  Զորավարը մոտենում է նրանց, զրուցում հետները, հուսադրում: Հանկարծ նա նկատում է Մարիամին՝ մանկան հետ: Մոտենում է, գրկում երեխային, դնում ձիու գավակի վրա ու  բոլորին հրամայում է հետևել իրեն: Երբ Անդրանիկ Փաշան  գաղթականներին տեղ է հասցնում, երեխային հանձնում է մորը, ապա խուրջինից հանում է մի մկրատ, տալիս է նրան ու պատվիրում, որ այն դնի երեխայի բարձի տակ:

Համզեի ծոռ Հայկն էլ իր հերթին պատմել է, որ  երբ  Անդրանիկը մոտենում  է գաղթականներին,  Մարիամը դանակով կտրելիս է  լինում որդու վարսերը: Զորավարը հարցնում է, թե ինչու  է նա երեխայի մազերը  կտրում դանակով, իսկ մայրն էլ պատասխանում է, որ իր ձեռքի տակ մկրատ չկա:  Դրանից հետո Անդրանիկ Փաշան պատվիրում է  համհարզին իր խուրջինից մկրատ բերել, և դրանով կտրել մանկան մազերը:

Երբ այդ հանդիպումից հետո գաղթականները  անվնաս տեղ են հասնում եւ հանգրվանում Թալինի լեռնային մի գյուղում, Մարիամը, հետևելով Զորավարի պատգամին, մկրատը մշտապես պահում է որդու  բարձի տակ: Հետագայում այս տղան պետք է մեծանար եւ յոթ արու զավակի հայր դառնար: Իսկ Մարիամ տատը մկրատը հերթով պետք է դներ թոռների բարձի տակ՝ վստահ լինելով, որ Անդրանիկի պատգամը մեծ խորհուրդ է պարունակում:

Երբ թոռները մեծանում են, տատը փաթաթում է մկրատը սրբիչով եւ պահում այն մի սնդուկում: Ապա, ամեն անգամ բացելով այն, ինչպես սրբություն, շոյում է մկրատը և կամաց շշնջում. «Մըռնիմ քըզի, սպիտակ ձիավոր: Դու արևի նման արդար ես,  Զորավար…»:

Փաստական տեղեկությունները՝ Ֆիդայական շարժման «Զորավար Անդրանիկ»  թանգարանի տնօրեն Ժորժետա Բեգլարյանի