1. Չինաստանի ֆոնդային շուկայում գրանցված կտրուկ անկումը վերջին տասը օրերի ընթացքում ամենաքննարկվող թեման է։ Այս պահին այն նաեւ ամենավտանգավոր իրադարձությունն է համաշխարհային տնտեսության համար: Ոչ ոք չի կարող հստակ ասել, թե երբ կկարգավորվի իրավիճակը: Ռիսկեր կան, որ այն ավելի կխորանա:

Ամենամեծ վտանգն այն է, որ ֆոնդային շուկայի անկումը կարող է տեղափոխվել երկրի տնտեսության մեջ, իսկ Չինաստանի տնտեսությունը համարվում է համաշխարհային տնտեսության լոկոմոտիվը: Նման իրավիճակում անկում կապրեն բոլոր շուկաները, այդ թվում՝ նաև նավթայինը:

Ընդհանուր առմամբ, անկումը կարող էր նաև տեղի չունենալ, եթե ֆոնդային շուկան իրականության հետ կապն ամբողջովին չկորցներ: Վերջին ամիսներին ֆոնդային շուկան չէր արտացոլում Չինաստանի տնտեսության իրական և հեռանկարային իրավիճակը:

2. Չինաստանի անկումը կարելի է համեմատել ԱՄՆ-ի մեծ դեպրեսիայի սկզբի հետ

Վերջին երեք ամիսների ընթացքում չինական բաժնետոմսերը  կորցրել են 30%, իսկ շուկայի կապիտալիզացիան նվազել է մոտավորապես 3 տրիլիոն դոլարով:

Դադարեցվել է 2,2 տրիլիոն դոլար Արժեթղթերի շուկայում առկա չինական բաժնետոմսերի 51%-ի առևտուրը, որի շուկայական կապիտալիզացիան կազմել է 2,2 տրիլիոն դոլար։

Իշխանությունները փորձում են փրկել իրավիճակը, իսկ Չինաստանի կառավարությունը օգտագործում է նույն մարտավարությունը, որը օգտագործել է Ուոլ Սթրիթը 1929 թվականին: Երկրի գլխավոր բրոքերները հայտարարել են, որ Չինաստանի ժողովրդական բանկի աջակցության դեպքում պատրաստ են գնել 120 միլիարդ յուան (19,3 միլիարդ դոլար ) ընդհանուր արժողության բաժնետոմսեր՝ որպես շուկայի աջակցություն:

1929 թվականին Ուոլ Սթրիթի բանկերը նմանատիպ գործողություն կատարեցին: Երբ «Dow Jones Industrial Average»-ի ինդեքսը նվազեց 30%-ով, «JPMorgan»-ը և մի շարք առաջատար ֆինանսական ընկերություններ համաձայնեցին միացնել իրենց  ռեսուրսները և գնել բաժնետոմսեր, այդպիսով փորձելով կանգնեցնել բաժնետոմսերի արժեքի անկումը: Այս գործողությունը ունեցավ ժամանակավոր ազդեցություն, և ամերիկյան տնտեսությունը, վերջիվերջո, քանդվեց:

Այժմ չինական ինդեքսները ակտիվ աճում են՝ գրանցելով առավելագույն օրական աճ՝ սկսած 2009 թվականից, սակայան ոչ ոք չի կարող ասել, թե ինչքան կշարունակվի այս աճը:

3. Անկումից առաջ՝ աննախադեպ շուկայական աճ

Անցած տարվա կեսին Չինաստանում սկսվեց իսկական ֆոնդային բում: Միլիոնավոր մարդիկ բացում էին հաշիվներ և բաժնետոմսեր գնում, ընդ որում՝ հիմնականում օգտագործվում էին փոխառական գումարներ:

2015 թվականի հունիսի սկզբին տարեկան կտրվածքով «Shanghai Composite»-ն աճել է 50%- ով, իսկ «Shenzhen Composite»-ը ցույց է տվել 111% աճ:

Շուկայում գրանցված անկումից առաջ առևտրի օրական միջին ծավալը միջինից ավել էր, իսկ տեխնիկական ինդիկատորները կարելի էր համեմատել 2007 թվականի փուչիկի հետ:

Ստարտափների շուկա հանդիսացող «ChiNext»-ում այդ ժամանակահատվածում բաժնետոմսերի գնի հարաբերակցությունը եկամտին հասնում էր 130-ի, նման կազմակերպությունների համար այս ցուցանիշը 2 անգամ գերազանցում է ողջամիտ մակարդակը: Համեմատության համար՝ Շանհայի արժեթղթերի շուկայում արժեքի հարաբերակցությունը եկամտին կազմում է 23, ի դեպ, այստեղ առևտուր են իրականացնում ամենախոշոր ընկերությունները:

Եւ այս ամենը տեղի է ունենում, երբ Չինաստանի արժեթղթերի շուկայում հայտնվում են բազմաթիվ նոր հաշիվներ: Մեկ շաբաթվա ընթացքում բացվել է 4.4 միլիոն նոր առևտրային հաշիվ:

2015 թվականի առաջին եռամսյակի ընթացքում բացվել է ավելի քան 8 միլիոն հաշիվ: Ապրիլին կարգավորող մարմինը թույլ տվեց, որպեսզի մեկ մարդը կարողանա բացել միանգամից 20 հաշիվ, մինչ այդ մեկ մարդը կարող էր ունենալ ընդհամենը 1 հաշիվ:

Չինաստանի շուկայում կան բազմաթիվ մանր և ժամանակավոր մասնակիցներ: Մանրածախ ներդրողների ցերեկային առևտուրը կազմում է 90%, միևնույն ժամանակ ինստիտուցիոնալ ներդրողները հետաքրքրված են ավելի զարգացած շուկաներով: Նոր ներդրողներից շատերն անցած տարի բավականին հարուստ էին: Եթե նախկինում առևտրային հաշիվները, որոնք գերազանցում էին 100 հազար յուանը (16 000 դոլար), կազմում էին 20%, այժմ  այդ հաշիվները կազմում են 40%:

4. Չինաստանի իշխանությանը պետք էր այսպիսի իրավիճակ

Արժեթղթերի շուկայի կտրուկ աճը ֆերմերների, բանվորների և ուսանողների հաշվին, որոնք, ըստ էության, չգիտեն շուկայի ֆունկցիոնալությունը, Չինաստանի իշխանությունների կարծիքով բացարձակապես անընդունելի է:

Այս մարդկանց մեծամասնությունը զբաղվում է սպեկուլացիայով, նրանք հիմնականում չեն պահում իրենց հաշիվներում գնված բաժնետոմսերը՝ գերադասելով միանգամից վաճառել դրանք: Հաշիվներում պահվող բաժնետոմսերի միջին տևողությունը կազմում է մեկ շաբաթ, իսկ առանձին դեպքերում՝ ընդհամենը մեկ օր:

Ահա թե ինչու կարելի է պնդել, որ շուկան ամբողջովին սպեկուլյատիվ բնոյթ ունի: Բացի այդ, բաժնետոմսերի առևտրով սկսեցին զբաղվել կաշառք վերցված գումարներով, որոնք նախկինում հիմնականում ուղղվում էին դեպի Մակաոի խաղատուն:

Այսպիսի շուկան վտանգավոր է նրանով, որ այն կարող է պայթել ցանկացած պահի, այս պատճառով ուղղակի անհրաժեշտ է կառավարել շուկայի անկումը: Սկզբում պետք է նպաստել, որպեսզի սկսվի շուկայի անկման պրոցեսը, քանի որ բաժնետոմսերի առևտրով զբաղվում են հիմնականում փոխառական գումարներով, եւ շուկան ինքն իրեն կմաքրվի:

Եթե ենթադրությունները ճիշտ են, որ շուկայի անկումը միտումնավոր է սկսվել, ուրեմն անկման հետագա զարգացումը դուրս է եկել իշխանությունների վերահսկողությունից: Չինաստանի իշխանությունները լայնածավալ պատերազմ են սկսել արժեթղթերի շուկայի համար: Նրանք չսահմանափակվեցին բաժնետոմսերի գնման գործընթացով և բաժնետոմսեր ձեռք բերելու համար վարկավորման գործընթացի դյուրացմամբ:

Պատարաստեց՝ Տիգրան Բաղդասարյանը