Արփինե Մինասյան

Ծաղկունքցի Աշոտ Սաղաթելյանն այս տարի ճամպրուկները չհավաքեց արտագնա աշխատանքի մեկնելու համար։ Շատ հայերի պես Աշոտն էլ աշխատանք գտնելու եւ գումար վաստակելու համար մեկնում էր Ռուսաստանի Դաշնություն: Պատահել է` աշխատել է, չեն վճարել, արտաժամյա է աշխատել, հավելյալ չեն վճարել: Պատահել է նաեւ, որ մեկնել է խոստացված աշխատանքի հետեւից, դատարկ գրպաններով տուն է վերադարձել:  

«2 տարի ընդհատումներով գնացել եմ: Էնտեղ շինարարության ընթացքում տեխնիկա եմ քշել` կամազ, տրակտոր, ինչ պատահի արել եմ»,-պատմում է 38-ամյա Աշոտը: Կողքից կինը՝ Արմինեն ավելացնում է. «Մի տարի էլ գնաց հետ էկավ, գործ չկար»:

«Եթե դու հայրենիքից դուրս ես գտնվում, ամեն տեղ էլ դժվարություններ կան: Գումարը հանգիստ չեն բերում, տալիս: Քանի որ ռուսականը արժեզրկվեց, աշխատավարձն էլ քիչ են տալիս, մնացի մեր հայրենի տեղում, հողագործությամբ զբաղվեցի: Հիմնականում մենք էին հոգում սննդի, տեղի հարցը; Եթե Ռուստանում տուն եւ քաղաքացիություն ունենաս, կարաս մնաս: Գրանցման առումով դժվարություններ կան, չեն գրանցում, ժամանակավոր են գրանցում: Ասում էին, որ էս տարվա  հունվարի 1-ից հեշտացել է, բայց էլի նույն բանն է»,-պատմում է Աշոտը:

Սաղաթելյանների ընտանիքը  2014թ.-ին «Զբաղվածության մասին» օրենքի արդյունքում ներդրված «Սեզոնային զբաղվածության խթանման միջոցով գյուղացիական տնտեսությանն աջակցության տրամադրում» ծրագրի շահառու է:  

Զբաղվածության պետական գործակալության Սեւանի տարածքային կենտրոնի գլխավոր մասնագետ Սամվել Ենոքյանը նշում է, որ գյուղացին տարիներ շարունակ չի զբաղվել իր խոպան հողերի մշակմամբ: Այս ծրագիրը խրախուսում է հողագործին իր տնտեսությունը վերականգնելու հարցում: Հողօգտագործողին յուրաքանչյուր օրվա համար տրվում է 4 հազար դրամ աշխատավարձ: Սեւանի տարածաշրջանում ծրագրի շահառու է 99 գյուղացիական տնտեսություն:  

«Սա ավելի շահութաբեր է: Պիտի գնայինք ուրիշի հողը ծաղկեցնեինք, ստեղ կաշխատենք: Եթե ընդեղ շինարարությունում 1քմ-ի դիմաց տալիս են 2 հազար դրամ, էստեղել ա նույն գինը: Դրան էլ գումարվում են խնդիրները»,-համեմատական է անցկացնում Ա. Սաղաթելյանը։ Նա այս ծրագրի մասին տեղեկացել է Ծաղկունքի գյուղապետարանից: Վերջինիս կնոջ` Արմինե Խաչատրյանի խոսքով, եթե ամուսինը Ռուսաստանում լիներ, բնականաբար ինքը միայնակ չէր կարողանա զբաղվել հողագործությամբ։

«Ասենք ես ոնց վազեի էդ տրակտորիստի հետեւից, երբ էդ ժամանակ ամեն մեկը ուզում է իր գործը առաջ տանի: Մտածեցինք, եթե պետության կողմից օգնություն լինի, կարելի ա հողը մշակել, բայց եթե մեր ծախսերով անեինք, օգուտ չէինք ստանա: Իրենք քեզ հովանավորում են, դու սեզոնին աշխատում ես»,-ասում է մասնագիտությամբ պատմաբան Արմինեն:

Իրենց տնից ոչ այդքան հեռու գտնվող 2 հա հողատարածքում մշակել են հացահատիկային մշակաբույսեր` գարի, հաճար, ցանել են կարտոֆիլ: Նաեւ խոտատարածքներն են հնձել:

«Եթե գումարը վարելուն տաս, հավաքելուն, վառելիքին, տեխնիկային, տակը բան չի մնում: Բոլորն էլ կանխիկ են ուզում: Ընդհանրապես գյուղացին հոգնել է, որովհետեւ հողից եկամուտ չունի: Մի տարի գարի ցանեցինք, բայց բերք չտվեց: Գումարը որ լինում է, ժամանակին տեխնիկայով վարում-ցանում ես, բերքն էլ ժամանակին է լինում: Եթե գումար չի լինում, մինչեւ սրանից-նրանից վառելիք ես ճարում եւ այլն, արդեն բերքն ուշանում է»,-ասում է Աշոտը: Ամուսիններն այս տարվա բերքից դժգոհ չեն, ասում են, որ եթե այս ծրագիրը շարունակվի, իրենք կզբաղվեն հողագործությամբ: Աշոտն էլ այլեւս խոպան գնալու մտադրություն չունի:

«Էնտեղ էլ ես տանջվում, էնտեղ էլ մանանա չկա, հենա քո հող ու ջրում կտանջվես: Եթե էս ծրագիրը չօգներ, էդքան վարուցանք չէի անի ֆինանսականի պատճառով, հողին էդքան գումար չէի ներդնի»,-ավելացնում է վերջինս:

 Արմինեի նշելով թերեւս միակ խնդիրը ջրի բացակայությունն է: Եթե գյուղի ներքեւի հատվածներում բնակիչները կարողանում են ջրել իրենց հողատարածքները, ապա իրենց մոտ ջուրը չի հասնում։   

Եթե Գեղարքունիքի մարզի այս ընտանիքում գրեթե լուծված է զբաղվածության հարցը, ապա մյուսների դեպքում նույնը չենք կարող ասել: Ուսումնասիրության համաձայն անօրինական միգրացիան մեծ չափերի է հասնում հենց այս մարզում: Ըստ «Արտագնա աշխատանքային միգրացիա. գնահատականներ և մտորումներ» 2014թ.-ի ուսումնասիրության` անօրինական միգրացիան Գեղարքունիքի մարզում 62.4% է կազմում):