Գայանե Սարգսյան

Վերջին մեկ տարվա ընթացքում Լոռու մարզում 862 հեկտար գյուղատնտեսական նշանակության հողատարածքներ դարձել են համայնքային սեփականություն: Մարզի տարբեր տարածաշրջաններում հողօգտագործողներն իրենց սեփականությունը հանդիսացող հողատարածքներից հրաժարվելու դիմումներ են ներկայացրել գյուղապետերին:

Այս մասին բարձրաձայնեց Լոռու մարզպետարանի հողաշինության ու հողօգտագործման բաժին-մարզային հողային պետական տեսչության պետ Արտակ Օհանյանը տարեսկզբին մարզպետարանում անցկացված հերթական աշխատանքային խորհրդակցության ժամանակ:

Բարձրաձայնելու պատճառն էլ ՀՀ տարածքային կառավարման նախարարությունից ստացված հարցումն էր:

«Նախարարությունից պարզաբանում էին ուզել, թե ի՞նչ պատճառով են համայնքային հողերը ավելացել, ինչին պատասխանեցինք, որ համայնքային հողերի ավելացումը տեղի է ունեցել ի հաշիվ քաղաքացիների սեփականաշնորհած հողերից  կամովին հրաժարվելու՝  հողային օրենսգրքի 101 հոդվածի համաձայն»,- ավելի ուշ «Հետքի»  հետ զրույցում նշեց Ա. Օհանյանը:

 Անդրադառնալով հողատարածքներից հրաժարումների բարձր ցուցանիշին, բաժնի պետն ասում է.

«Չէի ասի, որ սրանք հենց այս տարվա հրաժարվածներն են: Տարիների ընթացքում   կուտակված  հրաժարվածներ ունեինք, որոնց հողերն այս տարվա ընթացքում  են ստացել պետական գրանցում: Այսինքն՝ հնարավոր է  2007թ.-ից հրաժարված լինեն, բայց նոր գրանցված լինեն որպես համայնքային սեփականություն»:

Վերջինիս խոսքով` տարիներ շարունակ համայնքներն իրենց բյուջեներից ծախսեր չեն նախատեսել այդ հողերի  պետական գրանցումն իրականացնելու համար, պատճառաբանելով, որ այդ գործընթացը ծախսատար է:

 «Նախկինում պետական գրանցման վճարն 8.000 դրամ էր,  հիմա 3000 դրամ է, և համայնքերն սկսել են համայնքի բյուջեի հնարավորությւնների սահմաններում  էտապ-էտապ գրանցել հողերը»,- նշում է նա` հավելելով, որ գործընթացի ակտիվացմանը նպաստել է նաև համայնքների հողի բազաներում շտկումներ կատարելու անհրաժեշտությունը:

Ա. Օհանյանն առաջ է քաշում  գյուղացիների կողմից հողից հրաժարվելու մի քանի   պատճառ.

«Մարդը լավ օրից չի հրաժարվում հողից, չի կարողանում հողը մշակել, եկամուտ ստանալ, իսկ այդ հողի հարկը պարտադիր պետք է վճարի, այսինքն՝ դա բերում է նրան, որ ավելորդ ծախսերից խուսափելու համար մարդիկ հրաժարվում են հողից, որ այլևս հողի հարկ չվճարեն»:

 Սա նաև համայնքապետերի առաջ քաշած կարևորագույնն պատճառն է: Պատճառահետևանքային կապով սրան կապվող հաջորդ հիմնավորումը արտագնա աշխատանքն է.

«Հատկապես հեռավոր բնակավայրերում հողերի սեփականատերերը հիմնականում ծերերն են: Երիտասարդները բացակայում են գյուղից, մեկնում են արտագնա աշխատանքի ու հողը մշակելու համար մարդ չի մնում: Ու քանի որ հողի շուկան էլ ձևավորված չի, շուկա չկա, գնորդ չկա, որ մարդիկ իրենց հողը օտարեն, ստիպված հրաժարվում են»,- նշում է Ա. Օհանյանը:

 Ոչ պաշտոնական պատճառաբանությունների թվում ոլորտի պատասխանատուն ու գյուղապետերը բարձրաձայնում են ընտանեկան նպաստի համակարգում ընդգրկվելու համար հողատարածքներից հրաժարվելու դեպքերի մասին:

 «Հողերը չեն մշակում, մասսայական հրաժարվում են «Փարոս» ստանալու համար»,- նշում է Տաշիրի տարածաշրջանի Մեծավան համայնքի համայնքապետ Սերյոժա  Վարդանյանն ու հավելում, որ նպաստ ստանալու համար հրաժարվելու մասին գյուղացիներն իրեն բացահայտ չեն ասում, «ինքն է գլխի ընկնում»:

Լոռու մարզում հողատարածքներից հրաժարվելու  ամենաբարձր ցուցանիշը գրանցվել է հենց Մեծանավում. մասնավոր սեփականությունից համայնքային սեփականություն է դարձել 142 հա վարելահող, 194 հա խոտհարք:

«Էդ գեշ կառույցը՝ «Փարոսը», որտեղի՞ց փայ եղավ Հայաստանով մեկ: Պիտի ով ինչքան երեխա ուներ, էդքան փայ տային: Եթե ինձ հարցնեին, ես ահագին փորձ ունեմ, էդպես կբաշխեի… Մարդիկ կարող է ավտո ունեն, իրենց վրա չեն ձևակերպում, նպաստ են ստանում, կամ լավ տուն ունեն, ուրիշի անունով են ձևակերպում՝ ստանում, հողից են հրաժարվում՝ ստանում»,- նեղսրտում է  գյուղապետը:

Ս. Վարդանյանի խոսքով`  գյուղում մեծ թիվ են կազմում արտագնա աշխատանքի մեկնողները: Գյուղացիները հողի հետ մեծ հույսեր չեն կապում, իսկ պատճառը նաև գյուղում գյուղտեխնիկայի բացակայությունն է.

«Գյուղում տեխնիկա էլ չկա, ձեռքով-մեռքով, հին տեխնիկայով ի՞նչ մշակեն: Էն վախտվա բերրիությունը չի էղնում,- նշում է գյուղապետն ու հիշում հին ու բարի սովետական ժամանակները,- սովետի օրոք ստացել ենք հեկտարը 6-7 տոննա ցորեն, կարտոֆիլ ենք ստացել 20-30 տոննա…»:  

Գյուղապետն ասում է, որ վերջին երեք տարիների ընթացքում հողատարածքներից հրաժարվել է շուրջ 300 տնտեսություն: Գյուղում բնակվում է 1476 տնտեսություն:   

Գյուղապետի վստահեցմամբ՝ հողի հարկի հաշվարկը դադարեցվում է բնակչի կողմից սեփականության վկայականն ու հրաժարվելու դիմումը գյուղապետարան ներկայացնելու պահից:

«Դիմումը գրեց,  էլ իրեն պարտք չենք համարում: Դիմումը գրում են, վկայականը բերում, մենք համապատասխան որոշում ենք կայացնում, ուղարկում կադաստր, որտեղ վերաձևակերպում են, նոր վկայականը գրում գյուղապետարանի վրա, ամեն հողակտորի համար 3.000 դրամ եմ մուծում»,- մասնավորից համայնքային սեփականություն դարձնելու ընթացակարգն է պարզաբանում Ս. Վարդանյանը:   

 Ի դեպ, հողերից հրաժարվողների առյուծի բաժինն ընկնում է  հենց Տաշիրի տարածաշրջանի համայնքներին: Ընդ որում, հրաժարումների դեպքեր կան ոչ միայն գյուղական, այլև քաղաքային համայնքներում:

Հրաժարումների բարձր ցուցանիշ է գրանցվել հետևյալ համայնքներում. Բլագոդարնոյե` 83 հա խոտհարք, 12 հա վարելահող, Դաշտադեմ՝ 139 հա խոտհարք, Պրիվոլնոյե՝ 66 հա խոտհարք, 2 հա վարելահող, Սարչապետ՝ 39 հա վարելահող, 37 հա խոտհարք, Տաշիր՝ 22 հա վարելահող, 8 հա խոտհարք…

Հողից հրաժարվելու դեպքեր են գրանցվել նաև Սպիտակում, Արջուտում, Շահումյանում, Գուգարքում, Ազնվաձորում, Սարատովկայում:

Վանաձորին կից Գուգարք համայնքում շուրջ 30 հա հողից հրաժարվողների թվում նաև տնամերձից հրաժարվածներ կան:

«Ժողովուրդը չի մշակում, անջրդի հողեր են, ջրովի չեն մեր հողերը, չեն կարողանում մշակել»,- ասում է Գուգարքի համայնքապետ Աշոտ Աշուղյանը:

Վերջինս նշում է, որ եթե ավագ սերունդը տարիներ առաջ հող էր մշակում, ապա այսօրվա սերունդը չի ցանկանում հողագործությամբ զբաղվել:

«Նոր սերունդը չի մշակում, ջահելներն ուսանող են, ջահելները ծառայում են, Երևան են գնում, դուրս են գնում»,- նշում է գյուղապետը:

Վերջինս ասում է, որ պաշտոնավարման 10 տարիների ընթացքում փորձել է բնակիչների կողմից հրաժարված հողատարածքներն աստիճանաբար դարձնել համայնքային: Ասում է՝ տարիների ընթացքում ինչքան հնարավորություն ենք ունեցել, մաքրել են, այդ ծախսերը վերցնելով համայնքի վրա:

 Ինչպե՞ս է կարգավորվում հողից հրաժարված բնակչի հողի հարկի հաշվակը մինչ այն համայնքային գրանցում կստանա: Այս հարցին համայնքապետը պատասխանում է.

«Դե, ում կարում ենք, ում համոզում ենք, բերում են մի բան մուծում, ում չէ, տվյալները որ կադաստրից գալիս են, համակարգիչն ինքն իրեն մաքրում է»:

Հողերից հարաժարումների հետևանքով այդ համայնքների բյուջեների մուտքերը, բնականաբար, նվազել են: Համայնքապետերի խոսքով` դա էականորեն ազդել է իրականացվելիք աշխատանքների ծավալի վրա:

«Մոտ 6 մլնով նվազել է մեր մուտքերը:Մանկապատեզ, կուլտուրայի տուն, երգի պարի անսամբլ, կարատեի խմբակ ունենք: Այդ գումարով մի գործ կանեինք: Ահագին գումար ա, բայց որ չեն մշակում ու հողի հարկը չեն տալիս, դա արդեն իմ վրա, գյուղի վրա է մինուս գալիս»,- ասում է  Մեծավանի գյուղապետը:

Վերջինիս խոսքով` ամեն գարնանն ու աշնանը համայնքային սեփականություն դարձած հողատարածքները վարձակալությամբ տրամադրելու մասին հայտարարություններ են տարածում, ցանկացողներ , սակայն չկան:

«Էն ա  վատ, որ մի տարածքից չեն հրաժարվում, այլ մեկումեջ: 3.000, 2.000, 1.500 մետրով հրաժարվում են, իրա կողքը ազատ չի: Որ մասսայական մի կողմում լինի, կարող ա Երևանից, Արտաշատից, Աշտարակից գան, էդ հողերը մշակեն: Էդքան փոքրերի համար  չեն գալիս: Օրինակ, Միխայլովկայում կամ ուրիշ գյուղերում մեծ տարածքներն եկել, օգտագործում են ուրիշ համայնքներից»,- ասում է գյուղապետը:

Հատկապես գյուղերում սեփական հողը համայնքային հանձնելը Լոռու մարզպետ Արթուր Նալբանդյանն անընդունելի է համարում:

«Գյուղական համայնքներում դա միակ սեփականության վկայականն է, որ մարդը պետք է փոխանցի իր երեխեքին: Լավ, դա էլ տարավ հանձնեց համայնքին, բա վաղը մյուս օրը երեխան  մեծանա, չպետք է ասի գյուղում ապրում ենք, սեփական հող էլ չունենք: Բա գյուղում ապրելու իմաստը ո՞րն է: Հայ մարդն իրավունք չունի հողի վկայական տանի հանձնի համայնքին, այն էլ այն դեպքում որ հողի տարեկան հարկը կարող է լինել միջինն ընդամենը 10.000 դրամ»,- ասում է  մարզպետը:

Չնայած հողից հրաժարումների պատճառների մասին համայնքապետերի հիմնավորումներին, Լոռու մարզպետ Արթուր Նալբանդյանին հրաժարումների մեծ թիվը կասկածելի է  թվում: Նախորդ հաշվետու տարում գրանցված 32.9 հա հրաժարումների համեմատ  այս տարվա 869 հա-ն մտածելու տեղիք է տալիս:

«Մենք այստեղ մի կարեւոր խնդիր ունենք: Որ անցել է համայնքային սեփականություն, այդ մարդն էլ հողի հարկ չի վճարում համայնքին, բայց ես վստահ չեմ, մարդն այդ հողն օգտագործո՞ւմ է նորից, թե չէ: Չի բացառվում, որ եթե մի փոքր ավելի հետւեողական լինենք ու համայնքներում գնանք ուսումնասիրություններ կատարենք, այլ բան պարզվի… Ուղղակի մարդը հողը հանձնել է համայնքին, հողի հարկ տարվա ընթացքում ընդհանրապես չի վճարում,  բայց համոզված եմ, որ այդ հողը ինքը նույն տեմպով օգտագործում է,- նշում է մարզի ղեկավարն ու հավելում,- եթե համայնքի ղեկավարը սրտացավ չի համայնքի բյուջեի համար, գոնե մենք պետք է հետեւողական աշխատենք»:

Հողերից հրաժարվելու հետ կապված հարցերը պարզաբանելու համար Լոռու մարզպետը հողաշինության բաժնի պետին հանձնարարել է ուսումնասիրություն կատարել մարզի մի քանի համայնքներում:

«Տեսեք որ համայնքներից են հողը համատարած հանձնել որպես համայնքի սեփականություն ու գնանք այդ համայնքներից մի քանիսում ուսումնասիրություն կատարենք: Կոնկրետ հանձնված հողերի կոդերով գնանք ու տեսնեք այդ հողն օգտագործվում է, թե ոչ:Գարնանը դա պարզ կերեւա: Եթե պարզվի, որ օգտագործվում է, այդ համայնքի ղեկավարին էլ, հողօգտագործողին էլ կարելի է շատ խիստ վարչական տուգանքների ենթարկել»,- ասում է Ա. Նալբանդյանը:

Արտակ Օհանյանի տեղեկացմամբ՝ մարզպետի հանձնարարականը բաժինը կիրագործի համայնքներում գյուղատնտեսական աշխատանքներն սկսվելուն պես: Ապօրինի հողօգտագործման դեպքեր հայտնաբերելու դեպքում համայնքապետերը կենթարկվեն վարչական պատասխանատվության: