ՎԱՐԴԱՆ ԷՍԴՈՒԳԵԱՆ

Պաթմանի Քոզլուք գաւառին մէջ բանակի պարտադիր ծա­ռայու­թիւնը կա­տարե­լու պա­հուն զի­նըն­կե­րոջ՝ Քը­վանչ Աղաօղ­լուի կրա­կոցով մա­հացած զին­ծա­ռայող Սե­ւակ Պա­լըք­չըի սպան­նութեան դա­տավա­րու­թեան հերթական նիս­տը կա­յացաւ 25 Փետ­րուարին, Տի­յար­պէ­քիրի մէջ։ Փաս­տա­թուղթե­րու պա­կասի պատ­ճա­ռաւ դա­տը յե­տաձ­գուեցաւ 6 Ապ­րիլ թուակա­նին։ Դա­տական նիս­տին մաս­նակցած էին Սե­ւակի հայ­րը Կա­րապետ եւ մայ­րը Անի Պա­լըք­չը։ Վշտա­հար ծնող­նե­րուն հետ խօ­սեցանք թէ դա­տավա­րու­թեան եւ թէ իրենց Հա­յաս­տա­ն տե­ղափո­խուե­լու շուրջ լսումնե­րու մա­սին։

Կա­րապետ Պա­լըք­չը յայտնեց որ նիս­տը շատ կարճ տե­ւած է։ «Ակնթար­թի մէջ աւար­տե­ցաւ նիս­տը կարգ մը փաս­տա­թուղթե­րու բա­ցակա­յու­թեան պատ­ճա­ռաւ։ Դա­տարա­նը այդ փաս­տա­թուղթե­րը մօտ ու­թը ամիս առաջ պա­հան­ջեց պատ­կան մար­միննե­րէն։ Չեմ կրնար իմաստ մը վե­րագ­րել գոր­ծընթա­ցին այսքան դան­դաղ յա­ռաջա­նալուն։ Որ­դիս ցե­ղապաշտ ատե­լու­թիւնով մը սպան­նուեցաւ։ Ար­դա­րու­թիւն կ՚ու­զենք բայց չենք գտներ։ Դա­տաւո­րը նկա­տի չ՚առ­նէր մեր պա­հան­ջարկնե­րը։ Ամ­փաստանեալին, նիս­տե­րուն ներ­կայ գտնուելը պա­հան­ջե­ցինք բայց մեր­ժուեցաւ։ Յայտնի չէ որ այս դա­տէն ինչ կ՚ել­լէ»։

Դա­տարա­նը դա­տերա­բեմի մը կը նմա­նի

Կա­րապետ Պա­լըք­չը հե­տեւեալ կեր­պով կ՚ար­տա­յայ­տէ իր մտա­հոգու­թիւննե­րը եւ մտքին մէջ գո­յացած հար­ցումնե­րը։ «Մտա­հոգ ենք ար­դա­րու­թեան հա­մար։ Կարգ մը շար­քա­յին­նե­րու հայ­ցե­րը նկա­տի չեն առ­նուած։ Դա­տավա­րու­թեան յե­տաձ­գուիլը մե­զի ի նպաստ է, թէ ի վնաս չենք հասկցած։ Սա­կայն կաս­կածներ ու­նիմ այս ու­շա­ցու­մին բեր­մամբ։ Ար­դա­րու­թիւն կ՚ակնկա­լենք բայց շատ ալ յոյս չու­նինք։ Որո­շած ենք աւե­լի բարձր ատեա­նի մը դի­մելու։ Եր­բեք պի­տի չհրա­ժարինք ար­դա­րու­թիւն պա­հան­ջե­լէ»։

Պա­լըք­չը կը յի­շեց­նէ թէ դա­տարա­նը նա­խապէս ոճի­րը «ար­կած» ըլ­լա­լով գնա­հատած եւ մե­ղադրեալին չորս տա­րի հինգ ամիս բան­տարկու­թիւն վճռած էր։ «Ու­շագրաւ է կարգ մը զինուոր­նե­րու հայ­ցե­րուն փո­փոխու­թիւնը։ Զի­նուոր­նե­րէն մէ­կուն սպառ­նա­ցած են եւ այդ զի­նուո­րը եր­կու տա­րի մէկ ամիս բան­տարկու­թեան դա­տապար­տուեցաւ։ Իսկ սպառ­նա­ցող­ներն ալ եր­կու տա­րի եօթը ամիս պա­տիժ ստա­ցան։ Բայց այս պա­տիժ­նե­րը իրենց չէ փո­խան­ցուած։ Կաս­կա­ծելի կէ­տեր են այս բո­լորը։ Բո­լոր ակա­նատես զի­նուոր­նե­րը իրենց երկրորդ յայ­տա­րարու­թիւննե­րուն մէջ թու­թա­կի նման նոյն բա­նը կրկնե­ցին»։

Մէկ օր իսկ չանցնիր առանց Սե­ւակի

Կա­րապետ Պա­լըք­չը կը պատ­մէ թէ դէպ­քէն մինչեւ այ­սօր ոչ մէկ բան փո­խուած է։ «Մին­չեւ օրս երբ գլուխնիս բար­ձին կը դնենք, Սե­ւակը կը խոր­հինք։ Ցե­րեկ թէ գի­շեր, ինքնա­շարժի մէջ կամ նա­ւու, միշտ ին­ծի հետ է Սե­ւակը, միշտ անոր հետ կը խօ­սիմ։ Գե­րեզ­ման կ՚եր­թամ Սե­ւակին հետ կը խօ­սիմ։ Հո­գեբու­ժէ մը օգ­նութիւն կը ստա­նամ։ Անոր թե­լադ­րանքնե­րով փո­խանակ ամէն շա­բաթի, եր­կու շա­բաթը ան­գամ կ՚այ­ցե­լեմ Սե­ւակին շի­րիմը։ Եթէ հա­մոզուիմ որ իս­կա­պէս ար­կած էր, մի գու­ցէ վիշտս քիչ մը կը նուազի։ Բայց չեն կրցած զիս հա­մոզել»։

Ետեւս ոչ ոք կայ

Պա­լըք­չը ըն­տա­նիքը մէկ կող­մէն ալ մատ­նուած է առանձնու­թեան հո­գեբա­նու­թեան։ «Որոշ տե­ղեր որ կ՚եր­թանք ոմանք –ձե­զի հետ ենք- կ՚ըսեն, բայց քովս ոչ ոք կը տես­նեմ։ Շատ կ՚ու­զէի որ –ձե­զի հետ ենք- ըսող­նե­րը գէթ ան­գամ մը մեր տան զան­գա­կը հնչեց­նէին։ Միւս կող­մէ ճիշդ է՝ որոշ տե­ղեր ալ առան­ձին չենք։ Կարգ մը բա­րեկամ­ներ զօ­րակ­ցութեան հա­մար մին­չեւ Տի­յար­պէ­քիր եկան։ Երախ­տա­պարտ եմ Նոր Զար­թօնք շար­ժումին։ Կա­րօ Փայ­լա­նին, Ժագ­լին Չէ­լիքին եւ սա պա­հուն անուննե­րը չյի­շած բո­լորին շնոր­հա­կալ եմ»։

Եր­կի­րը ամե­նուս կը պատ­կա­նի

Սե­ւակ Պա­լըք­չըի մայ­րը Անի Պա­լըք­չը տե­ղական մա­մու­լի մէջ Հա­յաս­տան գաղ­թած ըլ­լա­լու մա­սին պնդումնե­րը կը հեր­քէ։ «Պա­լըք­չը ըն­տա­նիքը Երե­ւան փո­խադ­րուած է» ըսե­լով պ նդում մը հրա­տարա­կեցին։ Ճիշդ է որ շրջե­լու հա­մար գա­ցած ենք։ Բա­ցի Երե­ւանէ ու­րիշ տե­ղերու հա­րազատ­ներնուս ալ այ­ցե­լած ենք։ Մեր տե­ղը հոս է։ Կա­րապետ Պա­լըք­չը վրայ կը բե­րէ «եր­բեք չենք խոր­հած այստե­ղը լքե­լու մա­սին։ Իմ տեղս հոս է, հողս հոս։ Իմ որ­դիս Շիշ­լիի գե­րեզ­մա­նատու­նը կը հանգչի ու ես ալ իր կող­քը պի­տի ըլ­լամ։ Ինչպէս նման պնդումներ կ՚ընեն չեմ հասկնար։ Թող գան ու մե­զի հարցնեն, մեր տու­նը տե­ղը յայտնի է»։

Սե­ւակը քա­ղաքա­կան հա­կում չու­նէր

Պա­լըք­չը ըն­տա­նիքը ոճի­րէն ետք ինքզինք քա­ղաքա­կանա­ցուած մի­ջավայ­րի մը մէջ գտաւ։ Անի Պա­լըք­չը այս ըն­թացքը հե­տեւեալ կեր­պով կը բա­ցատ­րէ. «Մենք եր­բեք քա­ղաքա­կան գա­ղափար­ներ չենք ու­նե­ցած, Սե­ւակն ալ նոյնպէս։ Գի­տե՞ս թէ ամե­նաշատ ին­չի կը ցա­ւիմ։ 37 տա­րի ու­սուցչա­գոր­ծե­ցի եւ ամէն 23 Ապ­րի­լին տղոց թրքա­կան ազ­գա­յին ոտա­նաւոր­ներ սոր­վե­ցու­ցի։ Հի­մա կ՚ափ­սո­սամ, որով­հե­տեւ Ապ­րի­լի 24-ին որ­դիս սպան­նե­ցին»։

Հի­մա հայ տղա­քը կը խու­սա­փին զի­նուո­րագ­րուելէ

«Մենք եր­բեք խտրա­կանու­թիւն չենք ըրած։ Սե­ւակ չէր գի­տեր թէ ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը ի՞նչ է, ին­չեր պա­տահած են մեծ­հօ­րը կամ մեծ­մօ­րը գլխուն։ Ես ալ չէի գի­տեր, այդ պատ­ճա­ռաւ ալ Սե­ւակին բան չէի պատ­մած։ Ու­րեմն բո­լորո­վին անի­մաստ է Սե­ւակին 24 Ապ­րի­լի առ­թիւ ելոյթ ու­նե­նալը եւ այդ ելոյ­թին դէմ ալ զայ­րա­ցող զի­նուո­րի մը զինք սպան­նե­լու վար­կա­ծը։ Սե­ւակ միայն մէկ մտա­ծում ու­նէր, ժամ առաջ ծա­ռայու­թիւնը աւար­տէ, սի­րածին հետ ամուսնա­նայ եւ հօ­րը հետ աշ­խա­տան­քի լծուի։ Մենք այստեղ մեծ­ցած ենք եւ զա­ւակ­նիս ան­վա­րան զի­նուոր ղրկե­ցինք։ Բայց անոնք իմ որ­դիս տախտա­կէ սնտու­կի մէջ վե­րադար­ձուցին» կ՚ըսէ Անի Պա­լըք­չը աւելցնե­լով որ հի­մա հայ երի­տասարդնե­րը կը խրտչին զի­նուո­րագ­րուելէ։

Ա՞յս է հայ­րե­նասի­րու­թիւնը

Մա­հուան գոյ­ժը հա­ղոր­դե­լու հա­մար սպա­յակոյ­տի հրա­մանա­տարու­թե­նէն եկող զի­նուոր­նե­րը հար­ցուցին որ արար­կութիւն մը ու­նի՞նք դա­գաղին վրայ դրօ­շակ ծած­կե­լու հա­մար։ «Մենք այս եր­կի­րը կ՚ապ­րինք, քա­նի որ ծա­ռայու­թեան մի­ջոցին մա­հացաւ ան­շուշտ որ կրնաք ծած­կել, բայց եթէ դա­տարա­նը ար­դա­րու­թիւնը չկարենայ կա­յաց­նել, այդ դրօ­շակը կը վե­րադարձնեմ ձե­զի» ըսած էի։ «Դրօ­շակի նկատ­մամբ իմ զգա­ցած յար­գանքս անոնք չեն զգար» կ՚եզ­րա­կաց­նէ Անի Պա­լըք­չը։

Սե­ւակին մայ­րը կը խոս­տո­վանի թէ հա­զիւ որդւոյն մա­հէն ետք սկսած է հե­տաքրքրուիլ իր նախ­նեաց պատ­մութիւ­նով։ «Ըն­տա­նիքիս ան­ցեալը որո­նելով իմա­ցայ որ թու­րի աւել­ցուկ մըն եմ։ Մեծ հօրս պատ­մութիւ­նը կա­տարեալ ող­բերգու­թիւն մըն է, իսկ մեծ մօրս մի այլ ողբերգու­թիւն։ Մօրս կող­մը ան­գա­րացի է, որոնք եւս ող­բերգա­կան պատ­մութիւն մը ու­նին։ Ձեր մի­ջոցաւ 55 տա­րեկա­նիս սկսայ ինքնու­թեանս գի­տակ­ցիլ։ Հի­մա ամէն ոք կը ճանչնայ զիս։ Ամէն 24 Ապ­րի­լին Սե­ւակի լու­սանկար­նե­րով երթ կը կազ­մա­կեր­պուի։ Մէկ Սե­ւակ ու­նէի հի­մա հա­զար Սե­ւակ կայ։ Ահա ձեր ազ­գա­սիրու­թիւնը։ Եկէք բո­լոր հա­յերը սպան­նե­ցէ՛ք։ Սե­ւակը Երե­ւանի մէջ կը ճանչնան։ Ֆրանսայի մէջ, Իտալիոյ մէջ նոյնպէս։ Մինչդեռ ան հասարակ մէկն էր։ Ի՞նչ ուզեցիք Սեւակէս։ Այդ տարի մեզի աչքի վախ պատճառելու համար մէկը պիտի սպաննուէր, Սեւակին վիճակեցաւ»։

Ակօս