Ժուռնալիստական էթիկայի եւ «ԶԼՄ-ների մասին» օրենքի նախագծի վերաբերյալ մեր հարցերին պատասխանում է Ժուռնալիստների միության նախագահ Աստղիկ Գեւորգյանը

- Ժուռնալիստների միությունն այն մի քանի լրագրողական կազմակերպություններից է, որն ունի Էթիկայի կանոնագիր: Հաճա՞խ են լինում դեպքեր, երբ միության անդամը խախտում է վարքականոնի որեւէ դրույթ, եւ ինչպե՞ս է ԺՄ-ն դրանց:

- Մեր միության վարչության կազմում գործում է Էթիկայի մասնագիտական վարքականոնի հանձնաժողով, որը կոչված է հետեւելու ԺՄ-ի անդամի մասնագիտական վարքագծին: Բայց առ այսօր հանձնաժողովը քննարկել է ընդամենը մեկ հարց, որը վերաբերում էր գրագողությանը. հանուն մի քանի կոպեկ հոնորարի մեր միության անդամ լրագրողը պետական գործակալությունից առնված լուրը վերագրել էր իրեն: Հարցը լուծվեց պարզապես նկատողությամբ: Որովհետեւ մեր վարքականոնի հիմքն այն է, որ ոչ այնքան վարչական միջոցներով լրագրողների մեջ սերմանենք մասնագիտական բարոյականություն, արժանապատվություն, պատասխանատվության զգացում, ներքին գրաքննություն եւ հավասարակշիռ ու նուրբ վերաբերմունք, այլ փորձենք այնպես անել, որ նրանք այդ ամենին հանգեն դաստիարակչական դեր կատարող քննարկումների արդյունքում:

Հիշատակված գրագողությոընը ցայսօր կանոնագրի ոտնահարման միակ դեպքն է: Իսկ «հաճախը» վերաբերում է ոչ թե մեր միության անդամներին, այլ լրագրողներին, որոնք հատկապես նախագահական ընտրությունների ժամանակ եւ դրանից էլ առաջ բավականին հաճախ անտեսում էին մասնագիտական բարոյականությունը՝ թույլ տալով իրենց անհարկի արտահայտություններ, ծաղրական խոսքեր... Ես դա բնութագրում եմ որպես ժուռնալիստական զինանոցին անտեղյակության արդյունք, որովհետեւ եթե մարդը ունենա բավականաչափ բառամթերք, տիրապետի մեր լեզվի գոհարներին, օգտվելով այդ զինանոցից` կարող է զերծ մնալ անձնական վիրավորանքներից եւ պիտակներից: Մենք ունենք Պարոնյան, Օտյան... դանակի պես սուր խոսք եւ բարոյականության ոչ մի սահմանազանցում:

- Ձեր ընդունած էթիկայի կանոնագրում նշված է, որ ԺՄ-ն ուսումնական ծրագրերի եւ այլ միջոցներով կաջակցի անհատ ժուռնալիստներին` ընդունելու եւ հետեւելու կանոնագրի սկզբունքներին: Որո՞նք են այդ միջոցները:

- Լրագրողներին նեղ մասնագիտացում տալու նպատակով ԺՄ-ում հաճախակի կազմակերպվում են սեմինարներ: Դժբախտաբար, մենք այսօր չունենք, ասենք, տնտեսագիտության ֆակուլտետ կամ Բժշկական համալսարան ավարտած լրագրողներ: Եւ մեր լրագրողներն են դառնում այդպիսի մասնագետներ: Տնտեսական, իրավական թեմաներով գրող եւ հետաքննող լրագրողների համար կազմակերպված սեմինարները տվել են իրենց ակնհայտ արդյունքը, եւ այսօր կան լրագրողներ, որոնք մասնագիտացված են որեւէ որոշակի բնագավառում:

Այսօր արդեն սկսում ենք խորհրդարանական ընտրությունների հետ առընչվող սեմինարների շարք, որը մեծապես կօգնի այդ գործընթացը լուսաբանող լրագրողին, որպեսզի վերջինս տիրապետի օրենսդրական բոլոր դրույթներին, իրազեկ լինի վստահված անձանց, դիտորդների իրավասությունների շրջանակին... Եթե չդաստիարակենք լրագրողներին, ինչպես նաեւ` քաղաքական ուժերին օրենքի վրա հենված գործունեություն իրականացնել, մենք չենք կարողանա առաջ գնալ եւ երազել ժողովրդավարական երկիր կառուցելու մասին: Խորհրդարանական ընտրություններին նվիրված սեմինարների ավարտից հետո Ծաղկաձորի Գրողների տանը անցկացնելու ենք մի մեծ կոնֆերանս, որին պետք է մասնակցեն ոչ միայն Հայաստանի, այլեւ հետխորհրդային մի շարք պետությունների (Ուկրաինա, Լատվիա, Լիտվա, Ռուսաստան, Ադրբեջան, Վրաստան) լրագրողներ ու քաղաքական գործիչներ: Կոնֆերանսի նպատակն է լինելու պարզել, թե մեզանում նկատելի հոռի երեւույթները, սեւ տեխնոլոգիաները արդյոք հետխորհրդային բոլոր պետությունների՞ն են բնորոշ, թե դրանք միայն մեր ֆենոմենն են:

Ասել կուզեմ` սեմինարներն այն հիմնական դրսեւորումներն են, որոնցով ԺՄ-ն աջակցում է լրագրողներին:

- Այս օրերին ԱԺ-ի կողմից «ԶԼմ-ների մասին» օրենքի նախագիծը կրկին շրջանառության մեջ դնելուց հետո ընդդիմադիր լրատվամիջոցները դարձյալ իրենց բացասական վերաբերմունքն արտահայտեցին: Ձեր կարծիքով, ո՞րն է լրագրողների մտավախության պատճառը:

- Արդարադատության նախարարության կողմից ստեղծված այդ օրենքի առաջին տրաբերակը, որ ներկայացված էր լրագրողների դատին, խայտառակություն էր, եւ նման նախագիծ լույս աշխարհ հանել պարզապես չէր կարելի: Արդարադատության փոխնախարար պրն Աբովյանը միշտ ասում էր, որ պատրաստ են լսել բոլորի դիտողությունները, առաջարկությունները եւ կատարել անհրաժեշտ փոփոխություններ: Այդ փոփոխություններն իրոք կատարվեցին: Բայց այն տարբերակը, որ ներկայացվեց ԱԺ, նույն լրագրողական կազմակերպություններին եւ եւ ԶԼՄ-ներին չեն ներկայացրել: Այդ պատճառով ես նույնիսկ չեմ էլ մասնակցել ԱԺ-ի քննարկումներին: Իսկ ինչ վերաբերում է ընդդիմադիր մամուլի բացասական վերաբերմունքին, պատճառն ակնհայտ է` պետությունն առայժմ ուզում է զսպաշապիկ հագցնել ազատ խոսքի կայացմանը: Իսկ մենք գտնում ենք, որ եթե ուզում ենք ժողովրդավարական երկիր դառնալ, պետական մամուլ չպետք է լինի: Ահա ունենք Հանրային հեռուստատեսություն, որը բացարձակ չի համապատասխանում իր անվանը: Մեր` հարկատուներիս հաշվին գործող այդ հեռուստատեսությունը չի արտահայտում հանրության կարծիքը: Ուստի ինչքան շատ լինի ազատ մամուլ, այնքան մենք կգնանք դեպի ժողովրդավարություն:

- Ժամանակը չէ՞ արդյոք, որ հայաստանյան լրատվամիջոցների ամբողջ դաշտը կարգավորվի էթիկական սկզբունքներով:

- Հույս ունեմ, որ լրագրողական բոլոր կազմակերպությունների` մասնագիտական կանոններ ունենալու հանգամանքը հիմք կծառայի, որպեսզի խմբագրությունները նույնպես այդ մասին մտածեն: Բայց քանի դեռ չկա անկախ մամուլ, այդ մասին խոսելը վաղ է: Երբ մամուլը չի լինի որեւէ կուսակցության, կլանի, օլիգարխի ֆինանսական ենթակայության տակ, այն ժամանակ սիրով կունենա էթիկայի կանոնագիր: Արդյունաբերությունը չի աշխատում, տնտեսություն չկա, գովազդային շուկա չի ձեւավորվել, մամուլի շուկան չի կայացել: Այս պայմաններում անկախության եւ, հետեւաբար, խմբագրությունների կողմից մասնագիտական բարոյականության պահպանման մասին խոսելն ավելորդ է: բայց, կարծում եմ, դա ժամանակավոր երեւույթ է, եւ տնտեսության զարգացումը աստիճանաբար կհանգեցնի ազատ, անկախ եւ էթիկական սկզբունքներով առաջնորդվող լրատվամիջոցների ստեղծմանը:

Հարցազրույցը վարեց Գեղամ Նուրիջանյանը