Թուրքիայի սահմանից 100 մետր հեռավորության վրա գտնվող Արմավիրի մարզի Փշատավան գյուղի տղամարդիկ վերջին ամիսներին ամեն օր հավաքվում են գյուղի կենտրոնում եւ անհամբեր սպասում, թե երբ են պաշտոնյաները գյուղ այցելելու: Արդեն գիտեն, որ առաջիկայում ընտրություններ են եւ խոստումներ տվողների ու իրենց «հոգսերով ապրող» պաշտոնյաների պակաս չեն ունենա:

Փշատավանցիների հիմնական հավաքատեղին չգործող մշակույթի տան բակն է, որտեղ նարդի ու թղթախաղով են զբաղվում օրն անցկացնելու համար, քանի որ այլ զբաղմունք չունեն: Գյուղացիները չէին հիշում, թե իրենց մշակույթի տունը վերջին անգամ երբ է ծառայել իր նպատակին: Պատուհաններին ապակի չկար, եւ փողոցի շները հանգիստ ելումուտ էին անում շենք՝ «զմայլվելով» առաջին հարկի որմնանկարով, որն ըստ գյուղացիների՝ Արա Շիրազի ձեռքի աշխատանքն է: Մշակույթի տունը մարդաշատ է լինում միայն ընտրությունների ժամանակ, քանի որ այն ծառայում է որպես ընտրատեղամաս:

Գյուղացիներն իմանալով, որ լրագրող է եկել իրենց գյուղ, հավաքվեցին իրար գլխի եւ սկսեցին տարբեր հարցեր բարձրացնել: Նրանցից մեկն էլ հրահանգեց, որ գնամ մեկ շաբաթ նստեմ նախագահ Սերժ Սարգսյանի նստավայրի դիմաց, որպեսզի իրենց բարձրացրած հարցերն անձամբ փոխանցեմ նախագահին:

«Շուտով ընտրություններ են լինելու, մեկին մեծամասնականով կառաջադրեն, կընտրվի ու գյուղի համար ոչ մի բան չի անի ու 4 տարի իր մասին կմոռանանք: Արդեն 5 տարի է մեր պատգամավոր Հրանտ Գրիգորյանի երեսը չենք տեսել»,- ասում էր Գեւորգ Գեւորգյանը:

Խոսելով իրենց դժվարություների մասին փշատավանցի Ազատ Բարոյանն ասում էր, որ իրենց գյուղացիներն աշխատող մարդիկ են, սակայն չարքաշ կյանքով են ապրում: Փշատավանում տարեկան արտադրվում է 4-5 հազար տոննա խաղող եւ մոտ 1000 տոննա էլ պտուղ:

«Ժամանակին, երբ վրացիները գյուղ էին մտնում, մեր խաղողը կիլոգրամը 1 դոլարով էինք վաճառում, որն անում էր՝ 500-580 դրամ, հիմա վրացիները չեն գալիս:  Իշխանությունները, եթե ցանկանան` գյուղը կզարգանա, բայց չեն ուզում: Մաքսայինն այնքան հարկեր է դրել, որ Հայաստանից ապրանք տանելը ձեռնտու չէ: Այդ ո՞նց է, Վրաստանի ամբողջ ցիտրուսը կարող է Հայաստանում վաճառվել, իսկ մեր խաղողը չեն կարող տանե՞լ»,- ասում է Ազատ Բարոյանը:

Ձմռան սեզոնին գյուղացիները վաճառելու բան չունեն, բացի սառնարաններում պահվող խաղողից, սակայն մթերող ընկերություններն օգտվելով գյուղացիների անելանելի վիճակից էժան գներով են նրանցից խաղողը գնում: Գեւորգ Գեւորգյանն ասում է, որ «Սպայկա» ընկերությունը Երեւանում նստած որոշում է, թե գյուղացին ինչ գնով պետք է խաղողը վաճառի: Ըստ նրա՝ ընկերության մի քանի բեռնատար ավտոմեքենաները գալիս են գյուղ եւ հայտարարում, թե  հաշվապահությունը որոշել է, որ սառնարանի խաղողը գյուղացիները պետք է վաճառեն 200-220 դրամով:

«Եթե մենք անցել ենք ազատ շուկայական հարաբերությունների, նրանք ի՞նչ իրավունքով են թելադրում գինը: Ես խաղող եմ արտադրում, բայց վարկերի տակ ճռռում եմ, չեմ կարողանում վարկերը տամ, որ կարողանամ տան համար գոնե աթոռ գնեմ: Տոննաներով սեխ ենք արտադրում, Բագրատաշենի տամոժնին արտահանելու համար 110 դրամ է վերցնում սեխի համար: Եթե մենք ստեղ 50-70 դրամ ենք վաճառում, ռուսը կամ վրացին կգա ստեղից սեղ կտանի՞: Գալստուկավորները Երեւանում նստած որոշում են, թե գյուղացիներն ինչ պիտի անեն»,- ավելացրեց Գ. Գեւորգյանը:

Գյուղացիները դժվարություներ ունեն նաեւ հողը մշակելու հարցում: Համայնքն ունի 460 հա վարելահող, որից 270 հա գտնվում է սահմանապահների կողմից հսկվող տարածքում, որտեղ գյուղացիները մտնում են անցագրերով: Տղամարդիկ դժգոհում էին, որ սահմանապահները հող մտնելու թույլտվություն տալիս են առավոտյան ժամը 9.30 եւ հատկապես բերքահավաքի սեզոնին մարդկանց կուտակումներ է լինում եւ մինչեւ հողամաս են հասնում շոգն ընկնում է:

Փշատավանցիներին զայրացնում էր նաեւ հեռուստաընկերությունների աշխատանքը, որտեղ գյուղացուն միայն ծաղրում են: Ազատ Բարոյանն ասում է, որ օրվա ընթացքում 30 րոպե չեն հատկացնում գյուղատնտեսական թեմաներով հաղորդումներ պատրաստելուն, սակայն առավոտից երեկո ցույց են տալիս երգիչ-երգչուհիներին:

«Մտնում են երգչուհիների տուն, ներքնաշորերն էլ են ցույց տալիս, նրանք էլ պատմում են, թե առավոտյան կարմիր գույնն են հագնում, երեկոյան՝ սեւ: Հետո էլ նստած գյուղացիներին ձեռք են առնում: Ամոթն էլ է լավ բան, հերիք է, էլի»,- ասում է Ա. Բարոյանը:

Սամվել Խաչատրյանն էլ վրդովված էր իշխանությունների անտարբերությունից, որ իրենցով հետաքրքրվողներ չկան: «Գյուղնախարարության ոչ մի ներկայացուցչի չենք տեսել գյուղում: Մեզ գյուղնախարարություն պետք չի: Գյուղնախարարը, որ «ժուլիկի» նման խոսում է, թե Արմավիրի մարզ եմ գնացել, հանդիպումներ եմ ունեցել, էդ որտե՞ղ ա եկել: Եկավ մարզպետարան, գնաց օբյեկտ հաց կերավ, գնաց, գյուղացին ինչի՞ց է խաբար: Կարո՞ղ ա եկավ ժողովրդին տեսավ, մեր դարդ ու ցավով ապրե՞ց»,-ավելացրեց Սամվել Խաչատրյանը:

Դրսում հավաքվածներն ասում էին, որ իրենց բողոքը հիմնականում բարձրաստիճան պաշտոնյաներին է ուղղված, իսկ համայնքապետից պահանջ չունեն: «Խեղճ գյուղապետն ի՞նչ անի: Փող կա՞, որ գործ անի»,-ասում էին բողոքավորները:

Փշատավանի համայնքապետ Ռաֆիկ Ստեփանյանը Հանրապետական կուսակցության անդամ է: Տեղեկանալով, որ գյուղացիները դժգոհում են իշխանություններից եւ իրենց տարածքից մեծամասնականով ընտրված պատգամավոր Հրանտ Գրիգորյանից, որը նույնպես ՀՀԿ անդամ է, անմիջապես անցավ պաշտպանության: Նա գյուղացիներին հորդորեց խիղճները չկորցնել:

«Սուտ են ասում: Էդ արդեն չեղավ, խիղճները թող չկորցնեն, չհասկացա: Մարզպետարանից շատ շատերն են եկել, մարզպետն էլ է եկել: Գյուղնախարար մեր մոտ եկել է մեկ անգամ, այն ժամանակ Գեղամ Ալավերդյանն էր: Պատգամավորի  հետ էլ միշտ կապի մեջ ենք, ինչ հարց լինի լուծող է: Շնորքով, համեստ, կիրթ անձնավորություն է, մեծատառով գրվող մարդ է Հրանտ Գրիգորյանը: Գյուղը գազիֆիկացնելու հարցով էլ է օգնել»,- հայտնեց Ռաֆիկ Ստեփանյանը եւ սկսեց թվարկել գյուղում արված աշխատանքները:

Անցյալ տարի պետբյուջեի միջոցներով եւ համայնքի համաֆինանսավորմամբ վերանորոգվել է ամբուլատորիայի շենքը, փոխվել է տանիքը: Որոշ փողոցներ խճապատվել են, մասնակիորեն փոխվել են խմելաջրի խողովակները: Այս ամենը նախատեսված է եղել գյուղի զարգացման քառամյա ծրագրով:

Փշատավանում խնդիրներն այսքանով չեն եզրափակվում: Գյուղը չունի մանկապարտեզ, թեեւ շենքը կա, սակայն համայնքապետի ասելով՝ «100% վթարային է»:  Մանկապարտեզի համար պետք է նոր շենք կառուցվի, իսկ մշակույթի տունը կապիտալ վերանորոգման կարիք ունի: Ռաֆիկ Ստեփանյանն ասում է, որ այնքան մեծ է ներդրվող գումարի չափը, որ իրենք նույնիսկ նախահաշիվ չեն կազմել: Գյուղի փողոցները լուսավորություն չունեն: Համայնքապետը որոշել է մոտակա օրերին լուսավորել գոնե կենտրոնական ճանապարհի մոտ 200 մետր հատվածը:

«Անցյալ տարի պետք է վերանորոգվեր Ջանֆիդա գյուղից մինչեւ մեր գյուղի կենտրոնական հատվածի ճանապարհը: Համաշխարհային բանկի ներկայացուցիչները տեղում չափագրումներ արեցին, սակայն հետո որոշվել է ներդրումներն այլ ծրագրում անել եւ ճանապարհը չվերանորոգվեց»,-ասաց համայնքապետը:

Ռաֆիկ Ստեփանյանը համամիտ չէր նաեւ գյուղացիների այն խոսքերին, թե երիտասարդները պարապ են գյուղում, զբաղմունք չունեն եւ անտեսված են:

«Ճիշտ է, գործարաններ չկան, աշխատատեղեր չկան, բայց երիտասարդներն ուշադրության կենտրոնում են: Շախմատի, թենիսի, բիլիարդի միջոցառումներ եմ իրականացնում, մրցումներ ենք անում: Եթե նորմալ մշակույթի տուն ունենայինք, ամիսը մեկ երգիչ կհրավիրեի գյուղում համերգ կտային»,- ավելացրեց համայնքապետը:

Նա անընդհատ փորձում էր ցույց տալ, որ գյուղում աշխատանք է կատարվում, ամեն ինչ անում է օրենքի սահմաններում եւ թափանցիկ: Սակայն նկատեցինք, որ համայնքապետարանի հայտարարությունների ցուցատախտակից բացակայում են «թափանցիկ» աշխատանքի համար անհրաժեշտ փաստաթղթերը՝ համայնքի ղեկավարի, ավագանու, 2011թ. բյուջեի կատարողականի, 2012թ. բյուջեի եւ պարտադիր հրապարակման ենթակա այլ իրավական ակտեր: Փոխարենը փակցված էր մարզպետի`համայնքապետին տրված պատվոգրի պատճենը 2009թ. համայնքի սեփական եկամուտների հավաքագրման բարձր մակարդակ ապահովելու համար:

«Մե րոպե, եթե հայտարարության ժամկետն անցնում է, նորն ենք փակցնում, հո չե՞նք թողի մինչեւ տարեվերջ մնա: Պատվոգրերից ինչի՞ ես խոսում, այդ ո՞ր տարին չենք ստացել: Փակցրել էինք կատարողականը, տարին վերջացավ հանեցինք»,- ասում է համայնքապետ Ռաֆիկ Ստեփանյանն ու անմիջապես խոսքը փոխում:

Փշատավանի ավագանին դեռեւս նոյեմբերի 22-ին հաստատել է 2012թ. համայնքապետարանի հաստիքացուցակը: Գյուղն ունի ընդամենը 2592 բնակիչ, սակայն համայնքապետարանի աշխատակազմում կան այնպիսի հաստիքներ, որ նույնիսկ քաղաքային համայնքներն իրենց թույլ չեն տալիս: Օրինակ, վիճակագրի հաստիքը, որի համար նախատեսված է 45.000 դրամ աշխատավարձ: Երբ Ռաֆիկ Ստեփանյանից հետաքրքրվեցինք, թե ինչ աշխատանք է կատարում վիճակագիրը, երբ աշխատակազմում կա համայնքապետի տեղակալ, աշխատակազմի քարտուղար, գլխավոր եւ առաջատար, առաջին եւ երկրորդ կարգի մասնագետներ, համայնքային սպասարկող եւ այլն, համայնքապետը զարմացավ. «Վա~յ, ամբողջ տվյալները վիճակագրի ձեռքի տակով է անցնում: Հաշվապահը ֆինանսական մասով է, վիճակագիրը` տվյալների, ասենք՝ կենդանիների հաշվառումը եւ այլն: Այնքան գրություններ է գալիս, որ մեկ հոգի տրամադրես չի հասցնի պատասխանի»:

Ռաֆիկ Ստեփանյանն ասաց, որ թեեւ այս տարվա հաստիքացուցակով վիճակագրի հաստիք նախատեսված է, սակայն այս պահին աշխատող չկա եւ մարդ կընդունի աշխատանքի «եթե անհրաժեշտություն լինի»: Նախկին վիճակագիրն այժմ աշխատում է դպրոցի նախակրթական բաժնում: Թե ինչու է առանց աշխատողի հաստիք սահմանվել, ավելին՝ համայնքապետարանի աշխատակազմի աշխատավարձերի ամսական հաշվարկում էլ ներառվել վիճակագրի ամսական 45.000 դրամ աշխատավարձը, անհասկանալի է:

«Լավատես լինենք եւ պետության, եւ համայնքապետերի նկատմամբ»,- վերջում հորդորեց համայնքապետ Ստեփանյանը: