Հարցազրույց «Թուրան» տեղեկատվական-վերլուծական գործակալության տնօրեն Մեհման Ալիեւի հետ

Մեհման Ալիեւ, 1991 թվականին հիմնադրել է Ադրբեջանում առաջին' «Թուրան» անկախ տեղեկատվական-վերլուծական գործակալությունը: Ադրբեջանի Խմբագիրների խորհրդի եւ Մամուլի խորհրդի անդամ է: Բազմաթիվ վերլուծական հոդվածների եւ հրապարակումների հեղինակ է:

- Ինչպե՞ս եք գնահատում հայրենական ԶԼՄ-ների այսօրվա վիճակը:

- Յուրաքանչյուր ԶԼՄ-ի վիճակը մեծամասամբ որոշվում է նրա ֆինանսական դրությամբ: Ադրբեջանական ԶԼՄ-ների հիմնական խնդիրն այն է, որ նրանք ֆինանսական առումով ինքնաբավ չեն: Այսպիսի իրավիճակ ստեղծվեց իշխանությունների կողմից' ԶԼՄ-ների, որպես հասարակության գիտակցության վերահսկման գործիքի նկատմամբ համատարած վերահսկողություն իրականացնելու նպատակաուղղված քաղաքականության հետեւանքով: Օրինակ' 1998 թվականից ի վեր ադրբեջանական մամուլի էջերից անհայտացավ գովազդը' թերթերի հիմնական շահույթը: Գոյատեւել այն փոքր տպաքանակի հաշվին, որ ունեն բոլոր թերթերը, անհնար է: Այս իրավիճակում թերթին մնում է մեկ ճանապարհ' ծախվել եւ կատարել այն «երաժշտությունը», որը պատվիրում է գնորդը:

- Այսինքն, Ադրբեջանում, փաստորեն, գոյություն չունե՞ն անկախ ԶԼՄ-ներ:

- Այո, Դուք ինձ ճիշտ հասկացաք: Իհարկե, որոշ ԶԼՄ-ներ փորձում են ինչ-որ կերպ անկախ գոյատեւել, բայց այդպիսիք չնչին քանակություն են կազմում:

- Իսկ Ձեր ղեկավարած «Թուրան» գործակալությո՞ւնը:

- Մենք տպագիր մամուլ չենք: Մեր բաժանորդներից շատերը արտասահմանում են, դա էլ մեզ հնարավորություն է տալիս փոքրիշատե ինքնուրույնություն պահպանել: Ես ինչ-որ ժամանակ դեռ Հեյդար Ալիեւին ասել եմ, որ մեզ հաջողվում է գոյատեւել, քանի որ մենք կողմնորոշված չենք դեպի ներքին շուկա: Ինչպես եւ բոլորը, մենք մտածում ենք ոչ թե զարգացման, այլ գոյատեւման մասին:

Ինչպիսի՞ն է այսօր ադրբեջանցի լրագրողի վիճակը:

- Նշված պատճառների հետեւանքով դժվար է որակյալ լրագրողական թիմ կազմել: Լրագրողը պետք է օժտված լինի այնպիսի հատկություններով, ինչպիսիք են ազնվությունը եւ կոմպետենտությունը: Իսկ ֆինանսական թշվառության եւ նյութական կախվածության պատճառով դժվար է լրագրողական աշխատանքի լավ արդյունքներ ակնկալել:

- Այդպես է բոլոր հարավկովկասյան երկրներո՞ւմ, թե՞ միայն մեզ մոտ:

- Չեմ կարող հաստատ խոսել ամբողջ Հարավային Կովկասի մասին. ո՛չ վրացական, ո՛չ հայկական թերթեր ես չեմ կարդում: Բայց, դատելով այն տեղեկատվությունից, որ ես ստանում եմ տարբեր աղբյուրներից, վիճակն առավել բարվոք չէ: Օրինակ' մենք ապարդյուն փորձում էինք մանրամասներ ստանալ վրացական տարբեր ԶԼՄ-ներից «Յենի Ֆիկար» երիտասարդական կազմակերպության ղեկավար Բաշիրլիի հետ կապված սկանդալի վերաբերյալ, որը տեղի էր ունեցել Վրաստանում: Այդ շփումներն ինձ ապացուցեցին լրագրողների կախվածությունը իշխանություններից:

Նման բան տեղի ունեցավ նաեւ այս գործի առնչությամբ հայ գործընկերներից մի շարք դրույթների ճշտման ընթացքում:

- Մերօրյա ԶԼՄ-ներում գոյություն ունի՞ հայրենասիրություն:

- Որոշ չափով, իհարկե, գոյություն ունի' հանձինս առանձին լրագրողների, բայց ոչ' պարբերականների: Բայց բոլոր դեպքերում, լինել քաղաքացի, այլ ոչ թե կեղծ հայրենասեր, բոլորովին էլ հեշտ չէ, մանավանդ, եթե նյութական կարիքների մեջ ես...

- Ինչպե՞ս կգնահատեիք ղարաբաղյան հակամարտության ազդեցությունը ԶԼՄ-ների վրա:

- Ադրբեջանում ԶԼՄ-ներն այսօր այնքան էլ շատ չեն գրում ղարաբաղյան հակամարտության մասին: Լինում են, իհարկե, հոդվածներ, նվիրված որեւէ կարեւոր իրադարձությանը, ասենք' ինչ-որ բանակցային միջոցառմանը, միջազգային կազմակերպությունների որոշումներին: Խորաթափանց նյութեր' հատուկ այս խնդրին նվիրված, հազվադեպ են հանդիպում: Երեւում է, մամուլն էլ է հոգնել բանակցային գործընթացի լճացումից. չէ՞ որ 1994 թվականից ի վեր, երբ զինադադար կնքվեց, ոչ մի էական առաջընթաց խնդրի լուծման հարցում չի նկատվում:

- Դուք, երեւի, ծանոթ եք միջազգային կազմակերպությունների կարծիքին առ այն, որ հակամարտող երկրների ժողովուրդների միջեւ ինչ-որ մտերմացում պետք է տեղի ունենա: Ի՞նչ եք կարծում, հնարավո՞ր է նման բան ներկա պայմաններում:

- Անձամբ ես միշտ բոլոր երկրների միջեւ նորմալ կապերի կողմնակից եմ եղել: Նախ եւ առաջ Ադրբեջանի եւ Հայաստանի ԶԼՄ-ները չպետք է փոխադարձ ատելություն քարոզեն: Մենք պարզապես պետք է օգնենք հասարակությանը ճիշտ հասկանալ իրավիճակը եւ դրդել հասարակական բանավեճերի այն մասին, թե ինչպես կարելի է դուրս գալ այս իրավիճակից: Բայց ոչ մի ԶԼՄ չի կարող լուծել այս հարցերը, որոնք բացառապես պետության իրավասության խնդիրներ են:

- Իսկ Դուք անձամբ հանդես գալի՞ս եք հայկական ԶԼՄ-ների հետ հարաբերություններ հաստատելու օգտին:

- Ես, ընդհանրապես, բոլոր տեսակի շփումների կողմնակից եմ ' եւ ոչ միայն ԶԼՄ-ների մակարդակով: Չի կարելի խուսափել բանավեճից, չի կարելի ձեւացնել, թե գոյություն չունի Ղարաբաղի հետ կապված որեւէ հայկական մեդիա տարբերակ, որեւէ գործողություն' ղարաբաղյան հարցի կարգավորման տեղեկատվական ապահովման ուղղությամբ: Դա պարզապես ինքնախաբեություն կլինի: Ինչպես ասում էին հին ժամանակներում. «Ճշմարտությունը ծնվում է բանավեճերի ժամանակ»:

- Ի՞նչ դեր ունի միջազգային հանրությունը այս հակամարտության կարգավորման գործում :

- Դե, ներկա շրջանում այդ դերն է' թույլ չտալ հակամարտող կողմերին վերսկսել մարտական գործողությունները: Առայժմ ես չեմ տեսնում հակամարտության վերաբերյալ միջազգային հանրության որեւէ լուրջ քաղաքական որոշում. բոլոր որոշումները իմիտացիոն բնույթ են կրում: Անձամբ ես գտնում եմ, որ ղարաբաղյան հակամարտության հարցը պետք է լուծել համակովկասյան համատեքստում, կովկասյան-եվրոպական ինտեգրման համատեքստում: Ձեւակերպել կովկասյան միության վերջնանպատակը Եվրոմիության համատեքստում եւ գնալ դեպի այն' վերացնելով խոչընդոտները: Մենք պետք է հստակ տեսնենք լույսը թունելի վերջում, որպեսզի կարողանանք դուրս գալ խավարից: