Լիլիթ Սիմոնեան - Լե Կադր

Ազգի պակասութիւնը խոստովանել, կամ դատապարտել ոչ միայն յանցանք չէ՛, այլ առաքինութիւն

Միքայէլ Նալբանդեան

Երկու օր առաջ համացանցի Ֆեյսբուք ընկերային էջերին յայտնուեց մի խումբ «Սերգէյ Դանիէլեանից անյապաղ պահանջում ենք ներողութիւն խնդրել» անունով։ Բնականաբար իսկոյն էլ խմբին կցուելու հրաւէր ստացայ եւ միառժամանակ հետեւեցի զրոյցին:

Սկզբում զուարճալի էր. ամէն մէկն իր նուիրուածութիւնն էր արտայայտում հայրենիքի նկատմամբ: Խմբի մեծ մասն էլ յայտնւում էր բաւականին անհետաքրքիր այն խորհրդանշանով, որ արտայայտում էր, երեւի, հայկական բանակի 20-ամեակը: Եւ հիմնականին էլ երիտասարդներ էին:

Ըմբոստ, մարտնչող, քաջ երիտասարդներ, ովքեր անպայման հպարտութեան եւ ապահովութեան այն հաճելի զգացումը պէտք է ներշնչէին, որի կարիքն ունենք բոլորս: Բայց…

Բայց զրոյցի ընթացքին յանկարծ անդրադարձայ որ «երեխաները» ոչ թէ այն երանելի ըմբոստներն ու քաջերն են, որոնց մենք` աւագներս կարող էինք արժանաւոր սերունդ համարել, այլ ընդամէնը «նեղացած» երիտասարդների մի խումբ, որ թաքնուելով 20-ամեայ բանակի ՖԲ-ային ճապաղ նշանի տակ, անդեմ ու յաճախ էլ ածականները իբրեւ իրենց սեփականն անուն մատուցելով, իրարից խօսք փախցնելով աշխատում էին լրացնել իրար եւ ապացուցել բոլորին, թէ Սերգէյ Դանիէլեանը մահացու վիրաւորանք է հասցրել լոռեցիներին:

Լա՛ւ, առաջին իսկ հայեացքից հասկանալի էր, թէ երեխաները իրենց նկարը փոխարինելով համապատասխան խորհրդանշանով, համապատասխանօրէն էլ լծուել են «կռիւ-կռիւ» խաղալու գործին: Եւ ստիպուած վերընթերցեցի համացանցային թերթերից մէկի մէջ վերջերս հրապարակուած Սերգէյ Դանիէլեանի յօդուածը, որտեղ նա բացայայտում էր մեր բնաշխարհի դէմ իրականացուող յանցագործութիւնը:

Ոչ մի արտառոց կամ վիրաւորական խօսք չտեսայ, այլ միայն շռնդալից ապտակ՝ այն տհաս լոռեցուն, կամ պարզապէս հայ մարդուն, որ խոնարհաբար հանդուրժում է իր գլխին բերուած բոլոր աղէտները, որ հանդուրժում է իր բնութիւնը ապականողների ոտնձգութիւնները, որ հեզ ու խոնարհ եւ իր լռութեամբ համբերում ու դիմանում է, թէ երբ են իրեն վերջնականապէս ոչնչացնելու:

Բայց քանի որ իմ խնդիրն հիմա յօդուածը քննարկելը չէ, այլ այս ու այն խմբի յանկարծահաս ստեղծումը, ապա աւելի անդրադառնալու եմ հէնց այդ երեւոյթին: Այն հետաքրքիր միջոցներին, որոնց դիմում են իշխանութիւնները կամ իշխանական «ընդդիմութիւնը» որպէս գործիք ընտրելով յատկապէս երիտասարդութեանը: Նրանցից, այդ երիտասարցներից շատերն էլ, ի դէպ բաւականին աշխոյժ մասնակցութիւն ունեն այս կամ այն հասարակական շարժումի մէջ: Ուրեմն նաեւ նրանց: Եւ երեւի յատկապե՛ս նրանց: Բայց ինչո՞ւ…

Հասկանալի՛ է, թէ՝ ինչու: Որովհետեւ կարեւոր է, որպէսզի տաքարիւն եւ արդարութեան համար պայքարի համար ելած երիտասարդները, որոնք իրենց իմացութեամբ ու կարողութիւններով նաեւ առաջնորդներ են, նաեւ անհատականութիւններ են, անպայման շեղուեն իրական պայքարից:

Որպէսզի իրենց ժամանակն ու զայրոյթը, պայքարի ոգին եւ ուժը տրոհուի դատարկ ու սարքովի «վէրք-վիրաւորուածութեան» մէջ: Որպէսզի նաեւ մէջտեղ գան ուրիշներ եւ հնարաւոր լինի բոլորին հաշուարկելով պարզապէս սպանել շարժումը:

Դեռեւս գերմանացիներն ու դեռեւս անցեալ դարի երկրորդ կէսերին ասացին, թէ «կանաչները լոլիկի նման են, հասունանալով` կարմրում են» :

Դեռեւս անցեալ դարի 80-ականներին էլ Հայաստանի մէջ ստեղծուած ԳՈՅԱՊԱՀՊԱՆՈՒԹԻՒՆ հզօր շարժումը, որ  փաստօրէն վերածուելու էր ազգային ազատագրական շարժումի, նոյնպէս կարողացան տրոհել նախ ներթափանցուած «անվտանգութեան» գործակալ-վեցնոցներով եւ յետոյ պառակտելով եւ ազգային ազատագրական պայքարը վերածելով մի խումբ իշխանատենչ ստահակների կուսակցութեան, որոնք էլ «լծուելու» էին Ազգը լլկելու եւ Երկիրը յաջողութեամբ քանդելու գործին:

Զուգահեռներ շատ կան եւ բացատրութիւնների կարիք չունեն կենսափորձով հասուն մարդիկ։

Բայց  մոլորուած, ոտքի տակի հողը կորցրած այսօրուայ երիտասարդը երեւի մի ամբողջ դասընթացի կարիքն ունի՝ հասկանալու համար, թէ ի՛նչ խաղի մէջ են իրեն քաշել հայրենասիրութեան, պետականութեան, երկրի հզօրութեան եւ այլ հասկացողութիւնները իր վրայ մէկ լումայով ծախածները:

Բոլոր նրանք, որոնց համար նոյն այս բառեզրերը որեւէ նշանակութիւն չունեցող դատարկաբանութիւններ են։ Այդ ապազգային խաւի համար կարեւորը ուռճացած դրամապանակներն ու այն հնարաւորութիւններն են, որ ստանալու են ատառահատուած տարածքները իրենց թունաւոր հանքա-կողոպուտով:

Այս ի՞նչ ողբերգութիւն է:

Այս ի՞նչ է կատարւում եւ դեռեւս որքա՞ն է տեւելու:

Դեռ քանի՞ անգամ ենք զրոյից սկսելու յիրաւի ազգային դաստիարակութիւնը:

Դեռ որքա՞ն ժամանակ ենք «նազելի» հայուհիների կատաղի հայհոյանքներին բարեկիրթ ժպիտով ու խնդումով պատասխանելու, որովհետեւ հակառակ դէպքում, կարելի է խելագարուել երեւակայելով, թէ սրա նման «հայրենասէր» մի զոմբի էլ դառնալու է զաւակիդ կինն ու թոռանդ մայրը…

Դեռ որքա՞ն ենք հանդիպելու այն անբարիշտութեանը, որին պատասխանելու միակ կերպը կա՛մ ականջները մի լաւ ձգելն է եւ կամ ուղղակի արհամարանքը …

Բայց այսքանով եւ այսպէս որեւէ հարց չի լուծւում:

Ուրեմն ո՞րն է լուծումը…

Պարզւում է նաեւ, որ այս կէս-կատար խմբերը, իրենց ստեղծած ահաբեկչութեան ու անկրթութեան շնորհիւ իրաւունք ունեն լռեցնելու ԻՍԿԱԿԱՆ մտաւորականին:

Բայց հետաքրքիր է, թէ ինչո՞ւ նոյնպիսի կրքով չեն փորձում լռեցնել շքանշաններ ու մրցանակներ ստացած եւ ստացող «մտաւորականներին»:

Կամ ինչո՞ւ են հանդուրժում իրենց «դաս» տուող իշխանական «ընդդիմութեան» «մտաւորականութեանը» որ նոյնպէս ծախուած եւ կամ անյուսալի մոլորութեան մէջ է:

Ինչո՞ւ են սրանք, այս խմբերը, ստեղծւում յատկապէս այն պահերին, երբ ինչ որ երեւոյթներ սկսում են իրենց դրական ընթացքն ստանալ:

Այս բոլորը երկար ու մանրամասն փորձում էի բացատրել խմբի անդամներին, բայց քանի որ, ինչպէս արդէն ասացի, սրանք իրենց դիմանկարի փոխարէն ընտրել են հայոց բանակի 20-ամեակի խորհրդանշանը, ապա նոյնքան անկատար էր նաեւ իրենց դրսեւորումը, նոյնքան անհասկանալի էր նրանց վիրաւորանքը: Նոյնքան անհանդուրժող ու ողջամտութիւնից հեռու էին իրենք :

Տարօրինակ դրսեւորումներ ունեն այս «գործածուող» երիտասարդները: Սրանք անպայման «առաջնորդների» հրամանին ու հաւանութեանն են սպասում իրենց յարձակումների համար:

Երբեք սեփական նախաձեռնութեամբ չստեղծեցին ասենք` «Պահանջում ենք, որպէսզի  հայկական բանակի հրամանատարական կազմը անյապաղ ներողութիւն խնդրի իր ոճրագործութիւնների, հայ զինուորներին խոշտանգելու համար» կամ «Պահանջում ենք, որպէսզի Հայաստանի իշխանութիւնները անյապաղ ներողութիւն խնդրեն եւ ընդհատեն իրենց ապօրինի ծառահատումն ու շինարարական աշխատանքները Թեղուտում» եւ կամ «Պահանջում ենք չէկիստական եւ  պուտինեան ակումբների անյապաղ լուծարումը»...

Մի խօսքով, դեռեւս չեմ հանդիպել այս նոյն երիտասարդութեան յիրաւի հայանպաստ, յիրաւի ազգային գործունէութեան որեւէ  նախաձեռնութեան: Խօսքս հատ ու կենտ մարդկանց մասին չէ, այլ խմբակային, շատ յաճախ՝ ոհմակային դրսեւորումների մասին:

Ուրեմն ի՞նչն է այս տեսակի կատաղի ու յարձակողական խմբերի տարերային համախմբումների պատճառը, դերն ու նշանակութիւնը:

Եւ ո՞վ է սրանց առաջնորդում: 

Եւ ինչո՞ւ:

Բոլոր հարցերը պատասխան ունեն: Եւ ինձ մնում է միայն ափսոսալ, որ այսօրուայ հայ երիտասարդութեանն պառակտելու, նրա ուժերը ջլատելու եւ իրական խնդիրներից նրա ուշադրութիւնը շեղելու փորձերը յաջողութեամբ են աւարտւում: Աւելին, երբ հայոց բանակին նուիրուած հորթային խանդաղատանքով իրենց գրառումներին անդրադառնում ես՝ յիշեցնելով, որ հպարտանալուց առաջ հարկաւոր է նախ եւ առաջ այդ բանակի մէջ ստեղծել բարոյական առողջ մթնոլորտ, պարզւում է, թէ այս միտքն յայտնելը հայրենասիրական չէ... Աւելին` դաւաճանի միտք է... Աւելին` այսպիսի բան ասելու համար առնուազն պէտք է ռազմագէտ լինես, մեծ ստրատեգ... Աւելի՛ն` իրենք այդ ռազմագէտներն են...

Խօսում ես օրինաւոր բնապահպանութեան մասին, ապօրինի ծառահատումների մասին, ապօրինի շինարարութիւնների մասին, պարզւում է, որ էլի՛ իրաւունք չունես, որովհետեւ այս ամէնի պատասխանները միայն «մասնագէտներն» ունեն:

Եւ ողբերգականն այն է, որ այդ մասնագէտները, հէնց նրանք են, ովքեր «մասնագիտօրէն» թոյլ են տալիս որպէսզի Հայաստանը հասնի բնապահպանական այս օրուայ աղէտալի վիճակին: Եւ միայն մի քանի պարկեշտ ու նուիրուած մարդկանց զոհաբերութիւններով ու աշխատանքով է որ դեռեւս պահպանւում է կանաչ կզղէակները Հայաստանի մէջ:

Երբ ընդվզում ես Հայաստանը նուաճած ու հիմա էլ պուտինեան գարշելի ակումբներ բացելուն լծուած ռուսական չէկիստական գործունէութեան դէմ, անպայման կրկին վիրաւորւում են: Բայց վիրաւորւում են ոչ թէ իրականութիւնից, այլ անձամբ ասողից, ահազանգողից: Եւ այս անգամ էլ դարձեա՛լ պարզւում է, թէ երկիրն ազատագրելու խնդրով իրաւունք ունեն զբաղուելու միայն իրենք` ապազգային ու ստրկամիտ «մասնագէտներն» ու «ռազմագէտները»...

Կարելի էր անշուշտ միայն արհամարել եւ նշանակութիւն չտալ «վիրաւոր» երիտասարդների այսքան բացայայտ անկեալութեանը, եթէ իրենք չաղաղակէին այն մասին, թէ անգէտ են ու մոլորուած. եթէ իրենք չխոստովանէին թէ այն սերունդն են, որ մեծացած լինելով ցրտի, մթի ու սովի տարիներին, դժբախտաբար հետագային էլ զոհաբերուեցին իշխանութիւնը զաւթած միւս «գործիչներին». նրանց, ովքեր Հայաստանը իրենց կալուածքը դարձնելու եւ կողոպտելու համար պէտք է շարունակէին մտաւոր ու բարոյական մթի ու խաւարի մէջ պահել ընդհանրապէս հասրակութեանը:

Եւ ես երեւակայում եմ նաեւ, թէ ինչ կ’անէին սրանք, եթէ այսօր իրենց դէմ յայտնուէր ինքը, ազգային ազատագրութեան մարտիկ, ազգային իրական արժէքներով կողմնորոշուող եւ իրենց նման երիտասարդ, բայց ի տարբերութիւն իրենց` գիտակ, կիրթ ու յիրաւի ազգային գործիչ, նահատակ Միքայէլ Նալբանդեանն ու ասեր այն միտքը, որի մասին ի հարկէ տեղեակ չեն ժամանակակից «մասնագէտ­ռազմագէտ­ըմբոստ» հայ երիտասարդներն ու հիստերիայով ախտահարուած «հայրենասէր-նազելի» օրիորդները.  «Գրիչս պիտի կոտրեմ ու ձգեմ. միւս անգամ հայոց ազգի անունը տուած ժամանակները եւս պիտի սիրտս խառնուի ու փսխելիքս գայ»:

Յունուար, 2012

Փարիզ